საზოგადოებრივი
104.5 FM

ძიება თარიღის მიხედვით

მეცნიერება/ტექნოლოგიები
ასტრონომებმა კალციუმით სავსე უიშვიათესი ვარსკვლავი აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-05-02 22:16:00
დაახლოებით 2000 წლის წინ, ძველი ჩინელი ასტონომები კაცობრიობის ისტორიაში პირველად დააკვირდნენ სუპერნოვას. ახ. წ. 185 წელს ისინი ღამის ცაზე გამოჩენილი „სტუმარი ვარსკვლავის“ მომსწრენი გახდნენ. ორი ათასწლეულის შემდეგ, მეცნიერებს სუპერნოვა RCW 86-ის ნარჩენების შესახებ რამდენიმე ახსნა აქვთ, მაგრამ როგორც ასტროფიზიკოსთა ჯგუფი ამჟამად ფიქრობს, სავარაუდოდ ყველაფერი სხვაგვარად მოხდა: სუპერნოვა ნაწილობრივ გამოწვეული იყო ფეთქებადი ბინარული ვარსკვლავის სისტემით, რომელმაც პარტნიორი ვარსკვლავი მძმე ელემენტების, მათ შორის კალციუმის მთელი ნაკადით ააფეთქა. წინა კვლევაში, მოსკოვის ლომონოსოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მკვლევარმა ვასილი გვარამაძემ ივარაუდა, რომ RCW 86-ის მსხლის ფორმა (იხილეთ დაბლა) შესაძლოა გამოწვეული იყოს „ბუშტის“ კიდეზე სუპერნოვას აფეთქებით, მოძრავი ვარსკვლავის დარტყმითი ქარის შედეგად, რასაც ვარსკვლავური ქარის ბუშტს უწოდებენ.  ჩანდრას რენტგენული გამოსხივების ობსერვატორიის მონაცემების გამოყენებით, გვარამაძემ გამოავლინა ნეიტრონული ვარსკვლავის კანდიდატი [GV2003] N, რომელიც სავარაუდოდ იმ სუპერნოვას ნარჩენი ნეიტრონული ვარსკვლავი უნდა იყოს, რომელმაც RCW 86 წარმოქმნა. სუპერნოვა ხდება მაშინ, როდესაც ვარსკვლავს ბირთვული საწვავი ეწურება და სიკვდილს უახლოვდება — ამ მომენტიდან, ვარსკვლავი საკუთარი ბირთვის მოხმარებას იწყებს, რასაც მოსდევს ბირთვის კოლაფსი და უზარმაზარი აფეთქება, რაც საბოლოოდ სუპერმასიური შავი ხვრელის ან ნეიტრონული ვარსკვლავის წარმოქმნით სრულება. ამ შემთხვევაში, მიჩნეულია, რომ სუპერნოვამ ნეიტრონული ვარსკვლავი [GV2003] N წარმოქმნა, თუმცა არის ერთი პრობლემა. ნეიტრონული ვარსკვლავები სავარაუდოდ ძალიან მკრთალია, მაგრამ 2010 წლის დაკვირვებები აჩვენებს, რომ ამ პოზიციაზე მდებარე ნეიტრონული ვარსკვლავი ძალიან კაშკაშაა. „ამ პოზიციაზე არსებული ოპტიკური ვარსკვლავის — [GV2003] N ბუნების შესასწავლად, ევროპის სამხრეთული ობსერვატორიიდან, 2,2 მეტრიანი ტელესკოპით გადავიღეთ ინფრაწითელი ფოტო“, — ამბობს გვარამაძე.  დაკვირვებებმა კიდევ ერთი თავსატეხი გააჩინა. როგორც ამ ვარსკვლავის შუქი მიუთითებდა, ის ჩვენი მზის მსგავსი, G-ტიპის ვარსკვლავი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ამავე დროს, იგი G-ტიპისათვის უჩვეულოდ ბევრ რენტგენულ გამოსხივებას გამოყოფდა.
წაკითხვა
კასინიმ სატურნის სიახლოვეს „დიდი სიცარიელე“ აღმოაჩინა
გამოქვეყნებულია: 2017-05-02 19:51:00
„დიდი ფინალის“ ფარგლებში, NASA-ს კოსმოსური ხომალდი კასინი სატურნსა და მის რგოლებს შორის მეორედ ჩაშვებისთვის ემზადება. ინჟინრები კმაყოფილნი არიან, თუმცა რგოლების მეცნიერებს ახალი თავსატეხი გაუჩნდათ — როგორც ჩანს, რეგიონი მტვრისგან თავისუფალია. ამის ვარაუდის საშუალებას მათ 26 აპრილს, ამ რეგიონში კასინის პირველი ჩაშვების დროს შეგროვილი მონაცემები აძლევს. მონაცემებით შეიარაღებული კასინის ჯგუფი ამ მიმართულებით კვლევების დაწყებას გეგმავს.  „როგორც ჩანს, სატურნსა და მის რგოლებს შორის არსებული რეგიონი ერთი „დიდი სიცარიელეა“, კასინი კურსზე რჩება, მეცნიერები კი მუშაობას აგრძელებენ, რათა გაარკვიონ თუ რატომ არის ამ რეგიონში მტვრის ოდენობა მოსალოდნელზე უფრო დაბალი“, — ამბობს კასინის პროექტის მენეჯერი ეარლ მაიზი. მტვრიანი გარემოს პირობებში, ნაპრალში გავლისას, საჭირო იყო ხომალდის თეფშის ფორმის მთავარი ანტენის გამოყენება დამცავ ფარად. ეს კი კასინის ინტრუმენტებს კვლევის შესაძლებლობებს უზღუდავდა. საბედნიეროდ, როგორც ჩანს, გეგმა B საჭირო აღარ გახდება (დარჩენილია კიდევ 21 გავლა). კასინიდან მიღებულ სურათებზე დაყრდნობით, სატურნსა და მის რგოლებს შორის არსებული 2000 კილომეტრიანი რეგიონის მოდელები გვაფიქრებინებს, რომ ამ ზონაში არ არის იმ ზომის ნაწილაკები, რომლებიც ხომალდის დაზიანებას შესძლებდნენ. მაგრამ იმის გამო, რომ ამ რეგიონში აქამდე არასოდეს გაუვლია არც ერთ სხვა ხომალდს, 26 აპრილის ჩაშვებისას, კასინის ინჟინრებმა მისი 4-მეტრიანი ანტენა შემხვედრი ნაწილაკებისაკენ მიმართეს, რათა დაცული ყოფილიყო ზედემტად მგრძნობიარე ინსტრუმენტები. როდესაც მონაცემები აუდიო-ფორმატში გადაჰყავთ, ინსტრუმენტების ანტენაზე დაცემული მტვრის ნაწილაკები ტკაცუნის ხმას გამოსცემს. კასინის ჯგუფი 26 აპრილის ჩაშვებიდან მიღებული მონაცემების გაშიფვრისას ბევრი მსგავსი ტკაცუნის მოსმენას ვარაუდობდა, თუმცა მათდა გასაკვირად, ჩანაწერი სრულიად სუფთა აღმოჩნდა. „ცოტა არ იყოს, მოულოდნელი იყო. პირველი ჩაშვების მონაცემებს რამდენჯერმე მოვუსმინე და მტვრის ნაწილაკების შეჯახების ხმა სულ რამდენჯერმე გავიგონე, შემიძლია თითებზეც დავითვალო“, — ამბობს მკვლევარი უილიამ კურთი. 
წაკითხვა
მყინვარები წარსულში და დღეს - კლიმატის მეცნიერები საგანგაშო ფოტოებს აქვეყნებენ
გამოქვეყნებულია: 2017-05-02 19:31:00
კლიმატის ცვლილების ვიზუალური ასახვა საკმაოდ რთული საქმეა, მაგრამ რამდენიმე დღის წინ, ამერიკის გეოლოგიური საზოგადოების მიერ გამოქვეყნებულ დოკუმენტში ასახულია თუ რა დაემართა ბოლო ასი წლის მანძილზე დედამიწის სხვადასხვა მყინვარს. დოკუმენტის მიზანია აამაღლოს საზოგადოების ცნობიერება მყინვარების დაკარგვასთან მიმართებაში, რისთვისაც პირდაპირ წარმოაჩენს ფოტოგრაფიულ მტკიცებულებებს. „წარმოგიდგენთ მყინვართა დნობის ფოტოგრაფიულ მტკიცებულებებს მთელი მსოფლიოდან. მასალა მოიცავს გრენლანდიისა და ანტაქრქტიკის ყინულოვან შელფებს“, — ისინი ზომაში სასტიკადაა შემცირებული“, — აღნიშნავს კვლევის თანაავტორი გრეგორი ბეიკერი. დოკუმენტი წარმოაჩენს ფოტოების მთელ წყებას, რომლებიც მკაფიოდ ასახავს თუ როგორ შემცირდა მყინვარები ზომაში გასული საუკუნის განმავლობაში. „ეს არ გახლავთ კომპიუტერული მოდელების შედეგად მიღებული ფოტოები, ყველაფერი ნამდვილია. ზოგიერთი ფოტო 100 წლის წინაა გადაღებული. კვლევის თანაავტორებმა ეს მყინვარები ხელახლა მოინახულეს და სურათები გადაუღეს, რათა მკაფიოდ  დაგვენახა ყინულის დანაკარგები“, — განმარტავს ბეიკერი. ეს მენდენჰოლის მყინვარია ალასკაში. პირველი ფოტო 2007 წელსაა გადაღებული, მეორე კი 2015 წელს. ამ პერიოდში, მყინვარი 550 მეტრით შემცირდა.  „კრიოსფეროს გადამრჩენი“, — ასე უწოდეს ავტორებმა დოკუმენტს, რათა კარგად წარმოეჩინათ ჩვენი დამოკიდებულება კრიოსფეროზე — პლანეტის ზედაპირის გაყინულ მონაკვეთებზე. 
წაკითხვა
6 წარმოუდგენელი მანქანა, რომელიც ავტოინდუსტრიაზე თქვენს წარმოდგენას შეცვლის
გამოქვეყნებულია: 2017-05-02 17:43:00
ავტოინდუსტრიის პრინციპები მთლიანად იცვლება. მანქანების მწარმოებელი კომპანიები მთავარ აქცენტებს ავტომატურ მართვასა და ხელოვნურ ინტელექტზე აკეთებენ. თუ დღემდე მანქანა მხოლოდ გადაადგილების სწრაფ საშუალებას წარმოადგენდა, ახლა ის მრავალფუნქციური მოწყობილობაა. "კონცეპტუალური მანქანები ისეთი ინსტრუმენტებითაა აღჭურვილი, რომელიც ბოლო დეკადის განმავლობაში ნანახი ნამდვილად არ გექნებათ", - წერს გამოცემა Business Insider.
წაკითხვა
მარსის ქანებისგან რკინაბეტონზე მტკიცე აგური დამზადდება
გამოქვეყნებულია: 2017-05-01 23:15:00
მარსის წითელი მიწისგან დამზადებული აგური უფრო ძლიერი იქნებოდა, ვიდრე რკინაბეტონი. კალიფორნიის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა, მარსის ქანების მსგავსი ნივთიერებებისგან აგური დაამზადეს, რომელსაც მარს-1 a უწოდეს.  მაღალი წნევის პირობებში ქანების დაპრესვის შედეგად, წარმოიქმნა „მტკიცე კლდის“ მსგავსი სხეული. არსებითად, მარსის ქანები თვითშემკვრელია (კოგეზიური). თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ კაცობრიობა უახლოეს ათწლეულში წითელ პლანეტაზე ადამიანთა გაგზავნას გეგმავს, ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვანია, რადგან აღარ მოგვიწევს კოსმოსური ხომალდის გავსება აგურებითა და სხვა სამშენებლო მასალებით. მარსის მიწის სამშენებლო მასალად გადაქცევისათვის, საკმარისია მხოლოდ დაპრესვა. წყარო: Business Insider მთავარი ფოტო:The Martian/20th Century Fox 
წაკითხვა
ფოტო: ყვავილივით გადაშლილი ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპი
გამოქვეყნებულია: 2017-04-29 21:41:00
გაზაფხულია და ახლახან გამოქვეყნებულ ფოტოზე, NASA-ს ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპის ძირითადი სარკე გაზაფხულზე გაფურჩქნილი ყვავილივით გამოიყურება.  ფოტო NASA-ს გოდარდის კოსმოსურ ფრენათა ცენტრში, მერილენდშია გადაღებული და ასახავს NASA-ს ტექნიკოსებს, რომელთაც ტელესკოპი ამწეს საშუალებით სუფთა ოთახში გადააქვთ. გაშვების შემდეგ, ოქროს 18 სეგმენტისგან შემდგარი სარკე ინფრაწითელ დიაპაზონში გადაიღებს იმ პირველ გალაქტიკებს, რომლებიც ადრეულ სამყაროში წარმოიქმნა. გარდა ამისა, ტელესკოპი ღრმად შეიხედება მტვრისა და გაზის ღრუბლებში, სადაც ამჟამად აქტიურად მიმდინარეობს ვარსკვლავებისა და პლანეტური სისტემების წარმოქმნის პროცესი. ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპი NASA-ს ჰაბლის კომსოსური ტელესკოპის მემკვიდრეა. იგი ყველაზე ძლევამოსილი ტელესკოპი იქნება, რაც კი ოდესმე აუგია კაცობრიობას. ვები საერთაშორისო პროექტია, რომელსაც ახორციელებენ NASA და მისი პარტნიორები — ევროპის კოსმოსური სააგენტო (ESA) და კანადის კოსმოსური სააგენტო. წყარო: www.nasa.gov/webb  
წაკითხვა
ანტარქტიდის სისხლის ჩანჩქერის უძველესი საიდუმლო ამოხსნილია
გამოქვეყნებულია: 2017-04-29 20:58:00
1911 წელს, ანტარქტიკის მკვლევრებმა აღმოაჩინეს კლდე, რომელიც სისხლისფერი წყლით იყო დასვრილი. პირველი, რაც გაიფიქრეს — გამომწვევ მიზეზად წითელი ფერის წყალმცენარე ჩათვალეს. ამის შემდეგ, ეს ადგილი მთელ მსოფლიოში სწრაფად გახდა ცნობილი „სისხლის ჩანჩქერის“ სახელით, თუმცა როგორც გაირკვა, არც სისხლი იყო რამეში დანმაშავე და არც წყალმცენარე.  სინამდვილეში, წითელი ჩანჩქერის მთავარი მიზეზია კლდის ნელი გაჟღენთვა რკინით მდიდარი მლაშე წყლით, რომელიც ჰაერთან კონტაქტისას იჟანგება. წყალი იმდენად მლაშეა, რომ რეალურად, მარილის ხსნარია. ახლახან, გეოლოგებმა საბოლოოდ განსაზღვრეს თუ საიდან მოედინება ასეთი მლაშე წყალი.  ალასკა-ფეირბენკსის უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფმა, სპეციალური კვლევის შედეგად დაადგინა, რომ წითელი მარილხსნარის ბილიკი სათავეს სულ მცირე 1,5 მილიონი წლის ასაკის მყინვარის ქვეშ იღებს. სისხლის ჩანჩქერი მდებარეობს ტეილორის მყინვარის ჩრდილოეთით, რომელიც 100 კმ სიგრძეზეა გადაჭიმული ტრანსარქტიკულ მთებში. მილიონობით წლის წინ, როდესაც ტეილორის მყინვარი ყინულოვან კონტინენტზე ფართოვდებოდა, ყინულისა და თოვლის უთვალავი ფენის ქვეშ პატარა, მლაშე ტბა ჩაიჭირა. მარილიანი წყალი უფრო და უფრო კონცენტრირებული გახდა, სანამ მარილის ხსნარმა სიმლაშის იმ დონეს არ მიაღწია, რომ მხოლოდ გარკვეულ ტემპერატურაზე გაყინულიყო.  მყინვარსი ქვეშ მოქცეულმა მლაშე ტბამ ფსკერის ნიადაგს გამოაცალა რკინა, რის გამოც, გარეთ გამოსვლისას წყალი იჟანგება და მოწითალო ფერს იღებს. თუმცა, წყლის გარესამყაროსკენ მომავალი ეს გზა ამ დრომდე იდუმალებით მოცული რჩებოდა.  იმის გასარკვევად თუ საიდან მოდიოდა მლაშე წყალი და როგორ გამოდიოდა მყინვარის ნაპრალებიდან, ჯგუფმა რადარული მეთოდი — რადიო-ექო ზონდირება (RES) გამოიყენა, რასაც ხშირად მიმართავენ მყინვართა შესასწავლად. ჯგუფმა რადარის ანტენები მყინვარზე ბადის ფორმით განათავსა, რის შედეგადაც ყინულის ქვეშ არსებული მკაფიო სურათი მიიღო. აღმოჩნდა, რომ ტეილორის მყინვარი ნაპრალთა მთელ ქსელს მალავდა, საიდანაც უზარმაზარი წნევის წყალობით, მარილწყალი ყინულში ამოდის. ჯგუფმა მიაგნო 300 მეტრი სიგრძის ბილიკს, რომელშიც ჰერმეტიზებული არხებიდან მარილწყალი ჩაედინება, საბოლოოდ კი სისხლის ჩანჩქერის მწვერვალთან მიდის. მათი აღმოჩენა ბოლოს და ბოლოს ნათელს ჰფენს თუ როგორ შეუძლია თხევად წყალს, ძლიერ მარილიანსაც კი, გაედინოს უკიდურესად ცივ მყინვარზე. რაც არ უნდა პარადოქსულად
წაკითხვა
ჰაბლის ახალი ნანადირევი - კაშკაშა ხვლიკი-ვარსკვლავი
გამოქვეყნებულია: 2017-04-29 19:36:00
კოსმოსის წიაღში, ერთი ობიექტი ხშირად ჩრდილავს მეორეს. ახლახან, NASA/ESA-ს ჰაბლის კოსმოსურმა ტელესკოპმა გალაქტიკა NGC 7250 გადაიღო. მიუხედავად იმისა, რომ ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესის ნაკადებისა და სუპერნოვათა აფეთქებების წყალობით თავადაც საუცხოოა — ეს გალაქტიკა სრულიად დაჩრდილული ჩანს მის გევრდით მოკიაფე საოცრად კაშკაშა ვარსკვლავის ფონზე. ჰაბლის ფოტოზე ასახული ეს კაშკაშა ობიექტი ნაკლებად შესწავლილი ვარსკვლავი TYC 3203-450-1-ია, რომელიც ხვლიკის თანავარსკვლავედში მდებარეობს. ეს ვარსკვლავი ჩვენთან ბევრად უფრო ახლოსაა, ვიდრე მის ფონზე ასახული გალაქტიკა. მხოლოდ ამ გზით შეუძლია ნორმალურ ვარსკვლავს სიკაშკაშით მთელ გალაქტიკას გადააჭარბოს, რომელიც მილიონობით ვარსკვლავისგან შედგება. შორეულ ობიექტთა მკვლევარი ასტრონომები ასეთ ვარსკვლავებს „წინა პლანის ვარსკვლავებს“ უწოდებენ. შეიძლება გაგიკვირდეთ, მაგრამ მათი აღმოჩენა ასტრონომებს ხშირას სულაც არ აბედნიერებს, რადგან მათი კაშკაშა სინათლე აბინძურებს იმ უფრო შორეულ და საინტერესო ობიექტთა მკრთალ შუქს, რომელთა შესწავლაც მათ უფრო მეტად სურთ. ამ შემთხვევაში, TYC 3203-450-1 ჩვენთან მილიონჯერ უფრო ახლოსაა, ვიდრე გალქტიკა NGC 7250, რომელიც დედამიწიდან 45 მილიონი სინათლის წლითაა დაშორებული. თუკი ეს ვარსკვლავი იგივე მანძილზე იქნებოდა, რაზეც NGC 7250, სავარაუდოდ იგი ამ ფოტოზე არც კი გამოჩნდებოდა. მომზადებულია nasa.gov-ის მიხედვით 
წაკითხვა
მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შავი ხვრელი აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-04-28 22:34:00
ასტრონომთა საერთაშორისო ჯგუფმა მანჩესტერის უნივერსიტეტის მკვლევართა ხელმძღვანელობით, ირმის ნახტომის „ნაკლული“ შავი ხვრელის არსებობის მტკიცებულება იპოვეს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში იმალება. შავი ხვრელი დედამიწიდან 26 000 სინათლის წლის მოშორებით, სფეროსებრ გროვა NGC 6624-ში მდებარეობს. სფეროსებრი გროვა მილიონობით ბებერი ვარსკვლავის გრავიტაციულად შეკრული გუნდია, რომელიც სულ რამდენიმე სინათლის წლის მანძილზე გადაჭიმულ რეგიონს იკავებს. ჯგუფმა დაადგინა, რომ NGC 6624-ში მდებარე ძლიერ მაგნეტიზებული, სწრაფად მბრუნავი ნეიტრონული ვარსკვლავი, იგივე პულსარი სახელად PSR B1820-30A, ელექტრომაგნიტური რადიაციის ნაკადს გამოყოფს. სავარაუდოდ, იგი გროვის ცენტრში მდებარე საშუალომასიანი შავი ხვრელის გარშემო მოძრაობს. ამ შავი ხვრელის მასა საკმაოდ დიდია — 7 5000 ჩვენი მზის ეკვივალენტი. PSR B1820-30A ჩვენთვის ცნობილი უახლოესი პულსარია, რომელიც სფეროსებრი გროვის ცენტრში მდებარეობს და ასევე პირველი, რომელიც შავ ხვრელს უვლის გარშემო. საშუალომასიან შავ ხვრელთა აღმოჩენა უკიდურესად მნიშვნელოვანია, რადგან მათ შეუძლიათ დახმარება გაუწიონ ასტრონომებს იმ „ნაკლული რგოლის“ პოვნაში, რომელიც ვარსკვლავის მასის შავ ხვრელებსა და სუპერმასიურ შავ ხვრელებს შორის არსებობს.  „ვარსკვლავთა განსაკუთრებული სიმჭიდროვე სფეროსებრ გროვათა ცენტრში, კარგ გარემოს ქმნის მასიურ შავ ხვრელთა წარმოსაქმნელად. საშუალომასიან შავ ხვრელთა აღმოჩენა მნიშვნელოვანია სხვადასხვა სახის შავ ხვრელებს შორის არსებული ნაკლული რგოლის შესასწავლად“, — ამბობს ჯგუფის ხელმძღვანელი, დოქტორი ბენეტგე პერერა. „მიჩნეულია, რომ ისინი წარმოიქმნება ძალიან მასიური პირველადი ვარსკვლავების პირდაპირი კოლაფსის ან ვარსკვლავური მასის შავი ხვრელების შერწყმის შედეგად“. პულსარი ბრიტანეთში მოქმედმა ლოველის ტელესკოპმა 1990 წელს აღმოაჩინა. ჯგუფმა გულდასმით გააანალიზა ტელესკოპის მიერ 25 წლის მანძილზე ამ პულსარის შესახებ შეგროვილი მონაცემები. ასევე გამოიყენეს საფრანგეთის ნანკაის რადიოტელესკოპიდან მიღებული მონაცემები. „PSR B1820-30A-ს მსგავსი პულსარები ფანტასტიკურად ზუსტი საათივით მოქმედებენ და საშუალებას გვაძლევენ ზუსტად განვსაზღვროთ ჩვენსა და მათ შორის არსებული მანძილი ზუსტად იმავე გზით, როგორც GPS მოქმედებს. პულსარი ძალიან მგრძნობიარეა ახლომდებარე ობიექტების გრავიტაციით გამოწვეული ნემისმიერი მოძრაობის მიმართ; ასეთი ობიექტი კი შესაძლოა შავი ხვრელიც იყოს, რაც მათ გამოვლენას აადვილებს“, — განმარტავს პროფესორი ენდრიუ ლინი. „პულსარის სინქრონული მოძრაობის გაზომვით,
წაკითხვა
ჰერკულესის ხოჭოს უცნაური, არამიწიერის მსგავსი ჭუპრები
გამოქვეყნებულია: 2017-04-28 21:22:00
როდესაც გვგონია, რომ ყველა უცნაური არსება უკვე ვნახეთ, ინტერნეტში უცბად ჩნდება მსუქანი, არამიწერის მსგავსი წითელი ქმნილება, რომელიც თითქოს ეს-ესაა ამოხტა ვენერას მცხუნვარე ქვიშის დიუნებიდან. სინამდვილეში, ეს ჰერკულესის ხოჭოს ჭუპრია, რომელიც ზრდასრული ფორმის მისაღებად ემზადება. ეს ტალღოვანი ჭუპრი სავარაოდოდ მალე ოფიციალურად გახდება დედამიწის ერთ-ერთი უდიდესი მწერი. ჰერკულესის ხოჭო (Dynastes hercules) ცხვირრქოსანი ხოჭოების ერთ-ერთი სახეობაა. მამრობით ხოჭოებს გულმკერდისა და თავის მიდამოებიდან რქის მსგავსი, შთამბეჭდავი საცეცები ეზრდებათ. ზრდასრული მამრების სიგრძე 7,8 სანტიმეტრია, მაგრამ არსებობს ცნობები, რომ კარიბის ზღვის კუნძულ გვადალუპეზე უფრო დიდი ეგზემპლარებიც ბინადრობენ, რომელთა სიგრძე 17-18 სანტიმეტრს აღწევს. გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნის მიხედვით, ისინი მსოფლიოში ყველაზე გრძელი მწერები არიან. ჰერკულესის ხოჭოს ჭუპრები სიგრძეში 15 სმ იზრდებიან და 140 გრამს იწონიან. როდესაც ხოჭოები ჭუპრის სტადიიდან გამოდიან, კარგავენ მასას, მაგრამ ეზრდებათ რქები, რაც შეგიძლიათ ვიდეოშიც იხილოთ:  მატლის სტადია:  <
წაკითხვა
აღმოჩენილია „ყინულის ბურთულა“ პლანეტა
გამოქვეყნებულია: 2017-04-28 19:51:00
ასტრონომებმა დედამიწის მასის მქონე ახალი პლანეტა აღმოაჩინეს, რომელიც თავისი დედა-ვარსკვლავის გარშემო იგივე მანძილზე მოძრაობს, რაზეც ჩვენ მზისგან. სავარაუდოდ, პლანეტა ზედმეტად ცივია იმისათვის, რათა მასზე სიცოცხლის რაიმე ისეთი ფორმა იყოს, რაც ჩვენ ვიცით; ამის მიზეზი კი ისაა, რომ მისი ვარსკვლავი ზედმეტად სუსტი და მკრთალია. მიუხედავად ამისა, აღმოჩენა საკმაოდ მნიშვნელოვანია, რადგან მეცნიერებს დამატებით ცნობებს აწვდის მზის სისტემის მიღმა არსებულ ამ ტიპის პლანეტათა შესახებ. „ეს „ყინულის ბურთულა“ პლანეტა ყველაზე დაბალმასიანია მათ შორის, რაც კი ასტრონომებს ოდესმე აღმოუჩენიათ მიკროლინზირების მეთოდით“, — ამბობს ჟურნალ Astrophysical Journal Letters-ში გამოქვეყნებული კვლევის ავტორი, NASA-ს მკვლევარი იოსი შვარცვალდი. მიკროლინზირების მეთოდი აადვილებს შორეული ობიექტების აღმოჩენას. იგი უკან, ფონზე მდებარე ვარსკვლავთა შუქს „ფლეშ-განათებასავით“ იყენებს. როდესაც ვარსკვლავი სხვა კაშკაშა, უკანა ფონზე მდებარე ვარსკვლავის წინ ჩაივლის, წინა პლანზე მდებარე ვარსკვლავის გრავიტაცია ფონური ვარსკვლავის სინათლეს აფოკუსებს, რის გამოც ის კიდევ უფრო კაშკაშად ჩანს. წინა პლანის ვარსკვლავის გარშენმო მოძრავი პლანეტა, ვარსკვლავის სიკაშკაშეში დამატებითი გამოსახულების მიზეზი ხდება. ამ შემთხვევაში, გამოსახულებამ მხოლოდ რამდენიმე საათს გასტანა. ამ მეთოდით აღმოჩენილია ყველაზე შორეული ეგზოპლანეტები. გარდა ამისა, მას შეუძლია გამოავლინოს დაბალმასიანი პლანეტები, რომლებიც დედა-ვარსკვლავისკან უფრო შორს მოძრაობენ, ვიდრე დედამიწა მზისგან. ახლად აღმოჩენილი პლანეტა, რომელსაც OGLE-2016-BLG-1195Lb უწოდეს, მეცნიერებს მნიშვნელოვნად დაეხმარება განსაზღვრონ პლანეტათა გადანაწილება ჩვენს გალაქტიკაში. მთავარი პასუხგაუცემელი კითხვა კი იმაში მდგომარეობს, არის თუ არა პლანეტათა ოდენობაში სხვაობა ირმის ნახტომის ცენტრალურ ამოზნექილობასა და დისკში — ამოზნექილობის გარშემო განრთხმულ ბრტყელ რეგიონში. OGLE-2016-BLG-1195Lb დისკში მდებარეობს, ისევე როგორც კიდევ ორი სხვა პლანეტა, რომლებიც წარსულში აღმოაჩინა NASA-ს სპიტცერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა. „მიუხედავად იმისა, რომ მზის სისტემის მიღმა უკვე უამრავი პლანეტა გვაქვს აღმოჩენილი, სპიტცერს გალაქტიკის ამოზნექილობაში ძალიან ცოტა პლანეტა აქვს ნაპოვნი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის ცენტრისკენ შესაძლოა ბევრად ნაკლები პლანეტა იყოს, ვიდრე დისკში“, — ამბობს კვლევის ერთ-ერთი ავტორი ჯეობ ბრაიდენი. OGLE-2016-BLG-1195Lb-ს თითქმის დედამიწის მასა აქვს და თავის ვარსკვლავიდანაც იგივე მანძილითაა დაშორებული, რითაც ჩვენ მზისგან, მაგრამ მსგავსებათა ჩამონათვალი ალბათ აქ მთავრდება. OGLE-2016-BLG-1195Lb ჩვენგან 13 000 სინათლის წლის მანძილზე მდებარე
წაკითხვა
ნასას კოსმოსურმა აპარატმა პლანეტა სატურნის უნიკალური ფოტოები გადაიღო
გამოქვეყნებულია: 2017-04-28 12:41:00
ნასას კოსმოსურმა აპარატმა პლანეტა სატურნის უნიკალური ფოტოები გადაიღო. აპარატმა პლანეტასა და მის რგოლს შორის იფრინა, რის შემდეგაც დედამიწაზე ფოტომასალა გამოგზავნა. ექსპერიმენტის ფარგლებში, პლანეტა სატურნის გრავიტაციული და მაგნიტური ველის შესწავლა მიმდინარეობს.
წაკითხვა
როგორ ურთიერთქმედებს მზე გალაქტიკასთან - ვოიაჯერისა და კასინის მისიები ახალ სურათს დებენ
გამოქვეყნებულია: 2017-04-27 23:16:00
NASA-ს კასინის მისიის, ვოიაჯერის ორი ხომალდისა და Interstellar Boundary Explorer-ის (IBEX) მონაცემებიდან ირკვევა, რომ ჩვენი მზე და პლანეტები გარშემორტყმულია თვად მზის მიერ წარმოქმნილი გიგანტური, მრგვალი ფორმის მაგნიტური ველის სისტემით, რაც კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს მზის მაგნიტური ველების ალტერნატიულ ხედვას, რომლის მიხედვითაც, ჩვენს ვარსკვლავს კომეტის კუდის ფორმის მაგნიტური ველი აქვს. მზიდან მუდმივად გამოედინება მაგნიტური ვარსკვლავური მატერია — ე. წ. მზის ქარები, რომელიც შიდა მზის სისტემას ავსებს და ნეპტუნის ორბიტამდეც კი აღწევს. ეს ქარები წარმოქმნის 37 მილიარდ კილომეტრზე გადაჭიმულ უზარმაზარ ბუშტს, რომელსაც ჰელისოფეროს უწოდებენ. მთლიანი ჩვენი მზის სისტემა, მათ შორის ჰელისოფერო, ვარსკვლავთშორის სივრცეში გადაადგილდება. ჰელიოსფეროს ყველაზე გაბატონებული სურათი წარმოსახავდა კომეტის ფორმის სტრუქტურას, მომრგვალებული თავითა და გაწელილი კუდით. თუმცა, ახალი მონაცემები, რომლებიც მზის აქტივობის 11-წლიან ციკლს მოიცავს, აჩვენებს, რომ შესაძლოა ყველაფერი სხვაგვარად იყოს: ორივე დაბოლოებაზე, ჰელიოსფერო სავარაუდოდ მომრგვალებულია, მთლიანი ფორმა კი სფეროსებრი. კვლევის შედეგები 24 აპრილს ჟურნალ Nature Astronomy-ში გამოქვეყნდა. „ჰელიოსფეროს ბუშტის ფორმა, კომეტის წაგრძელებული კუდის სანაცვლოდ, გამოწვეულია ძლიერი ვარსკვლავთშორისი მაგნიტური ველით, რომელიც უფრო ძლიერია, ვიდრე წარსულში მიიჩნეოდა“, — ამბობს კვლევის ავტორი, ათენის აკადემიის კოსმოსური მეცნიერი კოსტას დიალინასი. კასინიზე დამონტაჟებულმა სპეციალურმა ისნტრუმენტმა, რომელიც 13 წელი იკვლევდა სატურნის სისტემას, მეცნიერებს გადამწყვეტი მონაცემები მისცა ჰელიოსფეროს წაგრძელებული დაბოლოების შესახებ, რომელსაც ხშირად ჰელიოკუდს უწოდებენ. როდესაც დამუხტული ნაწილაკები მზის სისტემის შიდა ნაწილიდან ჰელიოსფეროს საზღვრებამდე აღწევს, ზოგჯერ ისინი განიცდიან გაცვლა-გამოცვლათა მთელ სერიას ვარსკვლავთშორისი სივრცის ნეიტრალური გაზის ატომებთან. ამ ვრცელ სასაზღვრო რეგიონში მოგზაურობისას, ისინი კარგავენ და ხელახლა აღიდგენენ  ელექტრონებს. ამ ნაწილაკთაგან ზოგიერთი აისხლიტება და უკან, შიდა მზის სისტემისკენ ბრუნდება სწრაფად მოძრავი ნეიტრალური ატომის სახით — რაც კასინიმ დააფიქსირა და გამოიკვლია. „კასინის ინსტრუმენტი დაპროექტდა სატურნის მაგნიტოსფეროში ჩაჭედილი იონების გადასაღებად. ვერასოდეს ვიფიქრებდით იმის ხილვას, რასაც ახლა ვხედავთ, რომ მისი წყალობით ჰელიოსფეროს საზღვრების სურათს მივიღებდით“, — ამბობს NASA-ს ვოიაჯერისა და კასინის მისიათა ინსტრუმენტების ხელმძღვანელი და კვლევის ერთ-ერთი ავტორი ტონ კრიმიგისი.  იქიდან გამომდინარე, რომ ეს ნაწილაკები სინათლის სიჩქარის მცირე ფრაქციით მოძრაობენ, მზიდან ჰ
წაკითხვა
მუხლუხები პოლიეთილენს ჭამენ - საოცარი აღმოჩენა, რომელსაც შეუძლია გარემო პლასტიკური ნარჩენებისგან გაასუფთაოს
გამოქვეყნებულია: 2017-04-27 22:14:00
მეცნიერებმა პლასტიკური ნარჩენებთან საბრძოლველად ძალიან უცნაური დამხმარეები იპოვეს: პეპლების მუხლუხები სიამოვნებით შეექცევიან პოლიეთილენის პარკებს.  ამ არსებათა მიერ არჩეული კვების უჩვეულო რაციონი მკვლევრებმა თითქმის შემთხვევით აღმოაჩინეს, მაგრამ ახლა სურთ, მატლები პოლიეთილენის ნარჩენების, მათ შორის ბიოლოგიურად არადეგრადირებადი პლასტმასების პრობლემის სწრაფად გადასაჭრელად გამოიყენონ. ესპანეთში, კანტაბრიის ბიომედიცინისა და ბიოტექნოლოგიების ინსტიტუტის მკვლევართა ჯგუფმა ერთად მოათავსა პეპელა Galleria mellonella-ს 100 მუხლუხი; ნახევარ დღეში მათ 92 მილიგრამი პლასტმასი შეჭამეს.  „ჩვენი კვლევა პირველი სამეცნიერო შრომაა იმის საჩვენებლად, რომ ეს სახეობა პლასტმასს ჭამს და ახდენს პოლიეთლიენის დეპოლიმერიზაციას“, — უთხრა New Scientist-ს ერთ-ერთმა მკვლევარმა ფედერიკა ბერტოჩინიმ. მეცნიერებმა მუხლუხების მიერ პლასტმასის ჭამის უნარი მას შემდეგ შენიშნეს, რაც ისინი სკიდან ამოიყვანეს (სადაც ცვილს ჭამდნენ) და პოლიეთილენის პარკში მოათავსეს.  მეცნიერთა აზრით, ეს ქმნილებები პოლიეთილენს შესაძლოა ზუსტად იმავე გზით ინელებდნენ, როგორც ცვილს. ამ დროს მათ ნაწლავებში გამოიყოფა სპეციალური ფერმენტები, რომლებიც ქიმიურ ბმებს შლის. ცვილის მატლების სახელით ცნობილმა მწერებმა ასევე დატოვეს ეთილენგლიკოლის კვალი, რაც პოლიეთილენის დაშლაზე მიუთითებს. პლასტმასის ჭამის უნარი წარსულში პეპელა Plodia interpunctella-ის მატლებსა და ბაქტერია Ideonella sakaiensis-შიც შენიშნეს.  მიუხედავად იმისა, რომ ამ მატლების ხელოვნურად გამრავლება და პოლიეთილენით დაბინძურებულ არეალებში ხელოვნურად შეყვანა შესაძლოა გარემოსთვის ძალიან სასარგებლო იყოს, არის ერთი უარყოფითი გარემოებაც — ეს მატლები დიდი საფრთხეა ფუტკრის პოპულაციისთვის, რადგან მათ ძალიან უყვართ ცვილი. როგორც The Guardian-ი წერს, ცვილის პეპლის ორი სახეობა, მათ შორის Galleria mellonella, მხოლოდ აშშ-ში, წელიწადში 5$ მილიარდის ზარალს აყენებს ფუტკრების კოლონიებს. მეცნიერებს გამოსავლად ესახებათ მუხლუხთა ბიოლოგიაზე დაფუძნებული სპეციალური სინთეზური სუბსტანციის შექმნა, რომელიც ბუნებრივად დაშლის პლასტიკურ ნარჩენებს.  „ვგეგმავთ, ეს აღმოჩენა ღირებული გზით გამოვიყენოთ პრაქტ
წაკითხვა
კასინი დედამიწასთან კავშირზე გამოვიდა - ხომალდმა სატურნსა და მის რგოლებს შორის წარმატებით გაიარა
გამოქვეყნებულია: 2017-04-27 20:47:00
NASA-ს კოსმოსური ხომალდი „კასინი“ დედამიწასთან კავშირზე გამოვიდა. ეს კი იმის ნიშანია, რომ 26 აპრილს ზონდმა წარმატებით გაიარა პლანეტა სატურნსა და მის რგოლებს შორის. გავლისას შეგროვილ სამეცნიერო და საინჟინრო მონაცემებს ხომალდი NASA-ს ამ წუთებში უგზავნის. კასინის სიგნალი კოსმოსური სააგენტოს აპარატურამ რამდენიმე საათის წინ მიიღო. „კასინი კვლევის დიდებულ ტრადიციას აგრძელებს, მან კიდევ ერთხელ დაამტკიცა თავისი ბრწყინვალება, გამოგვიგზავნა ახალი საოცრებები და კიდევ ერთხელ გვაჩვენა თუ სადამდე შეიძლება წავიდეს ჩვენი ცნობისმოყვარეობა, თუკი მოვინდომებთ“, — ამბობს NASA-ს პლანეტურ მეცნიერთა განყოფილების დირექტორი ჯიმ გრინი. ნაპრალში ჩაშვებისას, კასინი სატურნის ღრუბლებს 3000 კმ სიმაღლეზე მიუახლოვდა, შიდა რგოლისგან კი სულ რაღაც 300 კმ-ით იყო დაშორებული.  მისიის მენეჯერებს ნაპრალში კასინის პირველი ჩაშვების განსაკუთრებით ეშინოდათ, რის გამოც უსაფრთხოების განსაკუთრებული ზომები მიიღეს, რადგან ეს რეგიონი აქამდე არასოდეს გამოკვლეულა. „არა, ხომალდი სატურნთან ასე ახლოს ჯერ არასოდეს მისულა. პლანეტასა და მის რგოლებს შორის არსებულ ამ რეგიონზე წარმოდგენა მხოლოდ მის რგოლებზე დაყრდნობით გვქონდა. ბედნიერი ვარ გაუწყოთ, რომ კასინიმ ნაპრალში ზუსტად ისე გაიარა, როგორც დავგეგმეთ და ბრწყინვალედ გავიდა მეორე მხარეს“, — ამბობს პროექტის მენეჯერი ეარლ მაიზი. სატურნის ატმოსფეროს ზედა ნაწილსა და რგოლებს შორის არსებული ნაპრალის სიგანე 2 000 კილომეტრია. როგორც ამ რეგიონის საუკეთესო მოდელები გვთავაზობდა, თუკი კასინის გასავლელ გზაზე რგოლების რაიმე ნაწილაკები იქნებოდა, ისინი ციცქნა, დაახლოებით ჭვარტლის ნაწილაკთა ზომის უნდა ყოფილიყო. პლანეტასთან მიმართებაში, კასინიმ ეს რეგიონი 124 000 კმ/სთ სიჩქარით გაიარა. შესაბამისად, ხომალდის მწყობრიდან გამოყვანა მგრძნობიარე ზონებში პატარა ნაწილაკების შეჯახებასაც კი შეეძლო. დამცავ ფარად ხომალდი თეფშის ფორმის ფართო ანტენას იყენებდა, რომელიც შემხვედრი ნაწილაკებისაკენ იყო მიმართული. ამის გამო, ნაპრალში გავლისას კასინიმ დედამიწასთან კავშირი გაწყვიტა. ხომალდი ისე დააპროგრამეს, რომ ჩაშვებისას შესძლებოდა სამეცნიერო მონაცემების შეგროვება, დედამიწასთან კავშირზე კი ნაპრალის გადაკვეთიდან 20 საათში გამოსულიყო. კასინის შემდეგი ჩაშვება 2 მაისსაა დაგეგმილი. დედამი
წაკითხვა
მეცნიერებმა უდღეური ბატკნები ხელოვნურ საშვილოსნოში წარმატებით გაზარდეს - იმედი დღენაკლულ ჩვილთათვის
გამოქვეყნებულია: 2017-04-27 19:50:00
ეს რაღაც ისეთია, რომელსაც მხოლოდ სამეცნიერო ფანტასტიკის ფილმებში თუ ნახავთ —უსუსური ბატკანი სითხით სავსე პოლიეთილენის პარკშია მოთავსებული, მიერთებული მილები კი სუნთქვასა და ზრდაში ეხმარება. თუმცა, როგორც მკვლევრებმა გვიჩვენეს, მაკეობის ბოლო ეტაპის ბატკნების გამოკვება და ზრდა ხელოვნურ საშვილოსნოში სრულიად შესაძლებელია. ტექონოლგია, რომელმაც შესაძლოა სულ რამდენიმე წელიწადში მრავალი დღენაკლული ბავშვის სიცოცხლე გადაარჩინოს. 25 კვირაზე ადრე დაბადებულ ბავშვებს გადარჩენის მცირე შანსი აქვთ. აშშ-ში, ეს ფაქტორი ბავშვთა სიკვდილიანობისა და ავადმყოფობის ძირითადი მიზეზია. ხელოვნურ საშვილოსნოში ჩვილებს განვითარების გაგრძელება შეუძლიათ — სიკვდილს ან ჯანმრთელობის სასტიკ პრობლემებსა და შედარებით უკეთეს ჯანმრთელობას შორის სხვაობა მხოლოდ რამდენიმე დამატებითი კვირა იქნება, რომლის გატარებაც ბავშვებს ხელოვნურ საშვილოსნოში მოუწევთ. „ჩვილებს დედის საშვილოსნოსა და გარეამყაროს შორის კავშირის გადაუდებელი აუცილებლობა აქვთ“, — ამბობს კვლევის ხელმძღვანელი ალან ფლეიკი. „თუკი შევძლებთ დამატებითი საშვილოსნო სისტემის შექმნას, რომელიც ბავშვის ზრდასა და ორგანოების მომწიფებას რამდენიმე კვირაში უზრუნველყოფს, შეგვეძლება დრამატულად გავაუმჯობესოთ უკიდურესად ნაადრევად დაბადებულ ჩვილთა გადარჩენის შანსები“. მკვლევრებმა რვა ბატკნის 105-120 დღის ნაყოფი (ადამიანის 23-24 კვირის ემბრიონის ფიზიოლოგიური ეკვივალენტი) ხელოვნურ საშვილოსნოებში მოათავსეს. ეს საშვილოსნო დახურული, სტერილური პარკია, რომელიც ელექტროლიტური ხსნარითაა ამოვსებული. ხსნარი ზუსტად ისე მოქმედებს, როგორც ამნიოტური სითხე საშვილოსნოში. ბატკნის საკუთარი გული სისხლს ჭიპლარისკენ გადატუმბავს, რომელიც პარკის გარეთ მოთავსებულ აირთა გაცვლის მექანიზმთანაა მიერთებული.  მუშაობის პრინციპში უკეთ გაგარკვევთ მოცემული დიაგრამა:  კვლევის პროცესში აღმოჩნდა, რომ ხელოვნური საშვილოსნო მუშაობდა — ოთხ კვირაში მომწიფდა ბატკნის ტვინი და ფილტვები, გაეზარდათ მატყლიც, დაიწყეს ტოკვა, თვალების გახელა და სითხის ყლაპვა. „ექსპერიმენტი ძალიან წარმატებული აღმოჩნდა. ბატკნები ნორმალურად გაიზარდნენ
წაკითხვა
გაშიფრულია ქვაზე ამოტვიფრული უძველესი ორნამენტები, რომლებიც ძვ. წ. 10 950 წელს კომეტის ჩამოვარდნას ასახავს
გამოქვეყნებულია: 2017-04-26 23:25:00
მკვლევრებმა საბოლოოდ გაშიფრეს თურქეთის ერთ-ერთ უძველეს ტაძარში აღმოჩენილი სახელგანთქმული სიმბოლოები. გაირკვა, რომ ამბავი გამანადგურებელ კომეტას ეხება, რომელიც დედამიწას დაახლოებით 13 000 წლის წინ დაეცა. იმ პერიოდის მზის სისტემის კომპიუტერული სიმულაციების შედეგად, მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ სიმბოლოები აღწერს ძვ. წ. დაახლოებით 10 950 წელს ჩამოვარდნილ კომეტას, რაც ზუსტად ემთხვევა მინი-გამყინვარების დასაწყისს, რომელმაც ცივილიზაცია სამარადისოდ შეცვალა. ახალგაზრდა დრიასის სახელით ცნობილი ეს მცირე გამყინვარება 1000 წელს გაგრძელდა და კაცობრიობისათვის გადამწყვეტ პერიოდად მიიჩნევა, რადგან ეს ის ხანაა, როდესაც წარმოშვა სოფლის მეურნეობა და პირველი ნეოლითური ცივილიზაცია — სავარაუდოდ ახალი, უფრო ცივი კლიმატის საპასუხოდ. ამავე პერიოდში გადაშენდნენ გრძელბეწვიანი მამონტები. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მინი-გამყინვარება კარგადაა შესწავლილი, ამ დრომდე უცნობია თუ ზუსტად რა გახდა მისი გამომწვევი მიზეზი. ერთ-ერთი წამყვანი ჰიპოთეზა კომეტის ჩამოვარდნაა, თუმცა მეცნიერებმა იმ პერიოდის კომეტის ფიზიკური მტკიცებულების პოვნა ვერ შესძლეს. ედინბურგის უნივერსიტეტის მკვლევართა განცხადებით, სამხრეთ თურქეთში, მსოფლიოს დღემდე ცნობილ უძველეს ტაძარ გიობეკლი-ტეპეში აღმოჩენილი სიმბოლოები დამატებითი მტკიცებულებაა იმისა, რომ მცირე გამყინვარება კომეტამ გამოიწვია. როგორც სიმბოლოების თარგმანიდან ირკვევა, გიობეკლი-ტეპე არა მხოლოდ უბრალოდ ტაძარი იყო, როგორც აქამდე მიაჩნდათ, არამედ შესაძლოა ის უძველესი ობსერვატორიაც ყოფილიყო. „როგორც ჩანს, გიობეკლი-ტეპე სრულიად სხვა რამ იყო — ობსერვატორია, საიდანაც ღამის ცას აკვირდებოდნენ“, — უთხრა Press Association-ს უფროსმა მკვლევარმა მარტინ სვიტმენმა. „ერთ-ერთი სვეტი ამ გამანადგურებელი მოვლენის მემორიალი უნდა ყოფილიყო — სავარაუდოდ ისტორიაში ყველაზე საზარელი დღის, რომელიც დიდი გამყინვარების ხანის დასრულების შემდეგ დადგა“. მიჩნეულია, რომ გიობეკლი-ტეპე ძვ. წ. დაახლოებით 9000 წელს აშენდა, სტოუნჰენჯამდე თითქმის 6 000 წლით ადრე, თუმცა სვეტზე არსებული სიმბოლოები ამ მოვლენას 2000 წლით უფრო ადრე მომხდარად ასახელებს.  ორნამენტები „ფასკუნჯის ქვის“ სახელით ცნობილ სვეტზე აღმოაჩინეს. ქვის გარშემო, ამოკვეთილია სხვადასხვა ცხოველები სპეციფიკურ პოზიციაში. 
წაკითხვა
მეცნიერთა აზრით, ცის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავამდე შესაძლოა 69 წელში ჩავაღწიოთ
გამოქვეყნებულია: 2017-04-26 22:32:00
თუ გეგმავთ გალაქტიკაში სამოგზაუროდ ფოტონების ენერგიაზე მომუშავე ხომალდი გაუშვათ, რომელიც თითქმის სინათლის სიჩქარით იმოძრავებს, უმჯობესია იცოდეთ თუ როგორ შეანელებთ მის სვლას, როდესაც ის საბოლოო დანიშნულების ადგილს მიაღწევს. მსგავსი იდეები აქტიურად მუშავდება მსოფლიოს ყველაზე ამბიციურ ასტროფიზიკოსთა თავებში, რომლებიც იბრძვიან, რათა შექმნან გასულ წელს დაანონსებული ფანტასტიკის ჟანრის პროექტი Breakthrough Starshot. თუკი გამოგრჩათ, გეტყვით, რომ პროექტის დედაარსია დედამიწის ზედაპირზე განთავსებული ლაზერების საშუალებით გაეშვას ციცქნა, საფოსტო მარკის ზომის კოსმოსური ხომალდი უახლოეს მეზობელ ვარსკვლავურ სისტემა ალფა კენტავრისკენ, რომელიც ჩვენგან 4,37 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ ალფა კენტავრი ჩვენი უახლოესი ვარსკვლავური მეზობელია, გერმანიის მაქს პლანკის მზის სისტემის კვლევების ინსტიტუტი მკვლევრის, რენე ჰელერის განცხადებით, შესაძლოა ეს სულაც არ იყოს უსწრაფესი გზა, რომელიც ციცქნა ელჩმა უნდა გაიაროს. ჰელერისა და მისი ჯგუფის აზრით, სინამდვილეში ბევრად უფრო მალე მივაღწევთ   დედამიწის ღამის ცის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავ სირიუსამდე, მიუხედავად იმისა, რომ იგი ჩვენგან ორჯერ უფრო შორსაა, ვიდრე ალფა კენტავრი. სირიუსამდე მანძილი 8,6 სინათლის წელია. როგორ უნდა მივაღწიოთ სირიუსამდე უფრო სწრაფად, თუკი იგი ჩვენგან უფრო შორსაა? პასუხი იმ სხვადასხვა ჰიპოთეზებს შორის იმალება, რომლებიც ციცქნა ხომალდისათვის მამოძრავებელი ძალის მინიჭებისა და შენელების შესახებ წარმოიშვა. Breakthrough Starshot-ის გეგმების მიხედვით, მინი ხომალდი ალფა კენტავრისკენ სინათლის სიჩქარის 20% სისწაფით უნდა გაემართოს, რის შედეგადაც გზაში მას 20 წელი დასჭირდება.  თუმცა ამ გონებისათვის ძლენად წარმოსადგენი პროექტის მთავარი სირთულე ისაა, რომ ასეთი სახიფათო სიჩქარის პირობებში, შეუძლებელი ხდება ხომალდის შენელება მაშინ, როდესაც ის უკვე მიაღწევს დანიშნულების ადგილს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, როგორც ამჟამადაა განზრახული, თავდაჯერებულ კვლევას შეუძლია განსაზღვროს თუ როგორ გადაურჩეს ხომალდი მეტად სახიფათო მოგზაურობას. ეს იქნება მხოლოდ გადაფრენის მისია, რომელსაც ალფა კენტავრის სისტემის შესწავლა მხოლოდ სწრაფი ჩაფრენის დროს შეეძლება, შემდეგ კი ცარიელ სივრცეში შეცურავს. ყველაზე სამარცხვინო კი ის იქნება, რომ ის ვერ შესძლებს გამოიკვლიოს ალფა კენტავრის სისტემაში არ
წაკითხვა
ხომალდი „კასინი“ სატურნსა და მის რგოლებს შორის ჩასაშვებად მზადაა - სასიკვდილო სტარტი
გამოქვეყნებულია: 2017-04-26 19:51:00
NASA-ს უპილოტო კოსმოსური ხომალდი „კასინი“ მზადაა პლანეტა სატურნსა და მის რგოლებს შორის მშვიდად ჩაეშვას. ეს გახლავთ ადამიანის მიერ შექმნილი აპარატის პირველი მსგავსი მარშრუტი კაცობრიობის ისტორიაში, რომელიც მზის სისტემის მეექვსე პლანეტის სრულიად უპრეცედენტო ხედებს შემოგვთავაზებს. კასინი სატურნსა და მის ყველაზე შიდა რგოლს შორის სულ 22-ჯერ ჩაეშვება; NASA-ს განცხადებით, პირველ ჩაშვებას ის დღეს, 26 აპრილს, ფლორიდის დროით 5:00 საათზე დაიწყებს. ამის შემდეგ, წინ გველის „კოსმოსური ფრჩხილების კვნეტა“. ჩაშვებისას ხომალდთან კომუნიკაცია გაუარესდება და მეცნიერები მონაცემებს მხოლოდ რამდენიმე დღის შემდეგ მიიღებენ.  თუკი კასინი ამ მოგზაურობას გადაურჩა, დედამიწასთან კონტაქტზე ის 27 აპრილს დილით გამოვა. „კომუნიკაციის დამყარებიდან სულ მალე, დავიწყებთ ფოტოებისა და სხვა მონაცემების მიღებას“, — აცხადებს NASA. კასინი NASA-ს, ევროპის კოსმოსური სააგენტოსა და იტალიის კოსმოსური სააგენტოს ერთობლივი, 20-წლიანი პროექტია. 6,7 მეტრი სიმაღლის ხომალდი 1997 წელს გაუშვეს, სატურნის ორბიტაზე კი 2004 წელს გავიდა. კასინის საწვავის მარაგი ეწურება; 2017 წლის 15 სექტემბერს, იგი სატურნის ატმოსფეროში შეიჭრება და დაიწვება. აღნიშნული მძიმე გადაწყვეტილება მისიის ხელმძღვანელებმა 2010 წელს მიიღეს, რათა თავიდან აიცილონ პოტენციური შეჯახება სატურნის ერთ-ერთ მთვარესთან — ენცელადთან; კასინისავე აღმოჩენის მიხედვით, ენცელადის ზედაპირქვეშა ოკეანეში შესაძლოა არამიწიერი სიცოცხლე ყვაოდეს. შეჯახების შემთხვევაში, არსებობს ენცელადის დედამიწისეული მიკრობებით დაბინძურების შანსი. სწორედ ამის თავიდან აცილება გახდა მეცნიერთა მტკივნეული გადაწყვეტილების მიზეზი.  სახიფათო მომენტი პლანეტასა და მის რგოლებს შორის პირველი, სარისკო მ
წაკითხვა
ჩინეთში 70 მლნ წლის წინანდელი დინოზავრის კვერცხის ნამარხები აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-04-25 23:22:00
სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთში, მშენებლობის დროს, დინოზავრის კვერცხის ნამარხი აღმოაჩინეს, რომლის ასაკიც 70 მილიონი წელია. ხუთი კვერცხის ნაჭუჭის ნამარხი გუანდუნის პროვინციის ქალაქ ფოშანში, ქვიშაქვის ქვეშ, 8 მეტრის სიღრმეზე იპოვეს. მეცნიერთა აზრით, ნაჭუჭები იქ ცარცული პერიოდიდან მოყოლებული ინახებოდა. „ვიპოვეთ ხუთი კვერცხი: სამი მათგანი დამტვრეული იყო, მაგრამ მაინც აღიქმებოდა“, — ამბობს გუანდუნის არქეოლოგიური ინსტიტუტის მკვლევარი ქი ლიჩენგი ჩინეთის ცენტრალურ ტელევიზიასთან  (CCTV) საუბრისას. „დანარჩენ ორ კვერცხს ფორმა შენარჩნებული აქვს და სავარაუდოდ, ისინი ბალახისმჭამელ დინაოზვარებს ეკუთვნის“. კვერცხების დიამტერი 13-14 სანტიმეტრია.  არქეოლოგთა განცხადებით, კვერცხის ნაჭუჭები ძლიერ დააზიანა ტემპერატურის ცვალებადობამ. ზედაპირზე ჯერ კიდევ ჩანს კაპილარები, თუმცა შიგთავსი ქვიშითაა ამოვსებული.  კვლევის დასრულებამდე, ჯგუფს არ შეუძლია ზუსტად განაცხადოს თუ კონკრეტულად რომელი სახეობის დინოზავრებს ეკუთვნის კვერცხები. ნამარხებს ამჟამად ადგილობრივი მუზეუმი სწავლობს. დინოზავრის კვერცხები ჩინეთში წარსულშიცაა აღმოჩენილი. 2015 წელს, არქეოლოგებმა 43 ნამარხი კვერცხი აღმოაჩნეს. ქალაქი ფოშანი სანშუის აუზში მდებარეობს; მკვლევართა თქმით, უძველეს წარსულში ეს რეგიონი გაუვალი მცენარეულობით იყო დაფარული, ბინადრობდა დიდი ოდენობით ცხოველიც. მომზადებულია ScienceAlert-ის მიხედვით  
წაკითხვა

უახლესი