გლობალური დათბობის გამო ხორბლის ფასი შესაძლოა გასამმაგდეს: კვლევის შედეგები

ხორბლის მწარმოებელ მთავარ რეგიონებში გვალვის გავრცელება მსოფლიო ბაზარზე ფასებს ზრდის. ახალი საერთაშორისო კვლევის მიხედვით, ტემპერატურის 3 გრადუსით მატებამ შესაძლოა ხორბლის საშუალო ფასი, 2010 წელთან შედარებით, გაასამმაგოს. კლიმატის ცვლილების გამო იზრდება რისკი, რომ გვალვა ხორბლის ნათესების უფრო დიდ ფართობებს მოიცავს.

მეცნიერებმა ხორბლის მოსავალზე კლიმატის ცვლილების გავლენა შეისწავლეს. კვლევას ჩეხეთის მეცნიერებათა აკადემიის გლობალური ცვლილებების ინსტიტუტის (CzechGlobe) დირექტორი, ბიოკლიმატოლოგი მიროსლავ ტრნკა ხელმძღვანელობდა. პროექტში ევროპისა და აშშ-ის რამდენიმე სამეცნიერო ცენტრი მონაწილეობდა.

მკვლევარებმა ჯერ წყლის დეფიციტის სპეციალური ინდიკატორი შექმნეს. ეს სისტემა წყლის მოკლევადიან და გრძელვადიან ნაკლებობას ითვლის. იგი განსაკუთრებულ ყურადღებას მოსავლის აღებამდე ბოლო ოთხ თვეს უთმობს. სწორედ ამ პერიოდშია მცენარე წყლის ნაკლებობისადმი ყველაზე მგრძნობიარე.

ამის შემდეგ მეცნიერებმა ხორბლის, სიმინდისა და ბრინჯის ნათესების რეგიონებში წყლის დეფიციტი შეისწავლეს და მონაცემები მსოფლიო ფასებს შეადარეს. ყველაზე მკაფიო კავშირი ხორბლის შემთხვევაში გამოიკვეთა.

2000-2021 წლებში ხორბლის მსოფლიო ფასების ცვლილებების 74 პროცენტი მხოლოდ წყლის დეფიციტით აიხსნა. „მოდელი 2022-2024 წლების მონაცემების გარეშე შევქმენით. მიუხედავად ამისა, მან ამ წლების ფასები და მათი ცვლილებები ზუსტად აჩვენა. მოდელმა არასტაბილური ბაზრის პირობებში გამოცდა წარმატებით გაიარა”, – განაცხადა ტრნკამ.

სიმინდის შემთხვევაში წყლის დეფიციტმა ფასის ცვლილების 40 პროცენტი ახსნა. ბრინჯის შემთხვევაში კი მკაფიო კავშირი ვერ გამოვლინდა. ამის მიზეზი ისაა, რომ ხორბალი შედარებით მშრალ გარემოში მოჰყავთ და ის სარწყავ წყალზე ნაკლებადაა დამოკიდებული.

წყლის დეფიციტი მთელ მსოფლიოს ემუქრება

კვლევით ასევე დადგინდა, რომ 1911-2020 წლებში წყლის მწვავე დეფიციტი საშუალოდ ხორბლის ნათესების 5 პროცენტს ეხებოდა. თუმცა 2000, 2010, 2012 და 2020 წლებში ამ მაჩვენებელმა 15 პროცენტს გადააჭარბა.

„ტენდენცია ნათელია. დათბობის პარალელურად წყლის დეფიციტი იზრდება, ხორბლის ფასი კი იმატებს. 1951-1980 წლებთან შედარებით ტემპერატურის 2 გრადუსით მატებისას, მოდელი ტონა ხორბალზე 273 დოლარის საშუალო ფასს ვარაუდობს. 3-გრადუსიანი დათბობისას კი ფასი 364 დოლარს აღწევს. ეს 2010 წლის ფასზე თითქმის სამჯერ მეტია”, – აღნიშნა ტრნკამ.

კვლევა არ ამტკიცებს, რომ ხორბლის ფასს მხოლოდ გვალვა განსაზღვრავს. თუმცა ნაშრომმა კლიმატთან ისეთი კავშირი გამოავლინა, რისი დადგენაც ადრე ჭირდა. „შედეგები აჩვენებს, რომ მთავარ მწარმოებელ რეგიონებში წყლის დეფიციტი ხორბლის მსოფლიო ბაზარზე სერიოზულად აისახება”, – განაცხადა ტრნკამ.

კვლევის ბმული (ინგლისურად)