Մեծ Բրիտանիան և ԵԱՀԿ-ի 23 անդամ պետություն «ակտիվացրել են ԵԱՀԿ Մոսկվայի մեխանիզմը Վրաստանում մարդու իրավունքների վատթարացած վիճակի պատճառով և պահանջում են փորձագետների առաքելության ստեղծում»։ Այս մասին նշված է Մեծ Բրիտանիայի կառավարության կայքում հրապարակված հայտարարության մեջ։

«Մենք ուշադիր և աճող անհանգստությամբ հետևում ենք Վրաստանում մարդու իրավունքների վիճակին։ Որպես ԵԱՀԿ մասնակից պետություն՝ Վրաստանն ունի մարդու իրավունքներն ու հիմնարար ազատությունները պաշտպանելու պարտավորություն», – ասված է համատեղ հայտարարության մեջ։

Հայտարարության համաձայն՝ «2024 թվականի դեկտեմբերին արդեն 38 երկիր կիրառել էր ԵԱՀԿ-ի Վիեննայի մեխանիզմը՝ Վրաստանում ընթացիկ զարգացումների վերաբերյալ մտահոգություն հայտնելու և լրացուցիչ տեղեկություն ստանալու համար, սակայն 2024 թվականի դեկտեմբերին և 2025 թվականի հունվարին բողոքարարների դեմ ոստիկանության դաժան գործողությունների վերաբերյալ հարցերը անպատասխան մնացին, ինչը ավելի խորացրեց երկրների մտահոգությունը մարդու իրավունքների պարտավորությունների կատարման կապակցությամբ»։

Բացի այդ, ըստ հայտարարության՝ «2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Վրաստանի խորհրդարանը սկսեց առաջատար ընդդիմադիր կուսակցությունների արգելման գործընթացը, և ընդդիմության ինը առաջնորդի դեմ մեղադրանքներ ներկայացվեցին»։ «Նման քայլը Վրաստանում ժողովրդավարական նորմերի քայքայման կարևորագույն սրացում է, որը անհամատեղելի է ԵԱՀԿ-ի սկզբունքների և պարտավորությունների հետ», – նշված է փաստաթղթում։

ԵԱՀԿ անդամ 24 երկրները հրապարակել են նաև այն խնդիրների ցանկը, որոնք, նրանց խոսքով, անհանգստություն են առաջացնում՝ «օրենսդրական բարեփոխումներ, որոնք ուղղված են այլախոհության ճնշմանը, քաղաքացիական հասարակության և անկախ մեդիայի գործունեության սահմանափակումը, ընդդիմադիր կուսակցությունների արգելման նպատակով իրականացվող իրավական գործողություններ, ընտրությունների արդարությունն, իշխող կուսակցության կողմից ապատեղեկատվության տարածումը, դիվանագիտական ներկայացուցչությունների դեմ ուղղված արշավները, արտահայտման և մամուլի ազատության սահմանափակումներ, քաղաքական դրդապատճառներով ձերբակալություններ և հետապնդումներ, դատական համակարգի չարաշահում՝ ճնշման մեխանիզմների ամրապնդման նպատակով, ազատազրկված անձանց նկատմամբ ոչ պատշաճ վերաբերմունքի վերաբերյալ մեղադրանքներ, անհամաչափ ուժի կիրառում և կամայական ձերբակալություններ, ինչպես նաև ընդդիմադիր քաղաքական գործիչների, մարդու իրավունքների պաշտպանների և լրագրողների հետապնդում ու վախեցում»։

Այս հիմքով երկրները կիրառել են 1991 թվականի Մոսկվայի հանդիպման փաստաթղթի 12-րդ կետը՝ ստեղծելու փաստահավաք առաքելություն՝ Վրաստանի կողմից ԵԱՀԿ-ի պարտավորությունների կատարման գնահատման նպատակով։

Առաքելության պարտականությունները կլինեն. «վավերագրել Վրաստանում մարդու իրավունքներին և հիմնարար ազատություններին առնչվող վերջին զարգացումները, գնահատել այդ զարգացումների ազդեցությունը քաղաքացիական հասարակության, մամուլի ազատության, օրենքի գերակայության և դատական համակարգի անկախության, քաղաքական բազմակարծության ու ժողովրդավարական հասարակության այլ կառուցվածքային տարրերի վրա, և առաջարկել առաջարկություններ՝ նշված խնդիրների լուծման վերաբերյալ»։

Հայտարարության ստորագրողները կոչ են անում Վրաստանին համագործակցել առաքելության հետ։

«Կոչ ենք անում Վրաստանին՝ համագործակցել առաքելության հետ և աջակցել դրա աշխատանքին՝ Մոսկվայի փաստաթղթի 6-րդ կետի համաձայն։ Ըստ նույն փաստաթղթի 10-րդ կետի՝ Վրաստանը կարող է ընտրել մեկ անդամ փորձագետների ցանկից։ Հաշվի առնելով Ռուսաստանի ներկայիս ռազմական ներկայությունը Վրաստանի օկուպացված շրջաններում՝ Աբխազիայում և Հարավային Օսիայում, առաքելության զեկույցը կսահմանափակվի Վրաստանի այն տարածքներով, որոնք գտնվում են Թբիլիսիի վերահսկողության ներքո», – նշված է հայտարարությունում։

Հայտարարությունը ստորագրել են հետևյալ երկրների ներկայացուցիչները՝ Ալբանիա, Ավստրիա, Բելգիա, Բոսնիա և Հերցեգովինա, Կանադա, Չեխիա, Դանիա, Էստոնիա, Ֆինլանդիա, Գերմանիա, Իռլանդիա, Իսլանդիա, Լատվիա, Լիխտենշտեյն, Լիտվա, Լյուքսեմբուրգ, Մոլդովա, Մոնտենեգրո, Նիդեռլանդներ, Նորվեգիա, Սլովենիա, Ուկրաինա, Մեծ Բրիտանիա և Շվեդիա։