მძიმე პარალიზით დაავადებულ კაცს, რომელსაც სხეულის თითქმის არცერთი ნაწილის მოძრაობა აღარ შეუძლია, თავის ტვინის ექსპერიმენტული იმპლანტანტის გამოყენებით, ახლა უკვე შეუძლია საკუთარი პირობებით „საუბარი“.
მის ოჯახას ბოლოს და ბოლოს კვლავ ესმის მისი ხმა, რადგან ციფრული ვერსია მის აზრებს კითხულობს.
კეისი ჰარელს ამიოტროფიული გვერდითი სკლეროზის (ALS) მოწინავე ფორმა აქვს, რაც მისი ბუნებრივი მეტყველების სხვებისთვის გაგებას ძალიან ართულებს.
მაგრამ როცა შესაძლებლობა მიეცემა, მას ძალიან ბევრი აქვს სათქმელი.
უკვე თითქმის ორი წელიწადია, ექსპერიმენტული ნეიროპროთეზის საშუალებით, 47 წლის კაცის თავის ტვინს დაუკავშირეს განუწყვეტლივ მომუშავე თავის ტვინი-ტექსტის დეკოდერი.
ამ ულტრათანამედროვე ინტერფეისმა (BCI) ჰარელს საშუალება მისცა, გამოეთქვა 183 000-ზე მეტი წინადადება და თითქმის 2 მილიონი სიტყვა.
ფუტურისტული ტექნოლოგია მოითხოვს ქირურგიულ იმპლანტს თავის ტვინის კონკრეტულ ნაწილში. მასში განთავსებული ელექტროდების წყებას შეუძლია დააფიქსიროს ნევროლოგიური აქტივობა, როცა ვინმე ლაპარაკს ცდილობს, მაშინაც კი, როცა ადამიანი პირს არ ამოძრავებს.
ამის შემდეგ, ამ მონაცემებს ავტომატურად აფიქსირებს მეტყველების გარე დეკოდერი და კომპიუტერის ეკრანზე რეალურ დროში გამოაქვს.
ჰარელი ეკრანზე ნავიგაციას თვალების დახამხამებით ახდენს. მისი ფოკუსი წარმოდგენილია თეთრი წრიული „კურსორით“ და „დაკლიკვა“ მას უბრალოდ აზრის გამოყენებით შეუძლია.
დილაობით მოწყობილობასთან დაკავშირებას ცოტა დრო სჭირდება, ცოტა მომვლელისგან დახმარებაც, მაგრამ მობილურ ურიკაზე დამონტაჟებული დეკოდერი ჰარელს მთელი დღის განმავლობაში ადევნებს თვალყურს.
მისი გამოყენებით, მას დამოუკიდებლად შეუძლია ელექტრონული ფოსტისა და შეტყობინებების გაგზავნა, ინტერნეტში ბრაუზინგი და სრულ განაკვეთზე მუშაობა თავის მდგომარეობის მიუხედავად.
და ალბათ რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია — შეუძლია თავის საყვარელ ადამიანებთან კომუნიკაცია.
ციფრული ხმა, რომელიც მისი აზრების ვერბალიზაციას ახდენს, ისე დაამზადეს, რომ ძალიან ჰგავს ჰარელის დიაგნოზამდელ ხმას.
„ძალიან სასიამოვნოა, როცა შემიძლია ჩემს ცოლის თვალებში ვუყურო, როცა მას ჩემი ხმა ესმის. ეს მიღვიძებს ტკბილ მოგონებას და ჩემმა ქალიშვილმა, რომელსაც სინამდვილეში არაფერი ახსოვს იმ დროიდან, როდესაც მე მათთან ჯერ კიდევ ვსაუბრობდი — გაიგოს, როგორ ხმა მქონდა ადრე“, — გვიზიარებს ჰარელი სისტემის საშუალებით.
შედეგები ცხოვრების შემცვლელია — სწორედ ამას ამბობს ჰარელიც.
ქვემოთ მოცემულ ვიდეოში, ჰარელი ტექსტის საშუალებით განმარტავს, რომ ეს ტექნოლოგია მას ძალიან ბევრის გაკეთების საშუალებას აძლევს და თავს კვლავ ადამიანად აგრძნობინებს.
მისი ამბავი მეცნიერებს აძლევს იმედს, რომ ეს ექსპერიმენტული მოწყობილობები უფრო ფართო გამოყენებაშიც იმუშავებს და დიდხანს.
„წლების განმავლობაში, BCI კონცეფციის დამადასტურებელი მოწყობილობები იყო, რომლებიც მხოლოდ ძლიერ კონტროლირებად ლაბორატორიულ კვლევებში გამოიყენებოდა. ეს კვლევა აჩვენებს, რომ შეიძლება უკვე გადავკვეთეთ ზღვარი, რადგან პარალიზის მქონე ადამიანს საკუთარი წესებით ლაპარაკის უნარი აღვუდგინეთ“, — ამბობს კვლევის თანაავტორი, დევისის კალიფორნიის უნივერსიტეტის (UCD) ნეიროქირურგი დევიდ ბრენდმენი.
ჰარელი ჩართულია ბრენდმენისა და მისი ჯგუფის ამჟამად აშშ-ში მიმდინარე კლინიკურ ცდაში, სახელად BrainGate 2.
ამ პირველადი კვლევის მიზანია თავის ტვინი-კომპიუტერის ახალი ინტერფეისის უსაფრთხოებისა და შესაძლებლობების შესწავლა პარაპლეგიის მქონე იმ ადამიანებში, რომლებსაც მეტყველების მძიმე დარღვევები აქვთ ან არ შეუძლიათ ხელების გამოყენება.
ტექნოლოგია დევისის კალიფორნიის უნივერსიტეტში (UCD) შექმნეს, ბრაუნის უნივერსიტეტისა და მასაჩუსეტსის ბრიგემის გენერალური ნეირომეცნიერების ინსტიტუტის ექსპერტებთან თანამშრომლობით.
დასაწყისში, ჰარელს სისტემის გამოყენება მხოლოდ მკვლევრის დახმარებით შეეძლო. მაგრამ ახლა, რამდენიმე მნიშვნელოვანი გაუმჯობესების წყალობით, მას მისი გამოყენება პრაქტიკულად მთლიანად დამოუკიდებლად, კომფორტულად შეუძლია.
UCD-ის მკვლევართა განცხადებით, რომლებსაც ამ ტექნოლოგიაში სხვადასხვა დონის ინვესტიცია აქვთ ჩადებული, ჰარელმა დააგროვა ამ ცდებში დღემდე ყველაზე მეტი მონაცემის ჩანაწერი.
ის ამ მოწყობილობის გამოყენებაში 400-ზე მეტი დღის განმავლობაში ვარჯიშობდა, ჯამში 3800 საათზე მეტს. ჰარელის კომუნიკაციის საშუალო სიჩქარე წამში დაახლოებით 56 სიტყვაა, რაც გაცილებით სწრაფია, ვიდრე ის პირველად ცდილობდა მისი აზრების ტექსტად გარდაქმნას 2023 წელს.
„ჰარელს შეუძლია სისტემის გამოყენება საკუთარი აზრების გამოსახატავად, არა მხოლოდ მაშინ, როცა კონტროლირებად გარემოშია, არამედ ნებისმიერ დროს, როცა სურს. ზოგჯერ ის ამას 12 საათის განმავლობაში უწყვეტად აკეთებს“, — ამბობს UCD-ის მკვლევარი ნიკოლას ქარდი.
მნიშვნელოვანია, რომ ჰარელი ასევე აკონტროლებს თავის დუმილს. მას შეუძლია გაააქტიუროს „კონფიდენციალურობის რეჟიმი“, თუკი სურს, რომ ზოგიერთი აზრი თავისთვის შეინახოს.
ინახება და მეტყველება-დეკოდირების მოდელების შემდეგი წვრთნებისთვის გამოიყენება მხოლოდ იმ სესიათა ჩანაწერები, როცა „კონფიდენციალურობის რეჟიმი“ გააქტიურებული არ იყო.
ჰარელის განცხადებით, როცა ის ამ სისტემის მეშვეობით ლაპარაკობს, პროგრამა სუსტია სულ მცირე 92 პროცენტით.
„ახლა ცხოვრება უფრო სავსეა დინამიკური ქმედებებით, მეგობრებითა და ოჯახით, კოლეგებით. ეს მე უფრო ბუნებრივი კომუნიკაციის საშუალებას მაძლევს, ვიდრე ნებისმიერი სხვა ტექნოლოგია, რომელიც აქამდე გამოვცადე“, — აღნიშნავს ჰარელი.
მკვლევრებს იმედი აქვთ, რომ ჰარელის და კლინიკურ ცდაში ამჟამად ჩართული 26 სხვა მონაწილის გამოცდილება მათ ამ ტექნოლოგიის უფრო მეტად დახვეწაში დაეხმარება.
კვლევა Nature Medicine-ში გამოქვეყნდა.
მომზადებულია health.ucdavis.edu-სა და ScienceAlert-ის მიხედვით.
