Гуырдзыстон  гæнæн ис  официалонæй  намдмæ  ист æрцæуа сæндуцынады  фыдыбæстæйæ.  Уый фæдыл  фыссы  америкаг   зонадон  журнал  «Scienc».

«Цалынмæ  Ливанæй  Лангедокы онг (Франц) тыгъд    сæндæттæ, сæны кондады  меккæйæ суыдакуой, уымæй  бирæ раздæр, Гуырдзыстоны ацы  къабаз рагæй фæстæмæ хъæздыг уыд. Амæйразмæ  Гуырдзыстоны   ссардтой  сæны сеппæты рагон  бæлвырдгæнæнтæ  Евразийы: сæнæй æфсæст  керамикæйы  къæрттытæ, кæцытæ бæлвырд кæнынц, цæмæй ферментацигонд  сæнæфсиры   ныуæзт ацы регионы, нырма ноджы   8000  азы размæ  цæттæ кодтой» – фыссы  журнал.

Уый та 1000  азæй  фылдæр  у  сæны  кондады   райдаыны  периодæй  ныры онг нымад датæйæ –  дзурынц гуырдзиаг æмæ фæсарæйнаг   ахуыргæндтæ  ног иуæмйаг иртасæны.

Æнхъæлц  бындурæвæрд цæуы Тбилисæй  50 километр  дæрццæг лæууæг  дыууæ хъæуы  археологион   цырт Шулаверы  хохы  æмæ  Фаст хохыл уагъд къахтытыл.

Ссардæуыд  стыр нымæцæй  керамикæйы къæрттытæ, кæцы иртасджыты  хъуыдымæ гæсгæйæ,  дурынты æнгæс у.  Сæ иуæй-иутыл  ис  символтæ  æмæ  нывтæй,  кæцы сæнæфсиры цупалы æнгæс сты   (фото).

«Незаманы  тæнгъæдтæй æфсæст  æлыгæй къæрттытæн массæйы  спекторметрон  анализ куы сырæзт,  иртасджытæ  ссардтой сæн, фæткъуыйы, хъæбæр хоры æмæ  лимоны  туагады фæд –  Еровпæйаг сæнæфсирæй (Vitis vinifera)  арызт  сæнмæ хиадон  алыгъуызон  химикон фæды» –  фыссы  журнал.

«Радиоæвзалыдонгуыры датæ æвæрдæй  фæстæдæр куыд фæбæрæг афтæмæй,   æлыгæй  къæрттытæ  арызт сты   зæронд азфыстæй  5800-600  азты, нырыккон рекорды бардарæг  -Хаджи-Фируз-Тепъейы (Иран)  археологион цыртыл ссарæггаг   традицион  сæны кондады  артефакттæй 500-1000  азæй раздæр –  уый фæдыл  иртасджытæ  хъусын кæнынц  зонадон  журнал  PNAS –ы  знон  публикацигонд  иртасæнæй.

2011 азы, Сомихыстоны  иуæй-иу сæндуцджытæ  ссардтой  сæндуцыны æмæ  ферментацийæн хъæугæ  мигæнæнтæ, кæцыты кар у  6000  азы.

Сæны культурæйы фыдыбæстæйы  ацы рæстæгмæ нымад цыдис,  Китайы – цæугæдон Хуанхейы  ком, цы ран ссардæуыд  зæронд азфыстæй  7000   азæй датæ æвæрд  сæнæфсиры  сæны  химикъон  бæлвырдгæнæнтæ. Фæлæ  уый нæ уыд  классикон  сæн, уымæн æмæ  бонджынгонд уыдис   дыргъы  сæнæй, пырындзы бæгæныйæ æмæ мыды  хæццæйæ.