მეცნიერებმა სავარაუდოდ დაადგინეს, რატომ დიდდება პროსტატა ასაკში — #1tvმეცნიერება
მეცნიერებმა პროსტატაში უჯრედების განსხვავებული ქვეტიპი აღმოაჩინეს, რამაც შეიძლება ნათელი მოჰფინოს საიდუმლოს იმის თაობაზე, თუ რატომ დიდდება ეს ჯირკვალი ასაკში.
ამ ბუნებრივ ფენომენს პროსტატის კეთილთვისებიან ჰიპერპლაზიას (BPH) უწოდებენ და როგორც წესი, ის პროსტატის მხოლოდ ერთ უბანში ხდება.
თუმცა, მეცნიერებმა ჯერ კიდევ არ იციან, რატომ.
ახლახან, ჯონს-ჰოპკინსის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა შესაძლო დამნაშავეს მიაგნეს, რომელიც შარდსადენი მილის გარშემო იმალება.
ერთუჯრედიანი რნმ-ის სეკვენირების გამოყენებით, ჯგუფმა გამოავლინა პროსტატის უჯრედთა პოპულაცია, რომელიც ამ რეგიონში განსაკუთრებით უხვადაა, განსაკუთრებით პროსტატის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზიის (BPH) შემთხვევებში.
კვლევა The Journal of Pathology-ში გამოქვეყნდა.
„მიუხედავად იმისა, რომ პროსტატის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზია მსოფლიოში მილიონობით კაცს აწუხებს, მეცნიერებმა ჯერ კიდევ ბოლომდე არ იციან, რატომ ვითარდება ის უპირატესად პროსტატის იმ არეში, რომელიც გარდამავალი ზონის სახელითაა ცნობილი, ჯირკვლის სხვა უბნები კი შედარებით ხელუხლებელი რჩება“, — განმარტავს კვლევის ავტორი ვასან იეგნასუბრამანიანი.
გარდამავალი ზონა პროსტატის ის ნაწილია, რომელიც შარდსადენს აკრავს გარს.
თუ ასაკთან ერთად ეს უბანი გადიდდება, შესაძლოა, მან შარდის გამტარი გზა შეავიწროვოს, რის გამოც შარდვა უფრო ნელი და წყვეტილი ხდება.
ეს პროსტატის ყველაზე გავრცელებული პრობლემაა 50 წელს გადაცილებულ კაცებში. მიუხედავად იმისა, რომ გარკვეულ როლს შეიძლება ასრულებდეს ჰორმონული დონეების ცვლილება, ანთება და უჯრედული ზრდა, რეალურად არავინ იცის, რატომ ჩნდება უჯრედულ დონეზე პროსტატის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზია (BPH).
ალბანის სამედიცინო კოლეჯის უროლოგი ჩარლს უელივერი ახალ კვლევაში ჩართული არ ყოფილა, მაგრამ აგვისტოში, უროლოგიური მზრუნველობის ფონდის პოდკასტთან ინტერვიუში განმარტა, რომ BPH შეშუპებით არ არის გამოწვეული.
„პროსტატის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზია უბრალოდ არის პროსტატაში უჯრედების რაოდენობის გაზრდა. ამიტომ, უჯრედები კი არ დიდდება, იზრდება მათი რაოდენობა“, — ამბობს უელივერი.
ახლა მეცნიერებს მიაჩნიათ, რომ დაადგინეს, თუ რომელი ერთეულები შეიძლება იდგეს უჯრედული აქტივობის ამ მკვეთრი ზრდის უკან.
ჯონს-ჰოპკინსის მკვლევრებმა გააანალიზეს იმ 10 მამაკაცის პროსტატის არასიმსივნური ქსოვილი, რომლებსაც პროსტატის კიბო ჰქონდათ.
ნიმუშები აღებული იყო პროსტატის სამი ძირითადი ზონიდან და მკვლევრებმა ფრთხილად შეისწავლეს, რომელი გენები იყო ჩართული ან გამორთული თითქმის 130 000 ინდივიდუალურ უჯრედში.
გარდამავალი ზონის ქსოვილებსა და BPH-ის მქონეთა ნიმუშებში მკვლევრებმა იპოვეს უჯრედთა განსხვავებული პოპულაცია, რომელიც იშვიათობას წარმოადგენდა პროსტატის სხვა ნაწილებში.
ეს უჯრედები ქვეტიპია ბაზალური უჯრედებისა, რომლებსაც WIF1+ ეწოდება. ისინი ტრანსკრიპციულად და ანატომიურად განსხვავდებიან თავიანთი ოჯახის დანარჩენი წევრებისგან.
მეცნიერთა განცხადებით, მათ წარმოაჩინეს გენების ექსპრესიის უნიკალური პროფილი, რნმ-ის სეკვენირება და შეღებვა კი აჩვენებს, რომ ისინი მნიშვნელოვნად არის კონცენტრირებული ადამიანის პროსტატის გარდამავალ ზონაში.
WIF1+ უჯრედებთან დაკავშირებული ზოგიერთი გენი ტესტოსტერონის მსგავს ანდროგენებზე რეაგირებს და ჩართულია სიგნალირების გზებში, რაც გავლენას ახდენს პროსტატის ზრდასა და განვითარებაზე.
„ერთობლივად, მოლეკულური ხელწერა, ზონალური განაწილება და გზის გამდიდრება მიუთითებს, რომ გარდამავალი ზონით გამდიდრებულ WIF1+ ბაზალურ უჯრედებს შეუძლიათ წვლილი შეიტანონ პროსტატის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზიის პათოგენეზში ეპითელური და სტრომული რემოდელირების ხელშეწყობით“, — წერენ მკვლევრები.
მკვლევრები ასევე ვარაუდობენ, რომ ანთებისა და ზრდის სიგნალირების გზის, სახელად WNT-ის ჩახშობით, ამ უჯრედებს შეუძლიათ ხელი შეუწყონ იმის ახსნას, თუ რატომ ვითარდება პროსტატის კიბო უფრო იშვიათად გარდამავალ ზონაში.
„ანალიზმა აჩვენა, რომ ეს უჯრედები ფლობენ ქსოვილის რემოდელირებასთან დაკავშირებულ მოლეკულურ მახასიათებლებს — რამაც შესაძლოა ხელი შეუწყოს პროსტატის გადიდებას — და ასევე მეზობელ უჯრედებთან ურთიერთქმედების უნარს; ეს კი იმაზე მიუთითებს, რომ ისინი შესაძლოა მონაწილეობდნენ გარდამავალი ზონის უნიკალური ბიოლოგიური გარემოს ჩამოყალიბებაში“, — ამბობს კვლევის პირველი ავტორი რულინ ვანგი.
როცა ვანგმა და მისმა კოლეგებმა საჯაროდ ხელმისაწვდომი მონაცემთა ბაზა შეისწავლეს, მიაგნეს მათ მიერ მიღებული შედეგების მხარდამჭერ უფრო მეტ მტკიცებულებას.
გადიდებული პროსტატის ჯირკვლის ქსოვილები გამდიდრებული იყო WIF1+ ბაზალური უჯრედებით.
მკვეთრად იყო შეცვლილი ამ მრავალრიცხოვანი ბაზალური უჯრედების გენური ხელწერაც.
ვანგი ამბობს, რომ ეს აჩენს იმის შესაძლებლობას, რომ ამ უჯრედებს „წვლილი შეაქვთ იმ რეგიონულ პროცესებში, რომლებიც გარდამავალ ზონას განსაკუთრებით მოწყვლადს ხდის პროსტატის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზიის (BPH) მიმართ“.
ამ ეტაპზე, ეს მხოლოდ ჰიპოთეზაა, მაგრამ ისეთი, რომელიც ვანგის და მისი კოლეგების აზრით, სამომავლო კვლევებს იმსახურებს.
მაგალითად, მომავალ კვლევებში შეიძლება შეისწავლონ WIF1+ ბაზალური უჯრედების ფუნქციური როლები პროსტატის ჯირკვლის გადიდების განვითარებაში.
თუ ეს უჯრედები მართლაც თამაშობენ პირდაპირ როლს პროსტატის კეთილთვისებიან ჰიპერპლაზიაში (BPH), ისინი შესაძლოა სამომავლო პრეპარატების სამიზნეებად იქცნენ.
კვლევა The Journal of Pathology-ში გამოქვეყნდა.
მომზადებულია hopkinsmedicine.org-ისა და ScienceAlert-ის მიხედვით.