ჩვენი საუბრის დროს, ძაღლები უფრო მეტ ყურადღებას აქცევენ თანხმოვნებს, ვიდრე ხმოვნებს — ახალი კვლევა #1tvმეცნიერება
თქვენი ძაღლი ალბათ ყურებს ცქვეტს საკუთარი სახელის გაგონებისას ან კართან მირბის, როცა ესმის სიტყვა „წავიდეთ“. თუმცა, საინტერესოა, შეუძლია თუ არა მის ტვინს უცხო სიტყვების ერთმანეთისგან გამიჯვნა, როდესაც მათ პაუზის გარეშე ისმენს?
ახალ ექსპერიმენტში, ძაღლები უსმენდნენ გამოგონილი სიტყვების უწყვეტ ჩანაწერს.
პაუზის არარსებობა მიუთითებდა, სად მთავრდებოდა ერთი სიტყვა და სად იწყებოდა შემდეგი.
მიუხედავად ამისა, მათი ტვინი რეაგირებდა განმეორებად თანხმოვნებზე — ეს იყო მინიშნება იმისა, თუ რომელი მარცვლები უკავშირდებოდა ერთმანეთს.
სიტყვების დონეზე რეაგირების იგივე მკაფიო სურათი არ გამოვლენილა მაშინ, როდესაც სიტყვები ხმოვნებით იყო განსაზღვრული.
ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნებული ეს კვლევა არ აჩვენებს, რომ ძაღლები სიტყვების მნიშვნელობას სწავლობენ.
ავლენს უპირატესობას, რომელიც მანამდე მხოლოდ ადამიანებში იყო გამოვლენილი — უწყვეტი მეტყველების ნაწილებად დაყოფისას, ტვინს შეუძლია, თანხმოვანთა წყობებს უფრო მაღალი პრიორიტეტი მიანიჭოს, ვიდრე უფრო ხმამაღალ ხმოვნებს.
თავიდან ეს უპირატესობა უცნაურად ჟღერს. ხმოვნებს უფრო მეტი აკუსტიკური ენერგია აქვთ და თანხმოვნებზე უფრო მკაფიოდ გამოიხატება. რატომ უნდა ერჩივნოს მსმენელს უფრო ჩუმი ბგერები?
მრავალ ენაში, თანხმოვნები ხშირად უფრო მეტ ინფორმაციას იძლევა იმის შესახებ, თუ რომელი სიტყვა წარმოითქმის.
მკვლევრებს სურდათ დაედგინათ, ძაღლებს, რომლებიც ცხოვრებას ჩვენს სმენაში ატარებენ, შეეძლოთ თუ არა ამ სარგებლიანობის შენიშვნა.
უნგრეთის ეტვიოშ-ლორანდის უნივერსიტეტის მკვლევარმა ბოგლარკა მორვაიმ და მისმა კოლეგებმა შეიმუშავეს გზა კითხვის ისე დასასმელად, რომ არ ყოფილიყვნენ დამოკიდებულნი ძაღლების მიერ ბრძანებების შესრულებაზე.
უაზრო სამმარცვლიანი სიტყვების ჩანაწერები მოასმენინეს 20 ზრდასრულ ძაღლს, რა დროსაც მათ თავზე დაყენებული ელექტროდები თავის ტვინში ელექტრულ აქტივობას ზომავდა.
ლაპარაკი შეუფერხებლად მიდიოდა. არ ჰქონდა სიჩუმე, რომელიც შემდეგი სიტყვის მომასწავებელი იქნებოდა. ერთ ჩანაწერში, თანხმოვანთა განმეორებადი წყობები მარცვლებს გამოგონილ სიტყვებად აერთიანებდა. მეორეში იმავეს ხმოვნები აკეთებდა.
მესამემ მარცვლები აურია და არ დატოვა სიტყვათა ისეთი განმეორებადი წყობა, რომლის აღმოჩენაც შეიძლებოდა.
ხმოვნები აკუსტიკურად ძლიერი იყო. თუკი ძაღლების ტვინი ძლივს მიჰყვებოდა ყველაზე გამოკვეთილ ბგერებს, ხმოვნებს უპირატესობა ჰქონდა. თუ ცხოველები თვალს ადევნებდნენ ნაკადის დანაწილებისთვის სასარგებლო კანონზომიერებებს, თანხმოვნები შესაძლოა უპირატესობას ფლობდნენ, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი უფრო ჩუმია.
მკვლევრებმა გაზომეს, ემთხვეოდა თუ არა ტვინის სიგნალები გამოგონილი სიტყვების რიტმს, მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობდა ბგერითი საზღვრები. პასუხები ასევე შეადარეს სხვადასხვა ნაკადებს.
შედეგები მკაფიო იყო.
როცა თანხმოვნები მეორდებოდა, ძაღლების ტვინის სიგნალები სინქრონიზდებოდა სამმარცვლიან გამოგონილ სიტყვათა რიტმთან, რაც მიუთითებდა, რომ ისინი ნაკადში განმეორებად ერთეულებს მიჰყვებოდნენ.
ხმოვნებით განსაზღვრული სიტყვების შემთხვევაში, სიტყვის დონეზე რეაგირება არ იყო მნიშვნელოვნად უფრო ძლიერი, ვიდრე არეული თანმიმდევრობის მქონე ჩანაწერისას. ადამიანებიც ანიჭებდნენ უპირატესობას თანხმოვნებს, თუმცა მათი ტვინი უფრო მკაფიოდ აღიქვამდა ხმოვნებით განსაზღვრულ კანონზომიერებას, ვიდრე არეულ თანმიმდევრობას.
„შედეგი განსაკუთრებით საინტერესო იყო იმით, რომ ეს მიკერძოება აქამდე სხვა სახეობებში არ იყო დაფიქსირებული, მათ შორის არც პრიმატებში, მაგრამ ახლა ვიპოვეთ ძაღლებში“, — ამბობენ მორვაი და კვლევის თანაავტორი დოროტია რასი.
მკვლევრები განიხილავენ ორ შესაძლებლობას — შესაძლოა, თანხმოვანთა მიმართ უპირატესობის მინიჭება ადამიანის ტვინის სპეციალიზებულ ენობრივ შესაძლებლობებს მოითხოვდეს. ან იქნებ მეტყველებასთან დაკავშირებულმა განმეორებითმა გამოცდილებამ ცხოველს იმის გარკვევაში შეუწყოს ხელი, თუ რომელი ბგერები იძლევა სასარგებლო მინიშნებებს.
„ეს იმაზე მიუთითებს, რომ მეტყველების დამუშავების სულ მცირე ზოგიერთი ასპექტი არ საჭიროებს ისეთ ტვინს, რომელიც სპეციალურად არის „აწყობილი“ ენისთვის; მეტყველებასთან რეგულარული შეხება შესაძლოა მათთვის საკმარისი იყოს განვითარების პროცესის წარმართვისთვის“, — ამბობენ მკვლევრები.
ექსპერიმენტი ვერ ადგენს, რა იწვევს ძაღლის პრეფერენციას. ასევე, იგივე მიდრეკილების აღმოჩენა არ ნიშნავს, რომ ძაღლები მეტყველებას ზუსტად ისევე ამუშავებენ, როგორც ადამიანები.
ორივე სახეობის ტვინი მარცვლების რიტმს მიჰყვებოდა, თუმცა მხოლოდ ადამიანებში გამოვლინდა მეტყველების ცალკეული ბგერების მკაფიო აღქმა-მიყოლა.
„ჩვენთვის, მეტყველების თითოეული ბგერა ცალკეული ერთეულია, მაშინ როდესაც ძაღლების შემთხვევაში დამუშავების უმცირეს ერთეულებს მარცვლები წარმოადგენს“, — აღნიშნავენ კვლევის ავტორები.
ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ძაღლებს ინდივიდუალური ბგერების გარჩევა არ შეუძლიათ. ჯგუფის წინა კვლევა მიუთითებს, რომ მათ ეს შეუძლიათ, თუმცა, ნაცნობი სიტყვების დამუშავებისას შესაძლოა ნაკლები ყურადღება დაუთმონ ბგერით მცირე ცვლილებებს. ამ ექსპერიმენტში გამოყენებულ გამოგონილ სიტყვებს რაიმე მნიშვნელობა არ ჰქონდა მინიჭებული, შესაბამისად, შედეგები მიუთითებს კანონზომიერებების თვალყურის დევნებაზე და არა გააზრებაზე.
მკვლევრებმა ასევე შეისწავლეს, სჭირდებოდათ თუ არა ძაღლებს ადამიანის მეტყველებისთვის ადრეული ლეკვობიდანვე. 11 ძაღლი 12 კვირის ასაკამდე ისეთ სახლში მოხვდა, სადაც ადამიანები ბევრს საუბრობდნენ, ცხრა კი მოგვიანებით. ორივე ჯგუფმა თანხმოვნებისადმი მიდრეკილება გამოავლინა.
„მიუხედავად იმისა, რომ ნიმუში პატარა იყო, მაინც შევძელით თანხმოვნებისადმი მიკერძოება დაგვეფიქსირებინა იმ ძაღლებში, რომლებიც სიცოცხლის პირველ კვირებში საუბრით მდიდარ სახლებში არ ცხოვრობდნენ“, — ამბობენ მკვლევრები.
შესაბამისად, ძლიერი ადრეული ზემოქმედება შეიძლება გადამწყვეტი არ იყოს, თუმცა ძაღლების აყვანამდელი ისტორია ყოველთვის სრული არ იყო.
ძაღლები, რომელთა ადრეული ცხოვრებაც უკეთ არის დოკუმენტირებული, შესაძლოა დაგვეხმარონ იმის გარკვევაში, თუ როდის ყალიბდება ეს უპირატესობა. ძაღლებისა და მგლების შედარებამ შესაძლოა კიდევ ერთი საიდუმლოს ახადოს ფარდა: ეს ფუნდამენტური უნარი მოშინაურებამდე არსებობდა, თუ ის ადამიანებთან ძაღლების ხანგრძლივი თანაცხოვრების პროცესში ჩამოყალიბდა.
შესაძლოა, თქვენმა ძაღლმა იცოდეს, რა მოსდევს სიტყვას „წავიდეთ“. აქ გასაკვირი აღმოჩენა ისაა, რომ მაშინაც კი, როდესაც ბგერებს არავითარი მნიშვნელობა არ გააჩნია, ტვინს შეუძლია, მეტყველების უწყვეტ ნაკადში გარკვეულ კანონზომიერებას მიჰყვეს.
კვლევა ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნდა.
მომზადებულია ScienceAlert-ის მიხედვით.