ახალი დაკვირვებები ცხადყოფს, რომ ვცდებოდით ურანის დღის ხანგრძლივობის შესახებ.
პლანეტის ბრუნვის მაჩვენებლის ახალი, უზუსტესი გაზომვების თანახმად, ურანის სრული დღე გრძელდება 17 საათს, 14 წუთსა და 52 წამს. ეს კი მთელი 28 წამით მეტია, ვიდრე აქამდე ვიცოდით ხომალდ ვოიაჯერ 2-ის მიერ 1986 წელს ურანის თავზე გადაფრენისას შეგროვებულ მონაცემებზე დაყრდნობით.
შეიძლება სხვაობა მცირე მოგეჩვენოთ, მაგრამ სინამდვილეში უზარმაზარია.
„ჩვენ მიერ ჩატარებული გაზომვები არა მხოლოდ უმნიშვნელოვანეს ცნობებს აწვდის პლანეტური მეცნიერების საზოგადოებას, არამედ ჭრის დიდი ხნის პრობლემასაც: კოორდინატების წინა სისტემა ბრუნვის პერიოდის ძველ გაზომვებს ეყრდნობოდა, რაც მალევე გახდა არაზუსტი და შეუძლებელი გახდა დროთა განმავლობაში ურანის მაგნიტური პოლუსების მეთვალყურეობა“, — ამბობს პარიზის ობსერვატორიის ასტროფიზიკოსი ლორენ ლამი.
ურანი და ნეპტუნი მზის სისტემის ორი ყველაზე გარე პლანეტაა, მზისგან გაცილებით შორს, ვიდრე სხვა დანარჩენი პლანეტები. ურანის ორბიტული მანძილი სატურნისას ორჯერ აღემატება, ნეპტუნისა კი სამჯერ.
იმის გამო, რომ ასე შორს არიან, ურანი და ნეპტუნი პატარა და მკრთალად მოჩანან, რაც მათ კვლევას ართულებს; ამას გარდა, ასეთი სიშორის გამო, ხომალდებს მათთან მისაღწევად ძალიან დიდი დრო სჭირდებათ. მათ სიახლოვეს მხოლოდ ვოიაჯერის მისიას აქვს ჩავლილი, ისიც ათწლეულების წინ.
ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ინფორმაცია, რაც მზის სისტემის ამ ყინულის გიგანტ პლანეტათა შესახებ გვაქვს, შეზღუდულია და შეიძლება მიკერძოებული იყოს იმ კონკრეტულ გარემო პირობათა გამო, რაც იქ ხომალდების გადაფრენისას იყო. მეორე მხრივ, ცოტა რთულია ახალი ინფორმაციის მიღებაც.
ურანის დღის ხანგრძლივობის შესახებ ჩვენი წარმოდგენის უზუსტობამ გარკვეული დაბნეულობა გამოიწვია. ერთ-ერთი უდიდესი პრობლემა ის იყო, რომ დღის ხანგრძლივობის ზუსტი ინფორმაციის გარეშე, ურანის მაგნიტური პოლუსების ორიენტაცია ვოიაჯერ 2-ის გადაფრენიდან რამდენიმე წლის შემდეგ დაიკარგა.
ურანის დღის ხანგრძლივობის გასაზომად, ლამიმ და მისმა კოლეგებმა ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის მიერ 2011-2022 წლებში შეგროვებული მონაცემები შეისწავლეს. დროის ამ მონაკვეთში, ტელესკოპი აკვირდებოდა პლანეტის ულტრაიისფერ ციალებს, რომლებიც დაახლოებით ისე წარმოიქმნება, როგორც პოლარული ციალი დედამიწაზე.
მზის ქარში წარმოქმნილი ნაწილაკები პლანეტის მაგნიტოსფეროში შედიან, „ითქვიფებიან“ და მაგნიტური ველის ხაზების გასწვრივ ჩქარდებიან პოლარულ განედებისაკენ, საიდანაც ატმოსფეროს ზედა ნაწილში ჩადიან. ურთიერთქმედება ატმოსფეროს ნაწილაკებსა და შემომავალ მზის ნაწილაკებს შორის, ცის ნათებას წარმოქმნის.
ურანის შესახებ ერთი სასაცილო ფაქტი ის არის, რომ მისი ბრუნვის ღერძი თითქმის პარალელურია ეკლიპტიკისა — ორბიტული სიბრტყის, რომელზეც მოძრაობენ პლანეტები მზის გარშემო; დანარჩენ პლანეტებს თითქმის პერპენდიკულარული ორიენტაცია აქვთ. ასეთი ორიენტაციის გამო, ურანის მაგნიტური პოლუსების პოვნა ცოტა რთულია.
ულტრაიისფერი ციალების მეთვალყურეობით, ლამიმ და მისმა კოლეგებმა პოლუსების ადგილმდებარეობა დაადგინეს და დააკვირდნენ, შემდეგ კი ამ ინფორმაციით ზუსტად გაზომეს ურანის დღის ხანგრძლივობა.
მკვლევართა განცხადებით, ეს გაზომვა ყველაზე ზუსტია, რაც კი აქამდე ჩატარებულა ურანზე, უფრო ზუსტიც კი, ვიდრე იუპიტერის ბრუნვის მაჩვენებლის გაზომვები. ამ კვლევაში გამოყენებული მეთოდის გამოყენება შესაძლებელია მზის სისტემის სხვა გიგანტური პლანეტების ბრუნვის მაჩვენებლის გასაზომადაც.
კვლევა Nature Astronomy-ში გამოქვეყნდა.
მომზადებულია esahubble.org-ისა და ScienceAlert-ის მიხედვით.
