ჩვენი გალაქტიკის ცენტრში გაწოლილი გიგანტური შავი ხვრელი თითქმის ისეთივე სისწრაფით ბრუნავს, რაც მისი ბრუნვის მაქსიმალური მაჩვენებელი შეიძლება იყოს.
ამ დასკვნამდე ასტროფიზიკოსები მოვლენათა ჰორიზონტის ტელესკოპის (EHT) მიერ შეგროვებული მონაცემების შესწავლის შემდეგ მივიდნენ. აღმოჩენა მას შემდეგ გაკეთდა, რაც მონაცემებს მოარგეს მათ მიერვე შექმნილი ახალი მეთოდი.
მოვლენათა ჰორიზონტის ტელესკოპის უპრეცედენტო გლობალური თანამშრომლობა წლების განმავლობაში მუშაობდა, რათა გადაეღო ჩვენგან 55 სინათლის წლის მანძილზე მდებარე გალაქტიკის ცენტრალური შავი ხვრელის, M87*-ის ჩრდილის პირველი პირდაპირი სურათი, შემდეგ კი მშვილდოსანი A*-ს — ჩვენივე გალაქტიკის ცენტრალური შავი ხვრელის ფოტო.
ფოტოები საოცარია, მაგრამ ინტერპრეტაციისთვის რთული. ამიტომ, იმის გასარკვევად, რას ვხედავდით სურათებზე, მეცნიერებმა სიმულაციებს მიმართეს. შექმნეს ვირტუალური მახასიათებლები და გაარკვიეს, რომელი მათგანი ჰგავდა ყველაზე მეტად დაკვირვებებით მიღებულ მონაცემებს. ეს მეთოდი გამოიყენეს EHT-ს ბევრ ფოტოზე იყო გამოყენებული, მაგრამ ახლა კიდევ უფრო წინ წაიწიეს.
ნიდერლანდების რედბუდის უნივერსიტეტისა და გერმანიის მაქს პლანკის რადიოასტრონომიის ინსტიტუტის ასტრონომის, მაიკლ ჯანსენის ჯგუფმა მაღალი წარმადობის კომპიუტინგის გამოყენებით შექმნა შავ ხვრელთა მილიონობით სიმულაცია.
ამის შემდეგ, ამ მონაცემებით გაწვრთნეს ნერვული ქსელი, რათა მონაცემებიდან რაც შეიძლება მეტი ინფორმაცია მიეღოთ და გამოევლინათ შავი ხვრელების მახასიათებლები.
სხვა მრავალ რამეს შორის, შედეგებმა აჩვენა, რომ მშვილდოსანი A* არა მხოლოდ მაქსიმალურთან მიახლოებული სიჩქარით ბრუნავს, არამედ ისიც, რომ მისი ბრუნვის ღერძი დედამიწისკენაა მომართული და მის გარეშე ნათებას წარმოქმნის ცხელი ელექტრონები.
ალბათ ყველაზე საინტერესო რამ ის არის, რომ მშვილდოსანი A*-ს გარშემო მატერიის მაგნიტური ველი არ იქცევა ისე, როგორც ამას თეორია პროგნოზირებს.
მკვლევართა ჯგუფმა დაადგინა, რომ სწრაფად ბრუნავს შავი ხვრელი M87*-იც, მაგრამ არც ისე სწრაფად, როგორც მშვილდოსანი A*. თუმცა, ის მის გარშემო მოძრავი მატერიის დისკოს საპირისპირო მიმართულებით ბრუნავს, რისი მიზეზიც სავარაუდოდ არის წარსულში სხვა სუპერმასიურ შავ ხვრელთან შეჯახება და შერწყმა.
„რა თქმა უნდა, საინტერესოა ის, რომ გაბატონებულ თეორიას ვეწინააღმდეგებით. თუმცა, ჩვენ მიერ გამოყენებული ხელოვნური ინტელექტისა და მანქანური სწავლების მეთოდი პირველ ნაბიჯად მიმაჩნია. შემდეგში ჩვენ გავაუმჯობესებთ და განვავრცობთ დაკავშირებულ მოდელებსა და სიმულაციებს. და როდესაც მონაცემთა შეგროვებაში ჩაერთვება ამჟამად მშენებარე აფრიკის მილიმეტრული ტელესკოპი, კიდევ უფრო უკეთეს ინფორმაციას მივიღებთ სუპერმასიური კომპაქტური ობიექტებისათვის ფარდობითობის ზოგადი თეორიის მაღალი სიზუსტით დასადასტურებლად“, — აღნიშნავს ჯანსენი.
კვლევა სამ პუბლიკაციად გამოქვეყნდა Astronomy & Astrophysics-ში. შეგიძლიათ იხილოთ აქ, აქ და აქ.
მომზადებულია astronomie.nl-ისა და ScienceAlert-ის მიხედვით.
