ელექტროლიტი

დავით ანდრიაძე - სამეულის თეატრი

1971 წელი იდგა… თებერვალი ბერავდა… „დიდი ამბები ხდებოდა გარეთ“… ჩვენი პატარა ქუჩაც, „სულხან-საბას“ რომ ვეძახდით, გარეთ იყო გამოფენილი… ქუჩა კი არა, ჩიხი უფრო ეთქმოდა… რაიკომის შენობა კეტავდა; კალინინის რაიკომის… მედმუშაკთა კულტურის სახლიდან, რომელიც რატომღაც ილია ჭავჭავაძის სახელობისა იყო, მამაჩემთან ერთად, „ჩორნი ხოდით“ რუსთაველზე აღმოვჩნდით. გზად ნატალია ორლოვსკაია შემოგვხვდა – უნივერსიტეტის ინგლისური ფილოლოგიის პროფესორი იყო. მეზობელ სახლში ცხოვრობდა… „Вы не можете представить, что творится на Дворцовой… Целый спектакль!“ „დვორცოვაიას“ – პიონერთა სასახლის წინ რომ მოედანია, იმას ეძახდნენ; ვორონცოვის ყოფილი სასახლის წინამოედანს… მართლაც, უცნაური „სპექტაკლი“ დაგვხვდა ქუჩაში; შეკაზმული, ლაპლაპა ცხენები; „წითელი ეშმაკუნები“; ზარბაზნები; გრძელ შინელებში გადაცმული ულვაშიანი კაცები; ხალხი, ხალხი, ხალხი… რეპროდუქტორში ისმოდა პოეტის აღგზნებული ხმა: „სხვა შუქ-მადლით ბრიალებს რესპუბლიკა ჩემი“… შუახანს გადაცილებული საშუალო ტანის სათვალიანი მამაკაცი რუპორით აძლევდა დავალებებს „დემონსტრანტებს“.

>>>

ალვიდას შლეპიკასი - ალვიდასის სამი მოთხრობა

ალვიდას შლეპიკასი ლიტველი პოეტი, პროზაიკოსი, მსახიობი, რეჟისორი და სცენარისტია. დაიბადა 1966 წლის 27 იანვარს ქალაქ მოლეტაიში (ვილნიუსის ჩრდილოეთით). 1988-1994 წლებში სწავლობდა ლიტვის მუსიკალურ აკადემიაში სარეჟისორო-სამსახიობო ფაკულტეტზე, რომლის დამთავრების შემდეგაც ვილნიუსის მცირე თეატრში გაანაწილეს. თამაშობდა ლიტვის ნაციონალურ დრამატულ თეატრში, მუშაობდა ყოველკვირეული ლიტერატურული ჟურნალის („Literatūra ir menas“) რედაქტორად. ალვიდასი არაერთი მხატვრული ფილმის რეჟისორი თუ სცენარის ავტორია. აღსანიშნავია, რომ რაიმუნდას ბანიონისთან და მარინა კულუმბეგაშვილთან ერთად გადაიღო სერიალი „ღვინის გზა.“ პროექტი ლიტვურ-ქართულ ურთიერთობებს ეძღვნებოდა და მისი მიზანი თავისუფლებისათვის მებრძოლი ორი ქვეყნის ისტორიის წარმოჩენა გახლდათ (სცენარის ავტორი საქართველოს მხრიდან აკა მორჩლაძე იყო).

ალვიდას შლეპიკასმა ლიტერატურული მოღვაწეობა 1994 წელს ლექსების გამოქვეყნებით დაიწყო. 1997 და 2003 წლებში დაიბეჭდა მისი პირველი პოეტური კრებულები, 2005 წელს კი პირველი სქელტანიანი რომანი – „წვიმის ღმერთი.“ სერიოზული ლიტერატურული წარმატება მოუტანა წიგნმა „მე მქვია მარიტე,“ რომელიც 2012 წელს საუკეთესო რომანად დასახელდა ლიტვაში. >>>

ირმა შიოლაშვილი - ლექსები

მეც ვაღიარე ძველი სიყვარული

როგორც დაწნული და გამომშრალი გვირგვინი,

რომელსაც კარადის თავზე ვინახავ,

ვაღიარე, რომ რა დროც არ უნდა გავიდეს,

რა მტვერიც არ უნდა დაედოს ,

თვალს მაინც ყოველთვის გავაპარებ მისკენ.

ის კი შეიძლება ამიჯანყდეს,

დალაგებული სული არივ-დარიოს,

შეიძლება ზურგი შემაქციოს,

ისე, როგორც ქალებმა ვიცით,

როცა შეყვარებულს ვებუტებით,

კისერიც გადასწიოს

შესარიგებელი კოცნის მოლოდინში,-

ქალებმა რომ ვიცით, ზუსტად ისე! >>>

ნინი ელიაშვილი - ახალი ლექსები

(ზაკ მირიანაშვილს)

ჩვენ წავედით თბილისიდან თუ თბილისი წავიდა

თავის წვრილ ქუჩებიანად თავისივე თავიდან

შენც იცი ამ საუკუნის ყმაწვილები არა ვართ

ჩვენ მივყვებით ძველი დროის ფერგადასულ ქარავანს

მე ლექსებში ხელზე ვიღებ დამადლებულ ჰონორარს

და შენს საძინებელში კი ისევ მერლინ მონროა

ისიც იცი როგორები ვხდებით დანაკარგისას

ჩვენ ის გვიყვარს ვინც არ დაგვინდო ან სულაც გაგვსრისა

შენთან ერთად წავიდოდი მატარებლით სოხუმში

შენ ასეთი გულღია და მე ასეთი უხეში >>>

 

ნინიკო მშვიდობაძე - ახალი ლექსები

ხელებში მაკვდება ნოემბერი…
სიკვდილისწინა „იავნანას“ ვღიღინებ
და ტანს ვაყოლებ გამოგონილ ჰანგებს…
ყველა მონაკვეთი ისე შემზარავად ჰგავს ერთმანეთს…
დღეს აღარა აქვს დრო და ვერ ვხედავ განსხვავებას
გათენებასა და დაღამებას შორის.
ხელებში მაკვდება ნოემბერი…
ხეები ჩემს თვალწინ შიშვლდებიან და შემაძრწუნებლად მოჰგვანან
შვილმკვდარ დედებს,
ისე შემაძრწუნებლად, თვალს ვარიდებ,
რომ აღარ დავინახო…
შვილი რომ მყოლოდა, იმ ასაკისა იქნებოდა,
აგრესიას რომ ვერ მალავს და მთელ ჩემს თაობას დედას აგინებს, გაურკვეველი მიზეზების გამო… >>>

გიო ლომიძე - ახალი ლექსები

წამლის შუშაში რას დაინახავ.

ბავშვობაში ნაჭამ ტუჩის საცხით მოთხუპნილ სახეს,

თუ სტრეპტოციდის მოტკბო სიმწარე ჩაგიგუბდება?

ხშირი ხველებით სისუსტის წინაპირობა

შუბლზე გიფრთხება დედის ხელივით.

>>>

დონა თარტი - საშობაო ზეიმი

სკოლის სასადილო, ფერადი ჩახჩახა სინათლის, საახალწლო დეკორაციების, ნაძვის ხის მოსართავების, პრიალა წვიმებისა და კედლებზე აქა-იქ მიკრული ქაღალდის სანტა კლაუსების მიუხედავად, მაინც ცემენტისიატაკიან უფანჯრო სკოლის სასადილოდ რჩებოდა, ჭერზე გაკრული კვერცხის ჩასაწყობი მუყაოს ყუთების მსგავსი ბუდეებიდან გადმოკიდებული ნათურებიდან ისევ მომწვანო შუქი იღვრებოდა. სალის ახსოვს, როგორ იჯდა პირველ კლასში ამ ნათურების ქვეშ მშიერი, მაგრამ არ ჭამდა ქათმის სენდვიჩს, რადგან ის ლეამ მოამზადა. ბურუსივით სინათლე ცუდ ხასიათზე აყენებდა და სადაც იყო, ცრემლებს გადმოყრიდა.

ახლა ის უკვე მეოთხე კლასშია, და ეს სინათლე ისევ ასევდიანებს და სახლში გაქცევის სურვილს უმძაფრებს. აქამდე სასადილოში საღამოს არასოდეს ყოფილა.

>>>

ლუკა ბაქანიძე - და იყვნენ ხუთნი

მერე რო მოკვდა, იმის ჩათვლით ხუთნი იყვნენ: სამი ქალი, კატა, და მერე რო მოკვდა, ეგა. თავიდან ერთი ქალი ცხოვრობდა მარტო. ქირით. დედოფალს რო ჰგავდა. დახეული, ძველი ფეხსაცმელებით და ვედროთი და იატაკის საწმენდი ჯოხით ქუჩაში მოსიარულე – მაინც დედოფალს  რო ჰგავდა. შეიძლება იმიტომაც, რო ქუჩაში ძირითადად დილასისხამ, დიდი გარინდების  ჟამს თუ გამოჩნდებოდა, და ამ დროს უკანასკნელი უპოვარიც კი მეფეს ემსგავსება, ან წმინდანს, და როგორც ფრესკაზე, ისე მოუჩანს მარტოობის შარავანდედი, კანს, გარსს გამოცილებული ანაორთქლი სულისა. და შეიძლება დედოფალს ხალხმრავალ ქუჩებში და ღრიანცელში რო ჩაევლო, სულაც არ ყოფილიყო აესე, დედოფალივით, დილასისხამ კი სავარჯიშოდ ძლივსტრაკაწეული მავანი ღიპიანი და ფულიანი ძიაკაციც კი მოუხრიდა ქედს შეხვედრისას და ესეც ოდნავი თავის დაკვრით მიესალმებოდა. ხანდახან  გამოჰყვებოდა სკოლამდე – სადაც ალაგებდა, სადაც მუშაობდა – ჟღალი და ყრუ კატაც, ხუთეულიდან ერთ-ერთი, იურად სახელდებული, და ამ თავისი სიყრუის გამო უფრო მეტი და მკვეთრი ინდივიდუალიზმით გამოხატული სულიერი, ვიდრე, ზოგადად, კატების მოდგმა ხასიათდება.

>>>

კორონავირუსი და ლიტერატურა

მარიო ვარგას ლიოსა ცხოვრობს მადრიდის საელჩოთა უბანში. ცოტაზე შეაღმართებულ, ხეებით დაბურულ ქუჩას მივუყვები. მანქანა იშვიათად თუ გაივლის. აი, მის სამფლობელოსაც მივადექი. მისი სახლის გვერდით, ჭიშკარზე გაკრულია აბრა: «República Bolivariana de Venezuela»1. ბედის ირონიით, მისი კარის მეზობელი ზუსტად იმ ქვეყნის დიპლომატიური წარმომადგენელია, რომლის პრეზიდენტსა და მთავრობასაც იგი ასე ცხარედ აკრიტიკებდა. 

ზარის დარეკვაზე დისტანციურად იღება რკინის ჭიშკარი. ვიწრო, ორივე მხრიდან მცენარეებითა და ბუჩქებით შემოსაზღვრული ღია გასასვლელით შევდივარ სახლში, სადაც პერუელი მწერალი მას შემდეგ ცხოვრობს, რაც, – ლიტერატურული საზოგადოების გასაოცრად და ყვითელი პრესის გასახარად – , ცოლს გაშორდა, 50 წლიანი თანაცხოვრების შემდეგ.

ამჟამად ცხოვრების ახალი თანამგზავრი ყავს – საესტრადო მომღერალ ხულია ეგლესიასის ყოფილი ცოლი. მდიდრული და ელეგანტური სახლია, მაღალი ფანჯრებით, მარმარილოს კიბეებით… კიბესთან მსახური დგას, პალტოს მართმევს და დერეფნისკენ მიმითითებს, საიდაც მარიო ვარგას ლიოსას სამუშაო კაბინეტშე შევდივარ: დიდი საწერი მაგიდა, წიგნების კარადები, მუქი ხე, გაფორმება, ხარისხიანობა. >>>

კობა ცხაკაია - მიაროჟნიიაიი

…დედას რომ იგინებიან, ხომ მაგარი ცუდია, მაგრამ საკუთარი დედის გინება ძაან მაწაკური რამეა. სწორედ საკუთარი მშობლების წარამარა აუგად მოხსენიება დაღუპავს ქვეყანას… ისე წავიდა საქმე, რომ უკვე ქალებიც იგინებიან…

ადრე გინება არ მიყვარდა. არც ჩემი და არც სხვისი. ძაან თუ გავბრაზდებოდი მაქსიმუმ მეთქვა – შე დედაგეღლეტილო!… ესეც ცუდია, დედა დედაა და მისი გაღლეტილობის ამბავი არც ისე სასიამოვნო მოსასმენია, მაგრამ რა მექნა? ამის გარეშე არაფერი გამოდიოდა… თუ გაბრაზდებოდი და არ შეიგინებდი, ეჭვის თვალით დაგიწყებდნენ ყურებას… შეიძლება ბოღმიან კაცადაც მოენათლეთ. ამაზე მურდალი კი არაფერია კაცის ცხოვრებაში… ამიტომ ხან ხუმრობით და ხანაც სერიოზულობით ვიგინებოდი, მაგრამ ჩემი თამასას ყოველთვის ვიცავდი… ვიგინებოდი, მხოლოდ ბინძური სიტყვების გარეშე…

რა იყო, არ გაგიგია გინება “შც”-სა და “ტყ”-ს გარეშე?.. ხუმრობით გინებაც არ იცი როგორია?

  • აიტ, შენიდედამოტყლაშუნობდატყლაპოში! >>>

 

ლადო კილასონია - დამარცხებული გმირი

რა თქმა უნდა, ვარლამ შალამოვი

ახალგაზრდა კაცი ხალხმრავალ პარკში მიაბიჯებს, გამხდარია, ყვრიმალებამოყრილი, რუხი პლაში აცვია და შავი ქუდი ახურავს, ხალხის ნაკადიდან მისკენ ზურგზე ბოხჩამოკიდებული მოხუცი მოდის, ერთმანეთს არ იცნობენ, მაგრამ მოჰკრავენ თუ არა თვალს, ნაბიჯს ანელებენ, რადგან სიარულის მანერითვე ხვდებიან – ორივენი ციმბირის ციხეებიდან დაბრუნებულან. ახალგაზრდა სიგარეტს იღებს, მოხუცი ასანთს უკიდებს და კადრიც ნელ-ნელა შორდება, რომ უკეთ გამოაჩინოს,  როგორ ჩამდგარან ეს ორნი ვეებერთელა პარკის შუაგულში და როგორ უდარდელად მიედინება მათ ირგვლივ ადამიანების ნაკადი.

ეს პნიშკინის ბრწყინვალე ფილმის “53 წლის სუსხიანი ზაფხულის” უკანასკნელი კადრია, რომელიც საბჭოთა კავშირის ლამის ოთხმოცწლიან ისტორიას იტევს და ეს ფილმი არსებობს, იმიტომ რომ არსებობენ  წიგნები, რომლებიც შანსს გაძლევს, უკეთესი გახდე და არის განადგურებული ადამიანების დაწერილი სრულიად უიმედო წინგები, რომლებიც ფიზიკურად გადაგარჩენს, გასწავლის, როგორ უნდა იარო… >>>

სოფო წულაია - კოცონი მდინარესთან

„ხანდახან პოეტი ემსგავსება მოსწავლეს, რომელიც უსასრულოდ გადაიკითხავს ხოლმე მოცემული დავალების პირობებს და ვერაფრით იგებს მას; და ეს პირობები რამდენჯერაც არ უნდა გადაიკითხოს, ისინი მისი მზერით არ შეიცვლებიან. იმედი არ უნდა გქონდეს, რომ ამოცანის ამოხსნას თვით ამ პირობით შეძლებს” – წერს მარსელ პრუსტი წერილში “მხატვრული განჭვრეტა“. აღნიშნული ციტატა ზვიად რატიანის ბოლო პოეტური კრებულის, “კოცონი მდინარესთან” წაკითხვისთანავე ამომიტივტივდა გონებაში, მაგრამ არა თავად პოეტთან, არამედ, მის მკითხველთან მიმართებით და მართლაც: როცა კარგი მკითხველი ხარ, ზოგჯერ გიწევს, ლექსებს რამდენჯერმე მიუბრუნდე, მისი “პირობა” მოსწავლის მსგავსად შენც რამდენჯერმე გადაიკითხო და მხოლოდ მერე დაგეუფლოს განცდა, რომ ეს ლექსები წაიკითხე. თუმცა ცხადია, ვერც ეს იქნება იმის გარანტი, რომ ამოცანის ამოხსნის შემდეგ სწორ პასუხს მიიღებ… >>>

ანდრო ბუაჩიძე - დრამატული დიალოგი

არსებობს ისეთი ძნელბედობის პერიოდები, როცა დიდი ნიჭის და ნათელი გონების ადამიანების არსებობაც კი ვერაფერს შველის ტრაგიკულ ეპოქას. ფაშიზმის მძვინვარების ჟამს მოაზროვნე მწერლები შინაგან ემიგრაციაში იყვნენ წასულები და იქ ქმნიდნენ მომავლის დოკუმენტებს. ერთ-ერთი ასეთი დოკუმენტი ჰერმან ჰესეს და თომას მანის წერილობითი დიალოგია, რომელმაც წლების შემდეგ ფასდაუდებელი მნიშვნელობა შეიძინა.
გამომცემლობა “ინტელექტმა“ გამოსცა საუკუნის ორი დიდი გერმანელი მწერლის – თომას მანის და ჰერმან ჰესეს მიმოწერა, რომელიც გერმანულიდან თარგმნეს ეკატერინე რაისნერმა და ნატალია ნადირაშვილმა. ეს მიმოწერა მრავალი ნიშნით არის საინტერესო; აქ ირეკლება მესამე რაიხის აღზევების, მეორე მსიფლიო ომის პერიპეტიების და საბოლოოდ ნაციზმის განადგურების ეპოქა. თომას მანი ამერიკის შეერთებულ შტატებში მიემგზავრება, ჰერმან ჰესე შვეიცარიაშია გამოკეტილი. ასეთია მათი ხვედრი. გერმანიაში ორივე მწერალი აკრძალულია. ამ პერიოდში იქმნება თომას მანის „იოსები და მისი ძმები“ და „ დოქტორ ფაუსტუსი“, იქმნება აგრეთვე ჰესეს „თამაში რიოში მარგალიტებით“.

>>>

ბაჩო ოდიშარია - ნაბახუსევის პოეზია

ხომ გაგიგიათ, მთვრალი კაცი, კარგი კაციო, ეს ხალხური გამოთქმა იმ ჰიპოთეზას ეყრდნობა, რომ სიმთვრალის პერიოდში ადამიანს ემოციური ფილტრი უბლაგვდება და მარტივად და ღიად აფიქსირებს ისეთ მოსაზრებებს და ჩადის ისეთ ქცევებს, რომელსაც ფხიზლად ყოფნისას საკუთარ თავს დაუშლიდა. ამის გამო, კარგ კაცობაზე მეტად, არაეთიკურობა უფრო ხშირი თანმდევია მაღალი ალკოჰოლური თრობის. სწორედ ამიტომ, ჩემთვის ნაბახუსევის პერიოდი უფრო მეტადაა კეთილშობილური მდგომარეობა, ვიდრე მისი გამომწვევი აქტი.

ნაბახუსევზე ორგანიზმის ინტოქსიკაციის შედეგად, მატულობს შფოთვები, თავს იჩენს დანაშულის გრძნობა, რომ რაღაც არარეპრეზენტაბელური ჩაიდინე წინა ღამით, გული აჩქარებულია, სხეული დასუსტებული და ძალაუნებურად განიცდი სიკვდილთან ფიქსაციას.  >>>

ბაჩო ოდიშარია - პირველი მაისის მნიშვნელობა

პირველ მაისს მშრომელთა საერთაშორისო დღე აღინიშნება. რვა მარტთან ერთად, ალბათ ყველაზე მნიშვნელოვანი და პოლიტიკურად სწორი დღესასწაული, რომელიც უფლება წართმეული, ოპრესირებული, მარგინალიზებული სოციალური ჯგუფისადმი სოლიდარობის გამოხატვას ისახავს მიზნად. თუმცა მშრომელთა დღე მთელი თავის ისტორიული დისკურსის გათვალისწინებით, ყველაზე ნაკლებ არის ერთი კონკრეტული ჯგუფის პატივის მისაგები და მხარდასაჭერი დღე, ის ყველა იმ ადამიანს გვეხება, ვინც დაქირავებულ შრომას ვეწევით და შესაბამისად არაერთხელ ჩავმდგარვართ უთანასწორო პოზიციაში დამსაქმელბლებთან და საკუთარი შრომის ექვივალენტური ანაზღაურების ნაცვლად, ეკონომიკური სიდუხჭირის გამო, მცირე თუ დიდი დოზით ექსპლუატირებად პირობებს დავთანხმებულვართ.

პირველი მაისი ინდისტრიული რევოლუციის თანმდევი მოვლენა იყო, როდესაც კლასობრივი კონფლიქტი გამძაფრდა ელიტებსა და მათ მიერ დაქირავებულ მუშებს შორის. როდესაც სახელმწიფო და ინსტიტუტები, რომლებიც ადამიანის უფლებების დაცვის სადარაჯოზე უნდა მდგარიყვნენ, ძლევამოსილი ინდუსტრიალისტების შემოსავლების ზრდის სადარაჯოზე იდგნენ. >>>

ბაჩო ოდიშარია - ათწლეულის საუკეთესო სერიალები

გარდა იმისა, რომ ჩვენი ტექნოლოგიური ყოველდღიურობის შექმნის სტადიების შესახებ მოგვითხრობს, დონ დრეიპერის (Mad Men) შემდეგ საუკეთესო ანტიგმირს და საოცარი ენიგმატურობის მთავარ პერსონაჟს გვაცნობს, რომელიც სულ რომ არ დაგაინტერესოს პერიოდიკამ და წამოჭრილმა თემებმა, საკუთარი ქარიზმის ხარჯზე მიგაჯაჭვებს ეკრანთან და ოთხივე სეზონს გაყურებინებს. ამასთან, აღსანიშნავია ოთხი ცენტრალური პერსონაჟის ურთიერთდინამიკა, ხასიათების კომპლექსურობა და მუდამ საინტერესო სიუჟეტური შემოტრიალებები, რომელიც არაერთ სერიაში შეგხვდებათ.

ერთ-ერთი საუკეთესო სოციალური დრამა რაც ბოლო ხანებში გადაღებულა, ამერიკული საჯარო პოლიტიკის შიდა სამზარეულოს გამომზეურებით და მეინსტრიმ მედიისგან მივიწყებული კლასობრვი პრობლემების სწორად წამროჩენით. შოუს სცენარისტი, უკვე ლეგენდარული სტატუსის მქონე სერიალის, The Wire-ის შემქმნელი, დევიდ საიმონია, რომელიც გარემოს და პერსონაჟებს მდიდარი ენით და ესთეტური გამომსახველობით აღწერს, ხოლო მთავარი როლის შემსრულებელი, ოსკარ აიზეკი, კარიერის ერთ-ერთ გამორჩეულ სამსახიობო შესრულებას გვთავაზობს, სავსეს ორგანული დრამატიზმით. >>>