Ռուսաստանի խաղապահներ գոյություն չունեն, նրանք երբեք չեն վերադառնում տուն, դա մարտահրավեր է, որի առջև կանգնած ենք բոլորս. Ռիչարդ Կիրակոսյան
Ռուսաստանի խաղապահներ գոյություն չունեն, նրանք երբեք չեն վերադառնում տուն, դա մարտահրավեր է, որի առջև կանգնած ենք բոլորս. Ռիչարդ Կիրակոսյան

Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում արդեն մեկ շաբաթ է ինչ դադարեցվել են ռազմական գործողությունները: Այն բանից հետո, ինչ Հայաստանի վարչապետը պայմանագիր ստորագրեց Ռուսաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների հետ, ռուսական զորքերը մտան տարածաշրջան: Փաստաթղթի համաձայն, Լեռնային Ղարաբաղի յոթ շրջաններ անցնում են Ադրբեջանի վերահսկողության տակ: Տեղահանվածները կվերադառնան տարածաշրջան: Միևնույն ժամանակ, Հայաստանը և տարածաշրջանը կապող ճանապարհի միջանցքը կպահպանեն ռուսական զորքերը: Հայաստանը համաձայնել է նաև բացել Ադրբեջանի և Նախիջևանի ինքնավար հանրապետության կապող միջանցքը: Եթե ​​այս կետը կատարվի, ապա այդ կերպ Թուրքիան կապվելու է Ադրբեջանի հետ: Մենք տարածաշրջանում սպասվող աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների մասին զրուցել ենք Երևանի տարածաշրջանային հետազոտական ​​կենտրոնի տնօրեն, Ռիչարդ Կիրակոսյանի հետ:

Ռիչարդ, առաջին հերթին ուզում եմ ձեզ հարցնել, Հայաստանի վարչապետի պաշտոնանկության պահանջով շարունակվող բողոքների մասին: Ի՞նչ եք կարծում, ընդդիմությունը կարո՞ղ է հասնել նպատակին:

Կարծում եմ ՝ ընդդիմությունը չի կարողանա դրան հասնել: Ակընհայտ է, որ հայ հասարակությունն այժմ անկեղծորեն զայրացած և հիասթափված է: Հայաստանի վարչապետը ստիպված էր ընդունել Ռուսաստանի կողմից ներկայացված համաձայնագիրը և նա այլընտրանք չուներ: Երևանում հանրահավաքները հիմնականում կազմակերպում են նախորդ կառավարության ներկայացուցիչները: Հանրահավաքները վարում են վարկաբեկված և շատ ոչ ժողովրդականություն վայելող ազգայնական «Դաշնակցություն» կուսակցությունը, ինչպես նաև «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը և նախկին իշխող Հանրապետական ​​կուսակցությունը: Անգամ միավորված ընդդիմությունը կարողացավ կենտրոնացնել ընդամենը մի քանի հազար ցուցարար: Սա իրական սպառնալիք չէ կառավարությանը: Սակայն հասարակությունը հիասթափված է, և իրավիճակը Հայաստանում լարված է:

Ահա Ռուսաստանին վերաբերող մեկ այլ հարց: Ի՞նչ եք կարծում, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության մեջ Ռուսաստանի չներգրավվածությունը նշանակո՞ւմ է, որ Մոսկվան ցանկանում էր պատժել Հայաստանի անցանկալի կառավարությանը:

Կարճ պատասխանն է. Այո, իրականում այդպես է: Ավելին պետք է ասեմ, որ Հայաստանը գտնվում է Վրաստանի նման իրավիճակում: Ռուսաստանն օգնում է թուլացնել Վրաստանի անկախությունն ու ինքնիշխանությունը: Հայաստանի պարագայում մենք տեսանք մի քանի գործոնների համադրություն: Մի կողմից, դա աննախադեպ թուրքական միջամտություն էր աջակցելով Ադրբեջանին պատերազմի ընթացքում, իսկ մյուս կողմից `Ռուսաստանի անսովոր պասիվությունը: Սրան գումարվեց Ռուսաստանի կողմից առաջարկված ռազմական գործողությունները դադարեցնելու մասին համաձայնագիրը: Այս համաձայնագիրը չի նպաստում հակամարտության կարգավորմանը և Ռուսաստանին տալիս է այն, ինչ Մոսկվան ունի Աբխազիայում և Հարավային Օսիայում: Սա ռազմական ներկայություն է Լեռնային Ղարաբաղում, որն իսկապես վտանգ է ներկայացնում Հայաստանի անկախության համար:

Հիմա եկեք անմիջապես անցնենք համաձայնագրին: Ձեր կարծիքով, ինչպե՞ս է հնարավոր իրականացնել բոլոր կետերը: Եվ առհասարակ, այս փաստաթուղթը կօգնի՞ լիովին լուծել հակամարտությունը:

Համաձայնագիրը նախապես պատրաստվել էր Ռուսաստանում և ստորագրվել էր Մոսկվայի կողմից, քանի որ ռուս խաղաղապահները շատ արագ ուղարկվեցին Լեռնային Ղարաբաղ, և ոչ ոք չկարողացավ արձագանքել: Նոյեմբերի 9-ի համաձայնագիրը փաստորեն սառեցնում է հակամարտությունը, այսինքն`ռազմական գործողությունները դադարեցվում են, բոլորը կանգ են առնում իրենց դիրքերում ու սկսվում է տարածքների հանձնման գործընթացը: Սա ոչ խաղաղության, ոչ էլ հրադադարի մասին համաձայնագիր է: Այս փաստաթուղթն ավելի շատ հարցեր է առաջացնում, այդ թվում ՝ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի դերի կապակցությամբ: Այս համաձայնագրի ստորագրումը Ռուսաստանի միակողմանի ջանքերի արդյունք է: Մինսկի խումբն այժմ ավելի կարևոր դեր պետք է խաղա դիվանագետորեն, որպեսզի կողմերին առաջարկի միջնորդություն այս համաձայնագրի պայմանների և այլ կարգավիճակի վերաբերյալ բանակցային գործընթացում: Այս դեպքում հիմնական վտանգն այն է, որ հակամարտությունը լուծելու փոխարեն պարզապես առաջանա այս նոր բռնության կամ ապագա պատերազմի հետաձգում:

Համաձայնագրի կետերից մեկում նշվում է, որ պետք է բացվի Ադրբեջանի և Նախիջևանի ինքնավար հանրապետությունը կապող ճանապարհը: Սա նշանակում է, որ այն իրականում անցնելու է Հայաստանի տարածքով: Թուրքիայում արդեն խոսում են երկաթուղի կառուցելու մասին: Սա որքանո՞վ կփոխի պատկերը տարածաշրջանում:

Անկեղծ ասած, այդ մասին խոսելը դեռ վաղ է, քանի որ ի հայտ են գալիս մի քանի նոր գործոններ: Այնուամենայնիվ, դուք ճիշտ եք, Նախիջևանի հանրապետության և Ադրբեջանի միջև տարանցիկ միջանցքի վերականգնումը շատ կարևոր է, բայց դա դեռ հայտնի չէ ՝ դա պարզապես ճանապարհ է, թե երկաթուղի: Մեկ այլ կարևոր ենթատեքստն այն է, որ Թուրքիան այլևս արդարացում կամ պատճառ չի ունենա փակ թողնել Հայաստանի հետ սահմանը: Այս սցենարում իրադարձությունների զարգացումը հետաքրքիր է Վրաստանի համար: Եթե ​​Թուրքիայի և Հայաստանի սահմանը բացվի, լանդշաֆտը կփոխվի, և դա նշանակում է, որ առևտրի միջանցքն այլևս չի անցնի Վրաստանով: Վերջապես, Վրաստանի համար սա պարզապես ավարտված մղձավանջն է: Պատերազմի ընթացքում Վրաստանը գտնվում էր ամենավատ իրավիճակում: Նա հայտնվեց խոցելի դիրքում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև: Այժմ Վրաստանը ռազմավարական հնարավորություն ունի միջնորդ լինել բոլոր կողմերի միջև, և սա հնարավորություն է, որն իր հերթին կախված է Վրաստանում ժողովրդավարության զարգացման գործընթացից:

Եվ այնուամենայնիվ, եթե Նախիջևանը և Ադրբեջանը կապող միջանցքը բացվի Հայաստանի տարածքում, Հայաստանի կողմից տարածքները կորցնելու նոր սպառնալիք կլինի՞:

Հնարավոր է, սա իսկապես սպառնալիք է, որովհետև մենք դեռ չգիտենք, թե ում ինքնիշխանությունն է տարածվելու այն տարածքի վրա, որտեղ անցնելու է այս միջանցքը ՝ Հայաստանի, Ռուսաստանի թե Ադրբեջանի երաշխիքներով: Մանրամասները դեռ անհայտ են, և սա ևս մեկ անգամ ցույց է տալիս, որ այս համաձայնագիրը սրում է հակամարտությունը, այն ավելի է բարդանում և հետաձգվում է հակամարտության լուծումը:

Եվ Վերջում, ձեր կարծիքով, ո՞ւմ համար է առավել շահավետ նոյեմբերի 9-ի համաձայնագիրը:

Այս համաձայնագրի արդյունքում բոլոր կողմերը քիչ թե շատ պարտվել են, բացառությամբ Ռուսաստանի: Ցավոք, սա Ռուսաստանի համար աշխարհառազմավարական հաջողություն է, որը Մոսկվան ձեռք է բերել շատ էժան: Ռուսաստանը առավելագույն օգուտներ է ստացել, քանի որ տարածաշրջանում խաղաղապահներ է տեղակայել: Ես գիտեմ Վրաստանի օրինակը, և սա հաշվի առնելով կարող եմ ասել, որ ռուս խաղաղապահներ չկան, և տեղակայվելուց հետո նրանք այլևս չեն վերադառնա տուն: Սա մարտահրավեր է, որի հետ բախվում ենք բոլորս:

Թողնել մեկնաբանություն