Qelatinin Müvəqqəti Reabilitasiya Komitəsi – Ayrı-ayrı qruplar tərəfindən cəmiyyəti qəsdən çaşdırmaq cəhdləri göstərilir ki, bu da kompleksin xilas edilməsi məqsədilə davam edən prosesə xələl gətirir

Ayrı-ayrı daimi fəaliyyət göstərən qruplar tərəfindən cəmiyyəti qəsdən çaşdırmaq cəhdləri müşahidə olunur ki, bu da kompleksin xilas edilməsi məqsədilə həyata keçirilən genişmiqyaslı və misli görünməmiş prosesə xələl gətirir, – bu barədə Qelati Reabilitasiyası üzrə Müvəqqəti Komitənin bəyanatında deyilib.

Komitədə bildirdiklərinə görə, cəmiyyətin yüksək marağını nəzərə alaraq, Qelati Reabilitasiyası üzrə Müvəqqəti Komitə son vaxtlar sosial şəbəkələrdə və media məkanında Qelatidə aparılan konservasiya işləri ilə bağlı yayılan növbəti dezinformasiya xarakterli xəbərlərə münasibət bildirməyi vacib hesab edir.

“Təəssüf ki, ayrı-ayrı daimi fəaliyyət göstərən qruplar tərəfindən cəmiyyəti qəsdən çaşdırmaq cəhdləri müşahidə olunur ki, bu da kompleksin xilas edilməsi məqsədilə həyata keçirilən genişmiqyaslı və görünməmiş prosesə xələl gətirir. Cəmiyyətə olan hörmət və tam şəffaflığın təmin edilməsi məqsədilə, yayılan ittihamlarla bağlı ətraflı izahatları təqdim edirik. İlk növbədə, dezinformasiya kampaniyasının müəllifləri tərəfindən kafedralın müvəqqəti dam örtüyünün düzgünlüyü məsələsini şübhə altına almaq cəhdləri göstərilir və məbədin guya “sellofan” ilə örtüldüyünə dair əsassız xəbərlər yayılır. Cəmiyyətin nəzərinə çatdırırıq ki, Qelati Məryəm Ana adına Kafedralının vahid müvəqqəti dam örtüyü 2020-ci ildən bəri Dünya İrs Mərkəzinin (WHC) birbaşa və aydın şəkildə irəli sürdüyü əsas tələblərindən biri olub. Gürcü mütəxəssislər tərəfindən təqdim olunan 19 və İtaliya qrupu tərəfindən təklif edilən bir layihə təklifi arasından yalnız Qelati Reabilitasiyası üzrə Müvəqqəti Komitənin rəhbərliyi, eləcə də gürcü və alman mütəxəssislərin birgə səyləri ilə hazırlanmış struktur layihəsi bütün ən mürəkkəb çağırışlara cavab verərək real olaraq həyata keçirilə bilən variant oldu. Diqqətəlayiqdir ki, sözügedən icra olunmuş layihə Dünya İrs Mərkəzi tərəfindən ən yüksək qiymətə layiq görülüb. Birbaşa dam örtüyü materialına gəlincə isə, bu, Almaniyadakı müvafiq müəssisədə üç ay ərzində xüsusi olaraq Qelati üçün toxunmuş və beynəlxalq konservasiya standartlarına tam cavab verən PVC tipli yüksək texnologiyalı parçadır. Qeyd etmək lazımdır ki, vahid müvəqqəti dam örtüyü olmasaydı, Məryəm Ana adına Məbədinin keyfiyyətsiz dam örtüklərini sökmək və hazırda Qelati Reabilitasiyası üzrə Müvəqqəti Komitə tərəfindən həyata keçirilən nəm inert materialın çıxarılması prosesini reallaşdırmaq qeyri-mümkün olardı.

Həmçinin, interyer və divar rəngkarlığı ilə bağlı məbədin daxilində guya freskaların kütləvi şəkildə qopub tökülməsinə dair iddialar tamamilə əsassızdır. Qelatinin Reabilitasiyası üzrə Müvəqqəti Komitə tam məsuliyyətlə bəyan edir ki, bu cür hallara yol verilməyib.Məryəm Ana Adına Məbədində bütün kritik ocaqlar sabitləşdirilib və planlı, mərhələli konservasiya prosesi davam edir. Bununla yanaşı, müəllifinin özünü “Qelati kilsəsinin xidmətçisi” kimi təqdim etdiyi və yayılan məktub yalan məlumatlardan ibarətdir. Sözügedən şəxs ümumiyyətlə monastırın xidmətçisi deyil və ya orada xidmət edən din xadimlərinin icmasına aid deyil. Eyni kontekstdə drenaj sistemi ilə bağlı da yanlış fikirlər səsləndirilib. Tarixi və arxeoloji reallıq ondan ibarətdir ki, Müqəddəs Çar David Ağmaşenebeli dövrünə aid drenaj kanalları 1510-cu ildə osmanlılar tərəfindən monastırın yandırılmasından sonra fəaliyyətini dayandırıb. Bu fakt monastır ərazisində aparılan arxeoloji qazıntılarla da təsdiqlənir — drenaj sistemi əsrlər boyu torpaq, kül və kömürlə dolu olub.

Qelatinin bərpası prosesinə qarşı subyektiv və qərəzli yanaşan bəzi dairələrdə, komitə tərəfindən dərc olunan və məbədlərin mikroiqliminin tədqiqinə həsr edilən aralıq hesabat barədə də yanlış təsəvvür formalaşıb. Hesabatı tənqid edənlərin iqlimşünaslıq sahəsindəki səriştəsi bizə məlum deyil. Lakin xüsusi olaraq vurğulayırıq ki, sözügedən tədqiqatın müəllifi italyan professor Dario Kamufodur. O, mədəni irsin mikroiqliminin öyrənilməsi üzrə elmi intizamın hər kəs tərəfindən qəbul edilmiş banisidir və onun dərslikləri əsasında Avropanın aparıcı universitetlərində iqlimşünaslıq ixtisasları üzrə təhsil verilir. Buna görə də cənab Kamufonun hesabatında yer alan elmi mülahizələrin təhlükəli hesab edilməsi anlaşılmazdır. Reallıq isə ondan ibarətdir ki, Qelati kafedralında müşahidə olunan (və əsrlər boyu inkişaf edən) iqlim problemi bütün böyük kafedrallar üçün xarakterikdir. Belə ki, baharda temperatur artdıqca və intensiv istiləşmə başladıqda, məbədin 170 sm qalınlığındakı divarları qışın soyuğunu qoruyub saxlayır. Günəş tərəfindən isidilmiş hava içəri daxil olduqda isə məbədin döşəməsində və divarlarında (təxminən 70 sm hündürlüyə qədər) rütubətlənmə/kondensasiya baş verir. Bu, sırf fizika məsələsidir: isti və soyuq bir-biri ilə təmasda olduqda, havadakı rütubət kondensasiya olunur və kəskin temperatur fərqi zamanı hətta nəm damcıları da yaranır. Buna görə də, professor Kamufo sınaqdan keçirilmiş çıxış yollarından biri kimi, bahar istilərinin başlanğıcından yayın ortalarına qədər məbədin döşəməsinin tədricən qızdırılmasını təklif edir; bu proses məbədin daxili temperaturu ilə xarici temperatur bərabərləşənə və kondensasiya tamamilə dayanana qədər davam etməlidir.

Xüsusilə vurğulanmalıdır ki, professor Kamufonun yol verilən bir üsul kimi qeyd etdiyi döşəmənin tənzimlənən qızdırılması hələlik yalnız ilkin işçi fərziyyədir (hipotezdir) və onun növbəti ətraflı tədqiqata və çoxşaxəli işlənməyə ehtiyacı var. Oxşar texnologiya temperatur dəyişikliyinin səbəb olduğu kondensasiyanın qarşısını almaq məqsədilə Avropanın bir çox tarixi məbədində uğurla tətbiq olunub. İtalyan institutu — Opificio delle Pietre Dure ilə imzalanmış memoranduma göstərilən reaksiya da anlaşılmazlıq yaradır. Dünyanın ən nüfuzlu bərpa mərkəzlərindən birini abidə üzərində “eksperimentlər” aparmaq üçün gətirdiyimiz barədə ittiham, elementar peşəkar savadsızlıq və ya təbliğatdır. Layihədə istifadə olunan beynəlxalq “Pilot restoration” termini eksperiment deyil, pilot (sınaq) bərpa deməkdir. Divar rəsmlərinin (freskaların) bərpasında bu, qəbul edilmiş bir standartdır: bütün freska işlənməzdən əvvəl, ən kiçik və az görünən hissədə konservasiya məhlullarının və üsullarının təhlükəsizliyi yoxlanılır və yalnız müsbət nəticə alındıqdan sonra tammiqyaslı prosesə başlanılır.

Onların Qelati mozaikası haqqında böyük bir ürək ağrısı ilə danışması kinik və ikiüzlüdür. Çünki hələ 1989-cu ildə Qelati Tanrı Anası (Məryəm Ana) kompozisiyasının mozaikasını xilasedici bərpa edən cənab Karlo Bakuradze yazırdı ki, mozaika kompozisiyasının 85%-i əsasından aralanıb. 1990-cı ildən bəri, Qelatinin Bərpası Komitəsinə qədər, heç kim Qelatinin bu unikal mozaikasının vəziyyətini öyrənmək qayğısına qalmayıb. İllər boyu bu sahəyə rəhbərlik etmiş həmin bu daimi tənqidçilər, unikal mozaikanın vəziyyətini qiymətləndirmək üçün bircə dəfə də olsun heç bir ekspert dəvət etməyiblər — nəinki bərpa iskeləsindən, heç olmasa döşəmə səviyyəsindən belə buna cəhd göstərilməyib. Halbuki cənab Karlo Bakuradzenin 80-ci illərə aid hesabatları ilə cənab Roberto Nardinin hazırkı hesabatlarının aşkar etdiyi kimi, mozaika zədələrinin ağırlıq dərəcəsi praktiki olaraq eynidir. Həmçinin, rəhbərlikləri altında yeni tikilmiş Baqrati məbədində cəmi bir il ərzində irimiqyaslı su sızması problemlərinin yarandığı və bu problemin bu günə qədər də davam etdiyi insanların konservasiya işlərinin keyfiyyətindən danışması kinik və ikiüzlüdür.

Konkret subyektiv məqsəd və vəzifələri olan, bir neçə nəfərdən ibarət qrupu Qelati reabilitasiya proqramı çərçivəsində aparılan konservasiya işlərinin nüfuzuna xələl gətirmək və cəmiyyəti qəsdən çaşdırmaq cəhdlərindən çəkinməyə, həmçinin insani və peşəkar etika normalarına qayıtmağa çağırırıq; çünki yalan və böhtan onlara artıq dəfələrlə öz simalarını itirdib. Cəmiyyətin düzgün məlumatlandırılması üçün bir daha tam məsuliyyətlə bildiririk ki, Qelati monastır kompleksində davam edən konservasiya prosesləri öz miqyasına, elmi dərinliyinə və beynəlxalq ekspertlərin cəlb olunma dərəcəsinə görə görünməmiş xarakter daşıyır və konservasiya işlərinin həyata keçirilməsinin ən yüksək beynəlxalq standartlarına tam cavab verir,“– Qelatinin bərpası üzrə müvəqqəti komitənin bəyanatında deyilib.