როგორ ერთიანდება ევროპა ტყის ხანძრებთან საბრძოლველად

ტყის ხანძრები საზღვრებს არ ცნობს, რის გამოც ევროპელი მეხანძრეების სოლიდარობა სულ უფრო ხშირად სცდება ერთი ქვეყნის ფარგლებს. 15 აგვისტოს ბელგიამ ბოლო საუკუნის ყველაზე მასშტაბურ ტყის ხანძართან საბრძოლველად საგანგებო დახმარება ითხოვა. საპასუხოდ, ევროკავშირმა ოტ-ფანის რეგიონში ევროპის სხვადასხვა წერტილიდან სამი შვეულმფრენი და ორი სპეციალური წყალმზიდი თვითმფრინავი გაგზავნა. მიმდინარე წლის ივლისის ბოლოს, საფრანგეთში, ბორდოს სამხრეთით მასშტაბური ხანძარი გაჩნდა, რომელმაც საბოლოოდ 420 კვადრატული კილომეტრი ფართობი გაანადგურა. სტიქიასთან ბრძოლაში ადგილობრივ კოლეგებს უკრაინელი ექსპერტები, შვეიცარიელი მეხანძრეების კოლონა და ლიეტუვის სამეთაურო ჯგუფიც დაეხმარნენ. ამ ზაფხულს იტალიაში, კერძოდ, სარდინიაში გაგზავნილ მაშველთა შორის ესტონელი მეხანძრეებიც იყვნენ, რომელთა ნაწილი მსგავსი მისიით გასულ წელს ესპანეთში მუშაობდა. საბერძნეთის სახანძრო სამსახურის პრესსპიკერის, იოანის არტოპოიოსის განცხადებით, ათენისა და სალონიკის შემოგარენში გაჩენილი ხანძრების ლიკვიდაციაში „მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს“ ჩეხეთის, მოლდოვისა და რუმინეთის სამაშველო ჯგუფებმა.

ხშირ შემთხვევაში, ადგილზე სხვადასხვა ქვეყნის მიდგომების, მეთოდებისა და რესურსების კოორდინაცია გარკვეულ სირთულეებს ქმნის. „ესტონელი მეხანძრეები ცეცხლის ჩასაქრობად ძირითადად წყლის მილებს იყენებენ, სამხრეთ ევროპაში კი აქცენტს მონიტორინგსა და დაზვერვაზე აკეთებენ — აკვირდებიან სად ვრცელდება ხანძარი და სად არის მისი შეჩერება რეალურად შესაძლებელი“, — განუმარტა ესტონეთის საზოგადოებრივ მაუწყებელს (ERR) ესტონეთის სამაშველო დეპარტამენტის პრესსპიკერმა, კაარელ ლანგემეტსმა. ტექნიკური თვალსაზრისით, მასპინძელი ქვეყანა ვალდებულია, უცხოურ ჯგუფებს შესაბამისი გადამყვანები დაუმზადოს, რათა მათ საკუთარი ტექნიკის ადგილობრივ წყალმომარაგების ქსელთან მიერთება შეძლონ.

საფრანგეთის სახანძრო ბრიგადების ფედერაციის წარმომადგენელმა, არნო ანგონინმა FranceInfo-სთან საუბრისას აღნიშნა, რომ სხვადასხვა ეროვნების მეხანძრეებთან მუშაობისას მთავარია „მიზანზე ფოკუსირება“ და არა კონკრეტული მეთოდი. მისივე თქმით, ენობრივი ბარიერის მიუხედავად, უშუალოდ ოპერაციის დროს სხვადასხვა გუნდს შორის ინტენსიური კომუნიკაცია ყოველთვის აუცილებელი არ არის. „გადამწყვეტ მომენტში, საბაზისო ინგლისურითა და ჟესტებითაც ვახერხებთ ერთმანეთისთვის აზრის გაგებინებას“, — დასძინა ანგონინმა.

„ეს ზაფხული საგანგაშო სიგნალია“

ევროპულ დონეზე არსებობს რამდენიმე მექანიზმი, რომელიც საგანგებო სიტუაციების დროს ქვეყნებს რესურსების გაერთიანებისა და ერთმანეთის დახმარების საშუალებას აძლევს. ევროკავშირის სამოქალაქო თავდაცვის მექანიზმი (UCPM) 37 წევრ სახელმწიფოს აერთიანებს, პროცესს კი ბრიუსელში მდებარე საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირებისა და კოორდინაციის ცენტრი (ERCC) მართავს. 2001 წელს დაარსების დღიდან, ERCC 880 კრიზისულ სიტუაციაში ჩაერთო, საიდანაც 64 შემთხვევა 2025 წელს დაფიქსირდა. მათგან 19 ტყის ხანძრებს უკავშირდებოდა, დანარჩენი კი — წყალდიდობებს, მიწისძვრებსა და ჰუმანიტარულ კრიზისებს.

როდესაც დაზარალებული ქვეყანა დახმარებას ითხოვს, მოქმედების ორი გზა არსებობს: ან სხვა სახელმწიფოები საკუთარ რესურსებს სთავაზობენ, ან ევროკომისია პროგრამა RescEU-ს ბაზიდან ახდენს ძალების მობილიზებას. მიმღებ ქვეყანას უფლება აქვს, მიიღოს ან უარყოს ეს დახმარება. შეთავაზების მიღების შემთხვევაში, პროცესს ERCC ზედამხედველობს და თანააფინანსებს.

ბოლო ოთხი წელია ინერგება პრევენციული პრაქტიკაც — საერთაშორისო პერსონალი წინასწარ ნაწილდება იმ ქვეყნებში, სადაც ტყის ხანძრების გაჩენის ყველაზე მაღალი რისკია. მაგალითად, ზაფხულის განმავლობაში საბერძნეთში ჩეხეთიდან, საფრანგეთიდან, მოლდოვიდან და რუმინეთიდან 245 მეხანძრე გაიგზავნა. თავად საბერძნეთმა კი ივლისში 21 მეხანძრე საფრანგეთში მიავლინა და სექტემბერში კიდევ 21-ს კვიპროსში გააგზავნის.

ევროკომისიის განცხადებით, ქვეყნების მხარდასაჭერად ევროკავშირის სამოქალაქო თავდაცვის მექანიზმს (UCPM) საკმარისი რესურსები გააჩნია. ერთდროულად რამდენიმე სახელმწიფოსგან დახმარების თხოვნა იშვიათია, — განუმარტა „ევროპულ პერსპექტივას” ევროკომისიის პრესსპიკერმა, ევა ჰრნციროვამ. ეროვნული კრიზისების ცენტრი წელიწადში საგანგებო სიტუაციებთან დაკავშირებულ დაახლოებით 100 მოთხოვნას პასუხობს, რომელთაგან 2026 წელს რვა ტყის ხანძრებს უკავშირდებოდა. „ივლისში ერთდროულად ორ დიდ ქვეყანაში — საფრანგეთსა და ესპანეთში ფართომასშტაბიან ოპერაციებთან გამკლავება მოგვიწია და ორივე სახელმწიფოს დახმარება შევძელით. ეს ჩვენი ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური მისია იყო“, — აღნიშნა მან.

თუმცა, ჰრნციროვა აღიარებს, რომ მიმდინარე ზაფხული ევროპისთვის „სერიოზული გაფრთხილება“ აღმოჩნდა. ივლისის ბოლოსთვის ევროპაში 400 000 ჰექტარზე მეტი ფართობი დაიწვა, რის გამოც 2026 წელი ტყის ხანძრების კუთხით ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე მძიმე წლად უკვე შეფასდა. „ზაფხულის დასრულებისთანავე უნდა ვიმსჯელოთ, თუ როგორ მოვერგოთ შექმნილ ვითარებას საუკეთესოდ. ვიმედოვნებ, რომ ეს მომავალ მრავალწლიან ფინანსურ ჩარჩოში (ევროკავშირის შვიდწლიანი ბიუჯეტი) აისახება“, — დასძინა ევა ჰრნციროვამ.

თუმცა ჰრნციროვა აღიარებს, რომ მიმდინარე ზაფხული ევროპისთვის „საგანგაშო სიგნალი“ აღმოჩნდა. ივლისის ბოლოსთვის ევროპაში 400 000 ჰექტარზე მეტი ფართობი დაიწვა, რის გამოც 2026 წელი უკვე შეფასდა ტყის ხანძრების კუთხით ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე მძიმე წლად. „ზაფხულის დასრულებისთანავე უნდა ვიმსჯელოთ, თუ როგორ მოვერგოთ შექმნილ ვითარებას საუკეთესოდ. ვიმედოვნებ, რომ ეს მომავალ მრავალწლიან ფინანსურ ჩარჩოში (ევროკავშირის ექვსწლიანი ხარჯვითი გეგმა) აისახება“, — დასძინა ევა ჰრნციროვამ.

2021-დან 2027 წლამდე პერიოდისთვის ევროკომისიამ საგანგებო სიტუაციებისთვის 3,6 მილიარდი ევრო გამოყო. მომავალი ბიუჯეტის პროექტის მიხედვით კი, რომელიც წლის ბოლომდე უნდა დამტკიცდეს, 2028-2034 წლებისთვის ეს მაჩვენებელი შესაძლოა 10 მილიარდ ევროს გადასცდეს.

ბოლო თვეებში გაჩენილი ხანძრების მასშტაბებმა ნათლად დაანახა ზოგიერთ ქვეყანას, რომ კრიზისთან დამოუკიდებლად გამკლავების რესურსი ეწურება. მაგალითად, გერმანიას სტიქიასთან საბრძოლველად პოლიციისა და სამხედრო შვეულმფრენების გამოყენება მოუწია, რომლებიც 5 000-ლიტრიანი წყლის რეზერვუარებით იყვნენ აღჭურვილნი. ამასთან, იმ ქვეყნებშიც კი, სადაც Canadair-ის ტიპის სპეციალიზებული თვითმფრინავების გამოყენებაა შესაძლებელი, მათი დეფიციტი იზრდება — არსებული მოდელების წარმოება დასრულდა, ახალი თაობა კი ექსპლუატაციაში ჯერ არ შესულა, იუწყება ბავარიული მაუწყებელი BR.

შვეიცარიამ, რომელიც ევროკავშირის სამოქალაქო თავდაცვის მექანიზმის წევრი არ არის, წელს დახმარება პირველად მოითხოვა. ეს კრანს-მონტანაში დატრიალებული ტრაგედიის შემდეგ მოხდა, სადაც საახალწლო ზეიმის დროს გაჩენილ ხანძარს 41 ადამიანი ემსხვერპლა. ქვეყნის ხელისუფლებამ საერთაშორისო დახმარება სპეციალიზებული სამედიცინო ტრანსპორტისა და კლინიკებში ადგილების სიმცირის გამო ითხოვა.

„ერთად უფრო ძლიერები ვართ“

მეხანძრეების შეფასებით, საერთაშორისო კოლეგებთან მსგავსი გამოცდილების გაცვლა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. „ჩვენ მათთან ერთად საკმაოდ მძიმე პირობებში, ეპიცენტრში რამდენიმე დღე ან კვირაც კი ვცხოვრობთ, შესაბამისად, მჭიდრო კავშირებიც ბუნებრივად ყალიბდება“, — განუცხადა FranceInfo-ს არნო ანგონინმა. ამ ზაფხულს ათენში განლაგებული ფრანგული დანაყოფის ხელმძღვანელმა, სილვან შევალმა ERTNews-თან საუბრისას განაცხადა: „ერთად უფრო ძლიერები ვართ“. მისი განმარტებით, საბერძნეთში მიღებული გამოცდილება კორსიკაზე გაჩენილ ხანძრებთან გამკლავებაში „ძალიან სასარგებლო“ აღმოჩნდა, რადგან იქ საბერძნეთის მსგავსი ხმელთაშუაზღვიური ტყის მასივებია.

მსგავსი გამოცდილების მიღება ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობაა, რომელზეც შვეიცარიის მთავრობის დაკვეთით 2021 წელს მომზადებულ ანგარიშში საუბრობენ. დოკუმენტი სამოქალაქო თავდაცვის მექანიზმში გაწევრიანების დადებით და უარყოფით მხარეებს ეხება. 2026 წელს ფრანგულენოვანი შვეიცარიის სახანძრო ბრიგადის დანაყოფი საფრანგეთში პირველად გაიგზავნა. „მეხანძრეები, რომლებიც ბორდოს რეგიონში გაემგზავრნენ, მხოლოდ დახმარებას როდი უწევენ — ისინი უმნიშვნელოვანეს პრაქტიკულ გამოცდილებას იღებენ“, — განუცხადა Swissinfo-ს 2021 წლის ანგარიშის ერთ-ერთმა ავტორმა, კრისტინ ერიქსენმა. მისთვის ნათელია, რომ მომავალში შვეიცარიასაც მოუწევს მასშტაბურ ხანძრებთან გამკლავება. „თუ ცოდნას ახლა დავაგროვებთ, სამომავლო გამოწვევებს ბევრად მომზადებულები დავხვდებით“, — აღნიშნა ერიქსენმა.

„ევროპული პერსპექტივა” ევროპის მაუწყებელთა კავშირის (EBU) სარედაქციო თანამშრომლობის ინიციატივაა, რომელიც ევროპულ საზოგადოებრივ მაუწყებლებს აერთიანებს. ვრცლად წაიკითხეთ აქ.

მასალის მომზადებაში მონაწილეობდნენ: Franceinfo (საფრანგეთი), BR (გერმანია), ERR (ესტონეთი), ERT (საბერძნეთი), RTBF (ბელგია), RTVE (ესპანეთი), LRT (ლიეტუვა), „სუსპილნე“ (უკრაინა).

ტექსტის ავტორი: ლუის გარსია ფუსტერი

რედაქტორი: ალექსიან ლერუჟი

ილუსტრაცია: ან-სოფი დე სტეური

საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლისთვის თარგმნა: ილია სადღობელაშვილმა

სტატია მომზადებულია „ევროპული პერსპექტივის” (EBU_AEP) მიერ და თავდაპირველად გამოქვეყნდა 2026 წლის 17 აგვისტოს, 16:12 საათზე (ცენტრალური ევროპის ზაფხულის დრო).