Շալվա Պապուաշվիլի. Լևիլը մի փոքր տարածք էր, որտեղ պահպանվում էր անկախ Վրաստանի հիշողությունը, այսօր այս կալվածքին անկախ և ազատ Վրաստանը նոր կյանք է հաղորդում

Վրաստանիցเกեթե չորս հազար կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող այս վայրը դարեր շարունակ եղել է վրաց քաղաքական պատմության մասը, այն պատմության մասը, որը Վրաստանում այլևս չէր կարող շարունակվել և ստիպված եղավ շարունակվել օտար հողում, – հայտարարել է Վրաստանի խորհրդարանի նախագահ Շալվա Պապուաշվիլին՝ վերականգնված Լևիլի վրացիների կալվածքի բացման պաշտոնական միջոցառմանն իր ելույթում։

Ինչպես նշել է խորհրդարանի նախագահը, Լևիլի պատմությունը միայն մեծ քաղաքականության պատմություն չէ։ Նրա խոսքով՝ Լևիլը Ֆրանսիայում գտնվող մի փոքր տարածք էր, որտեղ երկար ժամանակ պահպանվում էր անկախ Վրաստանի հիշողությունը։

«1921 թվականին Վրաստանի խորհրդայնացումից հետո Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության իշխանության անդամները լքեցին երկիրը՝ իրենց հետ տանելով հույսը, որ կրկին կշարունակեն պայքարը Վրաստանի ազատությունն ու անկախությունը վերադարձնելու համար։

Վտարանդիության մեջ գտնվող մարդիկ իրենց հետ տարան անկախ Վրաստանի քաղաքական հիշողությունը, նրա սահմանադրական և պետականական ավանդույթը, դիվանագիտական կապերն ու հավատը, որ 1921 թվականի բռնազավթումը Վրաստանի անկախության պատմության ավարտը չի լինի։

Այսօր մենք գտնվում ենք մի վայրում, որը դարձավ մեր հիմնադիր հայրերի բնակավայրը և վրացական քաղաքական վտարանդիության գլխավոր վայրերից մեկը։

Այստեղ են ապրել Առաջին հանրապետության կառավարության և քաղաքական կյանքի ներկայացուցիչները։ Այստեղ գրվել են նամակներ ու դիմումներ, այստեղ քննարկվել են Վրաստանում տեղի ունեցող իրադարձությունները, այստեղից են փորձել Եվրոպային հիշեցնել, որ Վրաստանի պետությունը գոյություն է ունեցել նախքան Խորհրդային Ռուսաստանը բռնի ուժով կչեղարկեր նրա անկախությունը»,- հայտարարել է խորհրդարանի նախագահը և նշել, որ Լևիլի պատմությունը միայն մեծ քաղաքականության պատմություն չէ։

«Սա նաև մարդկանց տունն էր։ Այստեղ ապրում էին ընտանիքներ։ Մեծանում էին երեխաներն ու թոռները։ Մարդիկ աշխատում էին, վիճում, տոնում, հրաժեշտ տալիս միմյանց։ Այստեղ պահպանվում էր վրացական գիրքը, վրացական խոսքը, ընտանեկան հուշը։

Լևիլը Ֆրանսիայում գտնվող մի փոքր տարածք էր, որտեղ երկար ժամանակ պահպանվում էր անկախ Վրաստանի հիշողությունը։ Լևիլը միևնույն ժամանակ կալվածք էր, որը ծայրահեղ չքավորության մեջ գտնվող վտարանդիությանը հնարավորինս սնում էր։ Կարող ենք հիշել տիկին Նամեթիա Բերձենիշվիլիին, ով դարձավ այստեղի մայրը և տասնամյակներ շարունակ ղեկավարում էր Լևիլի տունը։

Ուստի Լևիլի նշանակությունը հենց պետականական և մարդկային պատմության միաձուլման մեջ է։ Այն մեզ հիշեցնում է, որ վտարանդիությունը պատմական անուններից ու ամսաթվերից այն կողմ միշտ նաև մարդկային փորձառություն է՝ հայրենիքը կորցնելու, նրանից հեռանալու և միևնույն ժամանակ նրա հետ կապը պահպանելու փորձառություն։

Առաջին հանրապետության քաղաքական գործիչների մեծագույն մասը այդպես էլ չկարողացավ վերադառնալ հայրենիք։ Նրանցից շատերի վերջին հանգրվանն էլ այստեղ է՝ Լևիլում։ Բայց ի վերջո Վրաստան վերադարձավ այն, ինչ նրանք այսքան տարիների ընթացքում պահպանում էին՝ անկախ պետության գաղափարը։

1921 թվականին անկախ Վրաստանը լքեց Վրաստանը, և նրա քաղաքական կյանքի մի մասը տեղափոխվեց Լևիլ։ 70 տարվա ընթացքում յուրաքանչյուր հաջորդ օրն ավելի ու ավելի դժվար պատկերացնելի էր դարձնում Լևիլում պահպանված հույսի իրականացումը։ Բայց այդ հույսը երբեք չանհետացավ։ Խորհրդային կարգերի պայմաններում անգամ սեփական հողին, հավատքին ու լեզվին կառչած վրաց ժողովրդին հաջողվեց պահպանել ու արտահայտել սեփական ինքնությունը, հասնել իր նվիրական նպատակին։

1991 թվականին Վրաստանը վերականգնեց անկախությունը։ Երկիրը նվաճեց ազատություն։ Նվաճեց մեծ փորձությունների, արյան, արցունքների և զրկանքների գնով, որոնք ստիպված եղավ վճարել։ Անկախ Վրաստանի ծննդյան ցավերն ու վերքերը մինչ օրս մեզ հետ են և սպիացման կարիք ունեն։

Լևիլի հիմնադրումից մեկ դար անց անկախ Վրաստանն ինքը վերադարձավ այստեղ։

Այսօր մենք տեսնում ենք գրեթե տասնամյա աշխատանքի արդյունքը և բացում ենք արդեն վերականգնված Լևիլը։

Մենք բացում ենք այս կալվածքը նորացված գործառույթով, անցյալի հիշողությամբ և ապագային ուղղվածությամբ։ Մենք բացում ենք մի վայր, որը պետք է դառնա այսօրվա սփյուռքի, Վրաստանից դուրս ժամանակավորապես ապրող մարդկանց՝ միմյանց և հայրենիքի հետ կապվելու վայր։ Նրանց զավակների, թոռների ճանաչողության և արմատների հետ կապի վայր։

Վրաստանն պատմականորեն արտասահմանում միշտ ունեցել է հոգևոր, մշակութային և կրթական կենտրոններ։ Կարծում եմ, որ Լևիլի կալվածքը կլինի այս մեծ ավանդույթի ժամանակակից շարունակողը, որը կվերածվի Վրաստանն ու վրացական սփյուռքը կապող հզոր աջակցող օջախի»,- նշել է Շալվա Պապուաշվիլին։

Խորհրդարանի նախագահը շնորհակալություն է հայտնել բոլոր այն մարդկանց, ովքեր մասնակցել են կալվածքի պահպանմանն ու վերականգնման գործին, առանձնահատուկ ընդգծել է Վրաստանի խորհրդարանի փոխխոսնակ տիկին Թեա Ծուլուկիանի դերը։

«Ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել բոլոր այն մարդկանց, ովքեր տասնամյակների ընթացքում պահպանել են այս վայրն ու հասցրել մինչև այսօր, շնորհակալությունը պատկանում է բոլորին, ովքեր մասնակցել են կալվածքը Վրաստանին վերադարձնելու և նրա վերականգնման գործին։ Առանձնահատուկ ցանկանում եմ ընդգծել այս պատմական գործում Վրաստանի խորհրդարանի փոխխոսնակ տիկին Թեա Ծուլուկիանի դերը։

Վրաստանի Առաջին հանրապետության պատմությունը կարճատև էր՝ ընդամենը երեք տարի։ Բայց այդ երեք տարում ստեղծվեց Սահմանադրությունը, պառլամենտարիզմի փորձը, համընդհանուր ընտրությունների պրակտիկան, պետական ինստիտուտները և անկախ Վրաստանի քաղաքական գաղափարը։ Այս ժառանգության նշանակալի մասը պահպանեց վտարանդիությունը։

Այս պատմության հարգումը նաև նրա իմաստավորումն է՝ ձեռքբերումների հետ մեկտեղ սխալների, հաջողությունների հետ մեկտեղ պարտության, համաձայնությունների հետ մեկտեղ այն հակամարտությունների ուսումնասիրությունը, որոնք ուղեկցել են մեր անցյալին։

Այսպես է պատմական հիշողությունը վերածվում փորձառության։ Իսկ այս պատմությունը պահպանում է Լևիլը։ Այսօր այս կալվածքը կրկին պատկանում է Վրաստանին։ Այսօրվանից անկախ և ազատ Վրաստանն այս վայրին նոր առաքելություն և կյանք է հաղորդում։ Բոլորիդ շնորհավորում եմ այս կարևորագույն օրվա առթիվ»,- հայտարարել է Շալվա Պապուաշվիլին։