როცა ოქროს ეძებ, ზოგჯერ შეიძლება კიდევ უფრო ძვირფასი რამ იპოვო.
ასე მოხდა დასავლეთ ავსტრალიის ერთ-ერთ უდაბნოში, სადაც გეოლოგებმა, რომლებიც ძვირფასი ლითონის საბადოებს ეძებდნენ, რაღაც უფრო იშვიათი იპოვეს.
აღმოსავლეთ გოლდფილდსის რეგიონში, მიწის სტანდარტული სკანირებისას, გრავიტაციულმა მონაცემებმა აჩვენა, რომ ლანდშაფტის ქვეშ რაღაც განსაკუთრებული წრიული ანომალია იმალებოდა.
უფრო ღრმად ჩასვლისას, გეოლოგებმა მიაგნეს უძველესი კატასტროფის მტკიცებულებას, იმდენად ძლიერი მოვლენის, რომ გაადნო ქანები, ფორმა შეუცვალა კრისტალებს და ოქროს შემცველი ქანები ჰაერში ატყორცნა.
მკვლევართა მოსაზრებით, ეს მოვლენა წარმოადგენდა რკინით მდიდარი მეტეორიტის დაცემას ადრეულ ცარცულ პერიოდზე უფრო წინარე ეპოქაში; შემდეგში მისი კვალი მიწაში ჩაიმარხა და ნაპრალი დრო თითქმის მთლიანად წაშალა.
მიუხედავად იმისა, რომ მეტეორიტული კრატერები დედამიწაზე ახლა უკვე იშვიათობაა, ეს კონკრეტული, რომელსაც დროებით სახელად ორა-ბანდას დარტყმითი სტრუქტურა უწოდეს, კიდევ უფრო განსაკუთრებულია. მკვლევართა ჯგუფს პუერტო-რიკოს უნივერსიტეტის გეოლოგი რაისა კინტერო ხელმძღვანელობდა.
ის ამჟამად მხოლოდ მეორე დადასტურებული დარტყმითი სტრუქტურაა, რომელიც მთლიანად არქეულ გრინსტოუნში წარმოიქმნა — პლანეტის ერთ-ერთი უძველესი კლდოვანი წარმონაქმნები.
მიჩნეულია, რომ მეტეორიტებმა დედამიწის ისტორიის განმავლობაში არაერთხელ ითამაშეს კატალიზური როლი. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მოვლენაა ჩისკულუბის დარტყმა, რომელმაც დინოზავრების გადაშენება გამოიწვია და დასაბამი დაუდო ახალ ეპოქას — ძუძუმწოვრების ხანას.
მეცნიერთა აზრით, მზის სისტემის ადრეულ პერიოდში, შიდა პლანეტებზე იდგა მძიმე მეტეორიტული ბომბარდირების პერიოდი, რა დროსაც დედამიწაზე მნიშვნელოვანი ინგრედიენტები მოხვდა — მაგალითად, წყალი და მოლეკულები, რომლებმაც მოგვიანებით სიცოცხლის აღმოცენებას დაუდო საფუძველი.
დარტყმითმა მოვლენებმა შეიძლება წვლილი ასევე შეიტანა ჩვენი ახლად დაბადებული პლანეტის ფორმის ჩამოყალიბებაში — ისევე როგორც მზის სისტემის სხვა კლდოვანი პლანეტების.
თუმცა, ამ სასტიკი წარსულის მტკიცებულებები მწირადაა შემორჩენილი. ეროზიამ, ტექტონიკურმა აქტივობამ და სხვა გეოლოგიურმა პროცესებმა სრულად წაშალა ამ დარტყმების შედეგად დატოვებული ნაპრალები.
ორა-ბანდა მაგალითია იმისა, რამდენად რთული შეიძლება იყოს ასეთ ნაპრალთა ამოცნობა.
მიუხედავად იმისა, რომ გეოლოგიურად უფრო ახალგაზრდაა, ვიდრე ის უძველესი ქანები, რომლებშიც ისაა გაჭრილი, კრატერს დაკარგული აქვს ზედაპირზე რაიმე აშკარა გამოსახულება. მკვლევრებმა მას მიაგნეს მხოლოდ გრავიტაციული კვლევით, გაბურღვითა და ქანებში დამალული მიკროსკოპული შოკური დაზიანების ნიშნებით.
პირველი ნიშნები მაშინ გამოჩნდა, როცა გრავიტაციულმა კვლევამ გამოავლინა უდაბნოს ზედაპირქვეშ ჩამარხული მკვრივი ქანის წრიული მახასიათებელი.
შემდგომმა კვლევამ, მათ შორის ოქროს საძიებო ბურღვებმა კიდევ უფრო უცნაური მინიშნებები დადო. პირველი იყო ფორმაციის ტიპი, სახელად დამსხვრეული კონუსები, რომლებიც ზედაპირულ მოშიშვლებულ ქანებსა და ბურღვის ნიმუშებში გამოჩნდა.
ეს გახლავთ დარტყმის ადგილის ერთ-ერთი მთავარი დიაგნოსტიკური მახასიათებელი, რომელიც მაშინ წარმოიქმნება, როცა დარტყმა მიწაში ძლიერ შოკურ ტალღებს ქმნის და ქანში კონუსის ფორმის გამორჩეულ ნამსხვრევ მახასიათებლებს ტოვებს.
მიუხედავად იმისა, რომ როგორც წესი, ეს დარტყმის ნაპრალის ერთგვარ დამადასტურებელ მინიშნებად ითვლება, მკვლევართა მიერ ნაპოვნი დაადასტურა გათხრამ და ზედაპირის ქვეშიდან ნიმუშების აღებამაც.
მიწისქვეშ, უდაბნოს თიხით მდიდარი ზედაპირული ფენით გადაფარულ ადგილას, მათ დარტყმითი ბრექჩიები აღმოაჩინეს.
ბრექჩიები არის ქანები, რომლებიც დაახლოებით ხილის პუდინგს წააგავს, მათში ქვის უამრავი ნატეხი ერთმანეთზე პატარა მარცვლებითაა მიწებებული.
ბრექჩიები რამდენიმე სხვადასხვა გზით შეიძლება წარმოიქმნას, მაგრამ განსაკუთრებით ხშირია დარტყმით ადგილებზე, სადაც უზარმაზარი წნევა ქანებს ამსხვრევს და ფრაგმენტებს ხელახლა ადუღებს ქაოსური ნაზავის სახით.
ეს ახალი კონფიგურაცია ხშირად შეიცავს მინის ციცქნა ბუშტუკებს — სილიკატურ მასალას, რომელიც დარტყმის სიცხეში დნება და დარტყმით მიღებულ ბრექჩიაში ინტეგრირდება.
ამ მინის ბუშტუკების ანალიზით შესაძლებელია დამრტყმელი სხეულის იდენტიფიცირება — ამისათვის საჭიროა, გარშემო არსებული ქანების შედარება უკვე ცნობილ მეტეორიტთა ტიპებთან.
სწორედ აქ გამოჩნდა ნამდვილი სურათი.
ამ მინებში გაცილებით ცოტაა ნიკელი, კობალტი, ირიდიუმი, პლატინა, პალადიუმი და როდიუმი, ვიდრე მიმდებარე ქანებში. ამ ელემენტებს სიდეროფილებს უწოდებენ — ლითონურ ელემენტებს, რომლებიც ადვილად იხსნება რკინაში.
დედამიწის ქერქში ისინი შედარებით მწირია, მაგრამ გაცილებით უხვადაა მეტეორიტებში, განსაკუთრებით რკინით მდიდარ მეტეორიტებში.
მკვლევრებს სჯერათ, რომ ერთად აღებული, ნიშნები მიუთითებს რკინით მდიდარი მეტეორიტის დაცემაზე, რომელმაც წარმოქმნა ცენტრალურ რეგიონთან შესაფერისი მიწისქვეშა სტრუქტურა და კონცენტრირებულ რგოლთა სერია, რომელთა დიამეტრიც ოთხ კილომეტრამდეა.
ამასობაში, ბრექჩიებში აღმოჩენილი ოქროს ციცქნა ნაწილაკები მიუთითებს, რომ დარტყმამ შეიძლება ჰაერში ატყორცნა ოქროს შემცველი მასალები, რომლებიც შემდეგ კვლავ დაბლა, ახლად წარმოქმნილ კრატერში ჩამოცვივდა და ბრექჩიებში გაერთიანდა.
ეს ოქრო ახლა გაცილებით ნაკლებად ღირებულია მეცნიერებისთვის, ვიდრე თავად ეს ძეგლი.
ვინდაიდან არქეული გრინსტოუნის პერიოდის დარტყმითი სტრუქტურები დღეს იშვიათობაა, ორა-ბანდა გვთავაზობს იშვიათ შესაძლებლობას იმის შესასწავლად, როგორ ურთიერთქმედებს მეტეორიტული დარტყმები დედამიწის ერთ-ერთ უძველეს, შემორჩენილ ქანებზე, ასევე წარმოადგენს ანალოგს დარტყმებისთვის ადრეულ მარსზე.
ამავე დროს, აჩენს დამაინტრიგებელ შესაძლებლობას, რომ გრინსტოუნის ფორმაციებში შეიძლება სხვა დარტყმითი სტრუქტურებიც იმალებოდეს, რომლებიც დრომ დაბინდა.
ორა-ბანდა მხოლოდ იმის გამო აღმოაჩინეს, რომ გეოლოგები ოქროს ეძებდნენ; მის გამოვლენას გეოფიზიკური კვლევები, გაბურღვები და დეტალური მიკროსკოპული ანალიზები დასჭირდა.
კვლევა Meteoritics & Planetary Science-ში გამოქვეყნდა.
მომზადებულია ScienceAlert-ის მიხედვით.
