Gaus: ამასთან დაკავშირებით, მინდა, რომ თქვენს ავტობიოგრაფიას კიდევ ერთხელ შევეხო. იქ გიწერიათ: „ჩემს სიცოცხლეში არ მყვარებია რომელიმე ხალხი ან კოლექტივი, გერმანელი იქნებოდა, ფრანგი თუ ამერიკელი, არც მუშათა კლასი და არ ვიცი, კიდევ ვინ არიან. სინამდვილეში, მე მხოლოდ ჩემი მეგობრები მიყვარს და სხვა ყველანაირი სიყვარულის უნარიც კი არ გამაჩნია. პირველ რიგში კი, ეს ებრაელებისადმი სიყვარული იქნებოდა საეჭვო, იმ დროს როცა მე თვითონ ებრაელი ვარ.“ ხომ შეიძლება ამასთან დაკავშირებით რაღაც გკითხოთ? ჭირდება თუ არა ადამიანს, როგორც პოლიტიკურად აქტიურ არსებას, რამენაირი კავშირი რომელიმე ჯგუფთან? კავშირი, რომელსაც გარკვეულ საფეხურზე შეიძლება სიყვარულიც კი დაერქვას? არ გეშინიათ, რომ თქვენი პოზიცია პოლიტიკურად სტერილური აღმოჩნდება?
Arendt: არა. მე ვიტყოდი, რომ პოლიტიკურად სტერილური სხვა რამეა. რომელიმე ჯგუფისადმი მიკუთვნებულობა, პირველ რიგში, ბუნებრივი მოცემულობაა. თქვენ რომელიმე ჯგუფს უკვე იმ მომენტიდან მიეკუთვნებით, როგორც კი დაიბადეთ. მაგრამ რომელიმე ჯგუფისადმი მიკუთვნებულობა, რასაც თქვენ სხვა გაგებით გულისხმობთ, კერძოდ, თვითორგანიზება – ეს სულ სხვა რამეა. ეს მოწყობა ყოველთვის უკავშირდება სამყაროსადმი მიმართებას. ეს ნიშნავს: ის, რაც მათ საერთო აქვთ, ვინც ასეთი სახით თვითორგანიზდება, არის ის, რასაც, ჩვეულებრივ, ინტერესებს უწოდებენ. პირდაპირი პირადი კავშირი, რომლის დროსაც შესაძლებელია სიყვარულზე ლაპარაკი, საუკეთესო შემთხვევაში არსებობს ჭეშმარიტი სიყვარულის დროს, და გარკვეული გაგებით, არსებობს მეგობრობაშიც. ამ შემთხვევებში პიროვნებას მიმართავენ პირდაპირ, იმის მიუხედავად, თუ რა დამოკიდებულება აქვს მას სამყაროსადმი. ასე, შეიძლება სრულიად სხვადასხვა მოწყობის ადამიანებს ერთმანეთთან პირადი მეგობრობა აკავშირებდეთ. მაგრამ თუკი ამ ყველაფერს ერთმანეთში აურევენ, თუკი, მაშასადამე, სიყვარულს მოლაპარაკების მაგიდასთან ახსენებენ, რათა მე ბოროტ ადამიანად დამსახონ, მაშინ მე ამას ძალიან დიდ უბედურებად ჩავთვლი.
Gaus: თქვენ ამას აპოლიტიკურობადაც თვლით?
Arendt: მე ამას ვთვლი აპოლიტიკურობად, მე ამას ვთვლი უსამყაროობად, და მე ამას ვთვლი მართლა დიდ უბედურებად. გეთანხმებით, რომ ებრაელი ხალხი მართლაც არის სანიმუშო მაგალითი ათასწლეულის მანძილზე გადარჩენილი აპოლიტიკური ხალხის ერთობისა …
Gaus: „სამყარო“ თქვენი ტერმინოლოგიით ასე გაიგება: სივრცე პოლიტიკისათვის.
Arendt: დიახ, როგორც სივრცე პოლიტიკისათვის.
Gaus: და ამიტომ იყო ებრაელი ხალხი აპოლიტიკური?
Arendt: მთლად მასეც ვერ ვიტყოდი. თემები, რა თქმა უნდა, გარკვეული ხარისხით პოლიტიკური იყო. ებრაული რელიგია ნაციონალური რელიგიაა. მაგრამ პოლიტიკურობის ცნება იქ მხოლოდ ძალიან დიდი შეზღუდვებით მოქმედებდა. ეს სამყაროში დაკარგულობა, რაც ებრაელმა ხალხმა გაფანტვისას განიცადა და რაც, ისევე როგორც ყველა სხვა პარია-ხალხის შემთხვევაში, უჩვეულო სითბოს ქმნიდა იმათ შორის, ვისაც ეს ეხებოდა – ეს ხომ შეიცვალა მას შემდეგ, რაც სახელმწიფო ‘ისრაელი’ შეიქმნა .
Gaus: ნუთუ ისეთი რამე დაიკარგა, რაც თქვენ დაგაკლდათ?
Arendt: დიახ, თავისუფლების ფასი მაღალია. სამყაროს დაკარგვის ნიშნით აღბეჭდილი სპეციფიკურ-ებრაული ჰუმანურობა მართლაც ძალიან მშვენიერი იყო. თქვენ მეტისმეტად ახალგაზრდა ხართ საიმისოდ, რომ ეს იცოდეთ, მაგრამ ეს იყო ძალიან მშვენიერი რამ: ეს „ყოველგვარი-საზოგადოებრივი-კავშირების-მიღმა-ყოფნა“, ეს წინასწარ ჩამოყალიბებული მოსაზრებების სრული არქონა, რაც მე ყველაზე ძლიერად სწორედ დედაჩემთან განმიცდია და რომელსაც იგი, მათ შორის ებრაელების მიმართაც, პრაქტიკაში ახორციელებდა. ეს, რა თქმა უნდა, ძალიან შეილახა. განთავისუფლების საფასურს გადახდა უნდა. ერთხელ ჩემს „ლესინგის მოხსენებაში“ ვთქვი…
Gaus: … ჰამბურგში 1959 წელს ….
Arendt: დიახ, ასე ვთქვი: “ეს ადამიანურობა გაქრება განთავისუფლებიდან, თავისუფლების დადგომიდან ხუთ წუთში.“ ნახეთ, ჩვენც ასე დაგვემართა.
Gaus: უკან გადახვევა ხომ არ გინდებათ ხოლმე?
Arendt: არა. ვიცი, რომ თავისუფლების საფასურს გადახდა უნდა. მაგრამ ვერ ვიტყვი, რომ რომ ამ საფასურის გადახდა მსიამოვნებს.
Gaus: ფრაუ არენდტ, ხართ თუ არა იმდენად ერთგული იმ ცოდნისა, რომელიც თქვენ პოლიტიკურ-ფილოსოფიური გააზრებისა თუ სოციოლოგიური ანალიზის მეშვეობით მოიპოვეთ, რომ ამ ცოდნის პუპლიკაცია თქვენს მოვალეობად ჩათვალოთ? თუ პატივს მიაგებთ იმ მიზეზებს, რომლებიც დადგენილი სიმართლის დამალვის ნებას გაძლევთ?
Arendt: დიახ, ხომ იცით, ეს რთული პრობლემაა. ეს არის, პრინციპში, ერთადერთი საკითხი, რამაც აიხმანის წიგნის გარშემო ამტყდარ დაპირისპირებაში ყველაზე უფრო დამაინტერესა. იგი არც არასდროს წამოჭრილა, ვიდრე მე არ შევეხე. ეს არის ერთადერთი სერიოზული საკითხი. სხვა დანარჩენი წმინდა პროპაგანდისტული რია-რიაა. მაშასადამე: fiat veritas pereat mundus?2 დიახ, აიხმანის წიგნი მსგავს საკითხებს de facto არ შეხებია. ამ წიგნის მეშვეობით, პრინციპში, არავის კანონიერი ინტერესები არ შელახულა. უბრალოდ, ასე გაიგეს.
Gaus: რა თქმა უნდა, რაც კანონიერია, ის კიდეც უნდა განიხილებოდეს, თქვენი ნებართვით.
Arendt: დიახ, მართალია. სწორს ბრძანებთ. რაც კანონიერია, ის განხილვას კიდევ ერთხელ უნდა დაექვემდებაროს. ოღონდ კანონიერებაში მე, ალბათ, სულ სხვა რამეს ვგულისხმობ, ვიდრე ებრაული ორგანიზაციები. მაგრამ დავუშვათ, რომ აქ მართლაც ჩართულია რეალური, ჩემ მიერაც აღიარებული ინტერესები.
Gaus: რამდენად დასაშვებია შეცნობილი ჭეშმარიტების დამალვა?
Arendt: გავაკეთებდი მე ამას თუ არა? დიახ! რა თქმა უნდა, დავწერდი … ნახეთ, ვიღაცამ მკითხა: თქვენ რომ ესა და ეს შედეგი წინასწარ გაგენჭვრიტათ, აიხმანის წიგნს სხვანაირად დაწერდითო თუ არაო. მე ვუპასუხე: არა! ჩემთვის იარსებებდა მხოლოდ ერთი ალტერნატივა: დავწერო თუ არ დავწერო. გაჩუმებას და ენის ჩაგდებას რა უნდა!
Gaus: დიახ.
Arendt: ყოველთვის კი არ უნდა ილაპარაკო! ახლა კი სიტუაცია არის ასეთი: ჩვენ მივადექით საკითხს, რომელსაც მე-18 საუკუნეში „ფაქტების ჭეშმარიტება“ დაარქვეს. საქმე ეხება მხოლოდ ფაქტების სიზუსტეს. საქმე არ ეხება მოსაზრებებს. ისე, ფაქტების შესახებ არსებული მოსაზრებების მცველები არიან ისტორიული მეცნიერებები უნივერსიტეტებში.
Gaus: ეგენი ყოველთვის საუკეთესონი არ ყოფილან.
Arendt: არა. ეგენი სულ იცვლებიან, სახელმწიფოს მხრიდან იმართებიან. ამას წინათ მიყვებოდნენ, რომ ერთმა ისტორიკოსმა პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისადმი მიძღვნილ წიგნზე თქვა, ამ წიგნს არ წავაბილწინებ მოგონებას იმ ამაღლებულ დროზეო. ეს არის, მაშასადამე, კაცი, რომელმაც არ იცის, თუ ვინ არის. მაგრამ ეს არაა საინტერესო. ის არის De facto მცველი ისტორიული სიმართლისა, ფაქტობრივი ჭეშმარიტებისა. და რამდენად მნიშვნელოვანნი არიან ეს მცველები, ამის შესახებ ვიცით ბოლშევიკური ისტორიის მაგალითზე, სადაც ისტორია ყოველ ხუთ წელიწადში გადაიწერება ხოლმე და უცნობი რჩება, მაგალითად, ასეთი ფაქტი, რომ არსებობდა ბატონი ტროცკი. აქეთკენ გვინდა წავიდეთ? ესაა მთავრობის ინტერესიც?
Gaus: ამის ინტერესი შეიძლება ჰქონდეთ, მაგრამ ამის უფლება?
Arendt: აქვთ მათ ამის უფლება? როგორც ჩანს, მათ თვითონაც არ სჯერათ, რომ ამის უფლება აქვთ, თორემ ამ უნივერსიტეტებს საერთოდ არ მოითმენდნენ. მაშასადამე, სახელმწიფოთა მხრიდანაც არსებულა ინტერესი ჭეშმარიტებაზე. აქ არ ვგულისხმობ სამხედრო საიდუმლოებებს. ეს სხვა საქმეა. ეს ისტორიები კი ოცი წლის წინ მოხდა. მაშ, რატომ არ უნდა ითქვას სიმართლე?
Gaus: იქნებ იმიტომ, რომ ოცი წელი ჯერ კიდევ ცოტაა?
Arendt: ზოგი ასე ამბობს. სხვები კი იმას ამბობენ, რომ ოცი წლის მერე ჭეშმარიტების დადგენა შეუძლებელიაო. ეს ნიშნავს, რომ ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში არსებობს იმის ინტერესი, რომ როგორმე თავი გაიმართლო. მაგრამ ეს არაა კანონიერი ინტერესი.
Gaus: საეჭვო შემთხვევებში უპირატესობას რას მიანიჭებდით, ჭეშმარიტებას?
Arendt: მე ვიტყოდი, უფრო მიუკერძოებლობას – ის ამ ქვეყნად გაჩნდა, როცა ჰომეროსმა …
Gaus: … დამარცხებულთათვისაც იმღერა. …
Arendt: სწორია! „მაშინ, როცა დამარცხებულ მეომარს სიმღერით არავინ ამკობს, მომეცით ნება, ჰექტორისათვის …“, ასე არაა? სწორედ ეს გააკეთა ეს ჰომეროსმა. შემდეგ მოვიდა ჰეროდოტე და თქვა: „საქმენნი დიადნი ბერძენთა და ბარბაროსთა“. ამ სულისკვეთებითა გამსჭვალული მთელი მეცნიერება, მათ შორის თანამედროვეც, ისევე როგორც ჰუმანიტარული მეცნიერებები. თუ ეს მიუკერძოებლობა არ შეგიძლია, ვინაიდან დაწესებული გაქვს, რომ საკუთარი ხალხი უნდა გიყვარდეს და ეს გამუდმებით პირფერულად უნდა ადასტურო – მაშინ მართლაც ვერაფერს იზამ. მე ვფიქრობ, რომ ესენი პატრიოტები არ არიან.
2. დაე, აღსრულდეს მართლმსაჯულება, თუნდაც აღიგავოს სამყარო (თარგმნ. ლათ.)