საზოგადოებრივი
104.5 FM

ძიება თარიღის მიხედვით

მეცნიერება/ტექნოლოგიები
ჰაბლმა ლაყე კვერცხის ნისლეულში კაშკაშა ვარსკვლავის სიკვდილი გადაიღო
გამოქვეყნებულია: 2017-02-04 12:20:00
ფოტოზე ასახული ყელიანი გოგრის ნისლეული, იგივე ლაყე კვერცხის ნისლეული (ტექნიკური სახელი OH 231.8+04.2) თვალწარმტაცი მაგალითია მზის მსგავსი, დაბალმასიანი ვარსკვლავის სიკვდილისა. ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის მიერ გადაღებულ სურათზე აღბეჭდილია ვარსკვლავის წითელი გიგანტის ფაზიდან პლანეტურ ნისლეულში გადასვლის სწრაფი ტრანსფორმაცია; ამ პროცესში, ვარსკვლავი გაზისა და მტვრის გარე ფენებს მიმდებარე სივრცეში გამოაფრქვევს. ბოლოს გამოტყორცნილი ნივთიერებები უზარმაზარი სიჩქარით საწინააღმდეგო მიმართულებით მიექანება — ყვითლად ასახული გაზი საათში 1 მილიონი კილომეტრი სიჩქარით მოძრაობს. ვარსკვლავის ევოლუციის ამ ფაზის გადაღებას ასტრონომები უიშვიათესად ახერხებენ, რადგან იგი უკიდურესად სწრაფად მიმდინარეობს. ნავარაუდევია, რომ მომდევნო ათასი წლის განმავლობაში, ნისლეული სრულფასოვან პლანეტურ ნისლეულად იქცევა. ამ ნისლეულს ლაყე კვერცხის ნისლეულსაც უწოდებენ, რადგან შეიცავს დიდი ოდენობით გოგორდს — ელემენტს, რომელსაც სხვა ელემენტებთან შერწყმის დროს ლაყე კვერცსის სუნი აქვს. თუმცა საბედნიეროდ, ეს ნისლეული ჩვენგან 5 000 სინათლის წლის მოშორებით, კიჩოს თანავარსკვლავედში მდებარეობს.მომზადებულია phys.org-ის მიხედვით 
წაკითხვა
მარსის ჩრდილოეთ პოლუსის სპირალური, ყინულოვანი კანიონები
გამოქვეყნებულია: 2017-02-03 22:40:00
ევროპის კოსმოსური სააგენტოს (ESA) მისია „მარს-ექსპრესის“ ახალ მოზაიკაზე კარგად ჩანს წითელი პლანეტის ჩრდილოეთ პოლუსზე არსებული ყინულოვანი ქუდი და მუქი, სპირალური ხვეულები.მოზაიკა 2004-2010 წლებში, ორბიტაზე 32-ჯერ შემოვლის შედეგად გადაღებული ფოტოებისგან ააწყვეს და მასზე ასახულია დაახლოებით ერთი მილიონი კვადრატული კილომეტრი ტერიტორია.მარსის ყინულოვანი ქუდი პერმანენტული, უძრავი წარმონაქმნია, თუმცა ზამთარში, როდესაც ტემპერატურა კიდევ უფრო ეცემა, პლანეტის ატმოსფეროში არსებული ნახშირორჟანგის 30% იყინება და ქუდს ნალექის შედეგად, ერთი მეტრის სისქის სეზონური ფენის სახით ემატება.შედარებით თბილ ზაფხულში, ნახშირორჟანგის ყინულის დიდი ნაწილი პირდაპირ აირად გარდაიქმნება და კვლავ ატმოსფეროს უბრუნდება, რჩება მხოლოდ წყლის ყინულის ფენები.დროთა განმავლობაში, ყინულოვანი ქუდის ფორმების ჩამოყალიბებაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ძლიერი ქარები, რომლებიც ამაღლებული ცენტრიდან დაბალი კიდეებისკენ ქრის და ორჯერ ძლიერდება ზუსტად იმავე კოროილისის ძალების შედეგად, რომელიც დედამიწაზე სპირალურ ქარიშხლებს წარმოქმნის.ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული მახასიათებელია 500 კმ სიგრძისა და 2 კმ სიღრმის ღრმული, რომელიც ქუდს თითქმის ორ ნაწილად ჰყოფს. ჩაშვებული კანიონი, ე. წ. ჩასმა-ბორეალე სავარაუდოდ უფრო ძველი მახასიათებელია, რომელიც ყინულოვანი მტვრის სპირალებზე ადრე წარმოიქმნა და როგორც ჩანს, მის გარშემო ახალი ყინულოვანი დეპოზტების დალექვის შედეგად იგი კიდევ უფრო ღრმა ხდება.„მარს-ექსპრესისა“ და NASA-ს Mars Reconnaissance Orbiter-ის რადარული ინსტრუმენტების მიერ ჩატარებული ზედაპირქვეშა გამოკვლევების შედეგად ირკვევა, რომ ყინულოვანი ქუდი ყინულისა და მტვრის მრავალი ცალკეული ფენისაგან შედგება, რომელთა საერთო სიღრმეც დაახლოებით 2 კილომეტრს აღწევს.ეს ყოველივე წარმოადგენს ღირებულ ინფორმაციას იმასთან დაკავშირებით, თუ როგორ შეიცვალა მარსის კლიმატი ასობით ათასი წლის მანძილზე დახრილობისა და ორბიტის ცვალებადობის შედეგად.
წაკითხვა
კუნძულ მავრიკის ქვეშ უძველესი „დაკარგული კონტინენტის“ ნაშთები იპოვეს
გამოქვეყნებულია: 2017-02-03 19:52:00
კუნძულ მავრიკიზე აღმოჩენილი ვულკანური კრისტალები მილიარდობით წლით უფრო ძველია, ვიდრე თავად კუნძული. მკვლევართა ვარაუდით, ისინი წარმოადგენს უძველესი მიკროკონტინენტის — მავრიტიის ნარჩენებს. ე. წ. „დაკარგული კონტინენტი“ ერთ დროს მადაგასკართან და ინდოეთთან უნდა ყოფილიყო შეერთებული, გონდვანის სუპერკონტინენტზე, მაგრამ დაახლოებით 84 მილიონი წლის წინ, იგი სავარაუდოდ ინდოეთის ოკეანეში გაუჩინარდა. მკვლევართა მიერ აღმოჩენილი მავრიტიის ნამსხვრევები უძველესი ვულკანების მიერ უნდა იყოს ამოფრქვეული.„დედამიწა ორი ნაწილისგან შედეგება — ძველი კონტინენტებისა და „ახალგაზრდა“ ოკეანეებისგან“, — ამბობს მკვლევართა ჯგუფის წევრი სამხრეთ აფრიკის ვიტუოტერსრენდის უნივერსიტეტიდან, ლევის ეშუალი.  „მავრიკი კუნძულია და იქ 9 მილიონ წელზე მეტი ასაკის ქანი არ გვხვდება. თუმცა, კუნძულის ქანების შესწავლისას, ჩვენ მივაგენით 3 მილიარდი წლის ცირკონებს“.კუნძული მავრიკი აფრიკის კონტინენტიდან 2000 კილომეტრით სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ინდოეთის ოკეანეში მდებარეობს.კუნძული შედარებით ახალგაზრდაა და 8-9 მლნ წლის წინ, გიგანტური მიწისქვეშა ვულკანური ამოფრქვევების შედეგად წარმოიქმნა. ამჟამად, კარგადოს-კარახოსის, რეუნიონისა და როდრიგესის კუნძულებთან ერთად, შედის მასკარენის არქიპელაგში.ეშუელმა და მისმა ჯგუფმა მავრიკიზე გაბურღა კლდოვანი ქანების ქერქი, რომელიც კუნძულის წარმოქმნის დროს მიმდინარე ვულკანური აქტივობების შედეგად ამოფრქვეული ლავით იყო დაფარული. ნიმუშების ანალიზისას, მათ ცირკონის ციცქნა კრისტალები იპოვეს, რომელიც კუნძულის მიწის მასაზე მილიარდობით წლით ძველი აღმოჩნდა.ის ფაქტი, რომ კრისტალები ნახევრადძვირფასი ქვა ცირკონისგან შედგებოდა — საკმარისი აღმოჩნდა მკვლევართათვის რათა დარწმუნებულიყვნენ, რომ მათ წინაშე არსებული კრისტალები ოკეანური წარმოშობის არ იყო. როგორც ცნობილია, ცირკონები ძირითადად წარმოიქმნება დედამიწის ზედაპირზე ერთ დროს გადაჭიმული უძველესი კონტინენტების გრანიტებისგან. იქიდან გამომდინარე, რომ მავრიკიზე აღმოჩენილი ცირკონი ჯგუფმა 2,5 3 მილიარდი წლი
წაკითხვა
დინოზავრის 159 მლნ წლის ნამარხში შესაძლო რბილი ქსოვილის ნარჩენები აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-02-02 23:40:00
მკვლევართა აზრით, მათ შესაძლოა აღმოაჩინეს 195 მილიონი წლის წინ მომკვდარი დინოზავრის რბილი ქსოვილის ნაშთები. ამ აღმოჩენაზე დაყრდნობით, ირკვევა, რომ ცილებს მინიმუმ 100 მლნ წელს შეუძლია გადარჩენა, იმაზე ბევრად მეტხანს, ვიდრე აქამდე მიიჩნეოდა. დადასტურების შემთხვევაში, ეს საოცარი აღმოჩენა სრულიად ახალ ფანჯარას გახსნის დიდი ხნის წინ გადაშენებულ ცხოველთა შესწავლაში.აღმოჩენა ლუფენგოზავრის ნამარხებში გაკეთდა; ფოთლისმჭამელ არსებათა ეს სახეობა ადრეულ იურულ პერიოდში არსებობდა და სიგრძეში 9 მეტრს აღწევდა. მკვლევრების აზრით, მისი ნეკნის ერთ-ერთ ძვალში მათ იპოვეს კოლაგენის კვალი; ეს არის სტრუქტურული ცილა და სისხლის პოტენციური ნარჩენები. კოლაგენი კანსა და სხვა შემაერთებელ ქსოვილებში გვხვდება. ჟურნალ Nature Communications-ში გამოქვეყნებული კვლევა შესაძლო რბილი ქსოვილის ქიმიურ შემადგენლობას აანალიზებს ინფრაწითელი სპექტროგრაფიის მეთოდით. აღმოჩნდა, რომ ინფრაწითელ ტალღის სიგრძეში შთანთქმული ნივთიერებები სწორედ კოლაგენთან იყო დაკავშირებული. გარდა ამისა, მკვლევართა ვარაუდით, ძვალში აღმოჩენილი რკინით მდიდარი მინერალი შესაძლოა შემონახული სისხლის ნაშთი იყოს.მიუხედავად იმისა, რომ შედეგები ამაღელვებელია, იგი საბოლოო არ არის. კიდევ ერთ სხვა კვლევაში, მეცნიერებმა შესძლეს დინოზავრის 80 მილიონი წლის წინანდელი ნამარხიდან გამოეცალკევებინათ საკუთრივ კოლაგენის ცილები; ეს ამჟამად იდენტიფიცირებული უძველესი ცილაა. შედეგებმა ასევე აჩვენა, რომ ზოგიერთი ცილა ფრინველებში აღმოჩენილი ცილის მსგავსი იყო.შესაძლოა ეს ყველაფერი არც თუ ისე საინტერესოდ ჟღერდეს, მაგრამ იქიდან გამომდინარე, რომ ფრინველები დინოზავრთა შთამომავალნი არიან, აღმოჩენა უზარმაზარ შესაძლებლობებს ხსნის. შესაძლებელი ხდება აიგოს დიდი ხნის წინ გადაშენებულ ცხოველთა ევოლუციური ხე არა მხოლოდ მათ ანატომიაზე დაყრდნობით, არამედ მოლეკულური მტკიცებულებების საფუძველზე. ეს კი წარმოუდგენლად წინ გადადგმული ნაბიჯია პალეონტოლოგიაში. მიუხედავად იმისა, რომ მთავარი მოვლენები შესაძლოა ჯერ კიდევ წინაა, ეს აღმოჩენა მაინც საკმაოდ ამაღელვებელია.მუქი წერტილები სავარაუდოდ სისხლის წითელი უჯრედებია
წაკითხვა
ჩვენი პლანეტების წარმომქმნელი კოსმოსური მტვერი გიგანტური ვარსკვლავებიდანაა გამოფრქვეული
გამოქვეყნებულია: 2017-02-02 00:44:00
ახალი კვლევის თანახმად, მეცნიერებმა გამოავლინეს იმ მტვრის ღრუბლის ნაწილაკების წარმომავლობა, რომლისგანაც მზის სისტემის პლანეტები წარმოიქმნა.მკვლევრებმა გადაჭრეს დიდი ხნის გამოცანა, რომელიც მზის სისტემაზე ბევრად ადრე წარმოქმნილ მტვრის ნაწილაკებს ეხებოდა და რომელთა პოვნა ახლაცაა შესაძლებელი დედამიწაზე ჩამოცვენილ მეტეორიტებში.მეცნიერთა განცხადებით, ის ვარსკვლავები, რომლებისგანაც ეს მტვერი წარმოიქმნა, გამოვლინდა მტვრის შემადგენლობის განმსაზღვრელ რეაქციებზე დაკვირვების წყალობით.სიცოცხლის განმავლობაში, მზეზე დაახლოებით ექვსჯერ დიდმა, ე. წ. გიგანტების ასიმპტომური შტოს ვარსკვლავებმა, აფეთქებების გზით დაკარგეს თავიანთი გარე შრეები, რის შედეგადაც წარმოიქმნა გაზისა და მტვრის ვარსკვლავთშორისი ღრუბელი.მკვლევართა ჯგუფის განცხადებით, მიჩნეულია, რომ ჩვენი მზის სისტემა მსგავსი ღრბულისგან 4,6 მილიარდი წლის წინ წარმოიქმნა. მიუხედავად იმისა, რომ პლანეტებისა და კლდოვანი ობიექტების ფორმირების დროს ამ მტვრის დიდი ნაწილი დაიხარჯა, მისი მცირე ნაწილი მაინც გადარჩა და წარმოდგენილია მეტეორიტებში.მტვრის მარცვლების ქიმიური შემადგენლობა ამჟღავნებს მნიშვნელოვან ინფორმაციას იმ ვარსკვლავებში მიმდინარე ბირთვული პროცესების შესახებ, რომლებისგანაც თავად ეს მტვერი წარმოიქმნა. ამ დრომდე რთული იყო იმის დამტკიება, რომ ეს მტვერი გიგანტების ასიმპტომური შტოს ვარსკვლავებისეული წარმოშობის იყო.  მკვლევართა განცხადებით, მიუხედავად იმისა, რომ ამ მტვრის დიდი ნაწილი სწორედ გიგანტების ასიმპტომური შტოს ვარსკვლავებმა აწარმოეს, მეტეორიტებში აღმოჩენილი ნაწილაკების შემადგენლობა არ ემთხვევა იმ შემადგენლობას, რაც ამ ვარსკვლავებიდან იყო მოსალოდნელი. კვლევამ ეს გამოცანა გადაჭრა ზოგიერთ მეტეორიტში აღმოჩენილი მტვრის მარცვლების შემადგენლობაში ბირთვული რეაქციების იდენტიფიცირების გზით, გიგანტების ასიმპტომური შტოს ვარსკვლავებში მიმდინარეობდა.ბირთვულ ფიზიკოსთა ჯგუფმა აღმოაჩინა, რომ აქამდე მიჩნეულზე ორჯერ უფრო ხშირად ხდება თერმობირთვული რეაქციები პროტონებსა და ჟანგბადის იმ ფორმას შორის, რომელიც უფრო მძიმეა ვიდრე სასუნთქი ჟანგბადი, ე. წ. 17O.ამ ბირთვულ რეაქციათა ეფექტი ნათლად შეიმჩნევა მეტეორიტებში ნაპოვნ მტვრის ზოგიერთ ნაწილაკში, რაც მათი წარმოშობის საიდუმლოს ხსნის, — ამბობს ჯგუფი.აღმოჩენა მკვლევართა საერთაშორისო ჯგუფმა იტალიის ერთ-ერთ მიწისქვეშა ლაბორატორიაში გააკეთა. ჯგუფის  შემადგენლობაში
წაკითხვა
აღმოჩენილია ადამიანის ერთ-ერთი უძველესი წინაპარი დიდი პირითა და ანუსის გარეშე
გამოქვეყნებულია: 2017-02-01 21:51:00
პალეონტოლოგებმა ჩვენს წინაპართა საოჯახო ალბომს კიდევ ერთი კადრი შემატეს —აღმოაჩინეს ერთ-ერთი უძველესი ნამარხები, რომლებიც შესაძლოა ადამიანის წინაპართან იყოს დაკავშირებული.ჩინეთის შენსის პროვინციაში, კლდოვან დანალექ ქანებში მკვლევრებმა აღმოაჩინეს დაახლოებით ბრინჯის მარცვლის ზომისა და ფორმის 45 ნამარხის ნაშთი; ანალიზებისას გაირკვა, რომ ისინი ეკუთვნის ცხოველის ამ დრომდე უცნობ სახეობას, რომელიც ადამიანს შორეულად ენათესავება.ტომრის მსგავსი ტანისა და გვირგვინის მსგავსი პირის გამო, სახეობას Saccorhytus coronarius-ი უწოდეს. ვარაუდობენ, რომ ყველა ხერხემლიანის ეს ციცქნა წინაპარი, ზღვის ფსკერზე, ქვიშის მარცვლებს შორის ბინადრობდა დაახლოებით 540 მილიონი წლის წინ, კამბრიულ ხანაში.ამ აღმოჩენით შეივსება თავსატეხის ის ნაწილი, რომელიც ცარიელი იყო მეორეულპირიან ორგანიზმთა კატეგორიის ევოლუციაში; ზღვის ვარსკვლავასთან, ზღვის კიტრებთან და ნაწლავმსუნთქავებთან ერთად, ამ კატეგორიას ჩვენ, ადამიანებიც მივეკუთვნებით.ცხოველთა ეს სუპერტიპი მოიცავს ისეთ ჯგუფებს, როგორებიც არიან ქორდიანები, კანეკლიანები, ნახევრადქორდიანები და გამოირჩევიან ემბრიონული უჯრედების დაყოფის გზით.კამბრიულ პერიოდში, პრიმიტიული მეორეულპირიანები სწრაფად გაიყვნენ მრავალ სხვადასხვანაირ ჯგუფად.
წაკითხვა
NASA-მ სატურნის რგოლების უპრეცედენტო, ახალი ფოტოები გამოაქვეყნა
გამოქვეყნებულია: 2017-02-01 19:58:00
NASA-ს კოსმოსურმა ხომალდმა „კასინიმ“ სატურნის რგოლების ერთ-ერთი ყველაზე ახლო ხედები გადაიღო, რაც კი ოდესმე გვინახავს. სურათებზე ასახულია პლანეტის გარშემო მოძრავი მასიური, ყინულოვანი რგოლების უპრეცედენტო დონის დეტალები.ფოტოები ხომალდმა მისიის ახალი ფაზის დროს გადაიღო, რომლის ფარგლებშიც, ზონდი მთავარი რგოლების სისტემის კიდეებში დასრიალებს. ეს „კასინის“ უკანასკნელი მანევრებია; 20-წლიან მისიას ხომალდი სექტემბერში, გაზის გიგანტ პლანეტაში სამარადისოდ ჩაყვინთვით დაასრულებს.„ზედმეტად სასარგებლოა, რომ შესაძლებლობა გვეძლევა ვნახოთ სატურნის რგოლების ერთ-ერთი საუკეთესო ხედები მათ შორის, რაც კი ოდესმე გვინახავს“, — ამბობს „კასინის“ ფოტოგრაფიის ჯგუფის ხელმძღვანელი კაროლინ პორკო. რგოლებთან სრიალის მანევრები „კასინიმ“ გასული წლის ნოემბერში დაიწყო და ამჟამად პროცესის შუა გზაზეა, სანამ საბოლოოდ დაასრულებს თავის მე-20 ორბიტას.მიუხედავად იმისა, რომ ამ ზონდის წყალობით NASA-ს მეცნიერებმა უკვე იხილეს სატურნის არაერთი საოცარი ფოტო, აქამდე არასოდეს გვქონია შანსი, პლანეტის მთავარი რგოლების ასეთი მაღალი გარჩევადობის ფოტოები გვეხილა.ახალ სურათებზე შესაძლებელია 550 მეტრიანი დეტალების გარჩევა.ზემოთ მოცემულ ფოტოზე თქვენ ხედავთ სატურნის A რგოლს — ვრცელი, კაშკაშა სტრუქტურის ყველაზე გარე ნაწილს, რომელიც პლანეტიდან 134 500 კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს. აღსანიშნავია, რომ 13 წლის წინ, როდესაც „კასინი“ სატურნთან მივიდა, იგი რგოლებთან უფრო ახლოს იყო, ვიდრე ახლაა, მაგრამ რამდენიმე მიზეზის გამო, მაშინ გამოგზავნილი ფოტოების ხარისხი ბევრად დაბალი იყო.2004 წელს, რგოლებთან გავლისას
წაკითხვა
იაპონიის „კოსმოსური ნაგვის“ შემგროვებელი გასაჭირშია
გამოქვეყნებულია: 2017-02-01 00:36:00
იაპონელ მეცნიერთა განცხადებით, „კოსმოსური ნაგვის“ ექსპერიმენტულ შემგროვებელს პრობლემები შეექმნა. იაპონიამ კოლექტორი დედამიწის ორბიტაზე არსებული ნაგვის შესაგროვებლად გაუშვა,.ცნობილია, რომ ჩვენი პლანეტის გარშემო 100 მილიონზე მეტი სხვადასხვა ნარჩენი დასრიალებს, მათ შორის ძველ თანამგზავრთა აღჭურვილობისა და რაკეტების ნარჩენები, რომლებიც ექსპერტთა თქმით, დიდ საფრთხეს წარმოადგენს სამომავლო კოსმოსური მისიებისათვის.იაპონიის კოსმოსური სააგენტოს (JAXA) მეცნიერები ამჟამად ტესტავენ ელექტროდინამიკურ თოკს, რომელიც კომპანია fishing net-თან ერთად კოსმოსური ნაგვის შეგროვების მიზნით დაამზადეს.პროექტის მთავარი მიზანია, ადამიანის 50-წლიანი კოსმოსური კვლევების შედეგად დაგროვილი ნარჩენები დედამიწის ატმოსფეროში ჩამოიყვანოს, სადაც ისინი უსაფრთხოდ, ჩვენი პლანეტის ზედაპირიდან ძალიან მაღლა დაიწვება.700 მეტრის სიგრძის თოკი დეკემბერში, მზიდავ ხომალდს გააყოლეს, რომელმაც საერთაშორისო კოსმოსური სადგურის კოსმონავტებისათვის საკვები წაიღო; გეგმის მიხედვით, თოკი სწორედ ამ ხომალდიდან უნდა გამოშლილიყო. მაგრამ JAXA-ს განცხადებით, დაზუსტებით არ იციან, წარმატებით მოხდა თუ არა სუფთა ფოლადისა და ალუმინის ციცქნა მავთულებისგან დამზადებული თოკის გაშლა ხომალდიდან.იაპონიის კოსმოსური სააგენტო სიტუაციის გამოსწორების მცდელობას კვლავ გააგრძელებს, სანამ შაბათს, გადამზიდავი ხომალდი უკან, კვლავ ატმოსფეროში შემოვა. აღნიშნული პრობლემა ზუსტად ორი კვირის თავზე შეიქმნა მას შემდეგ, რაც იაპონიამ გააუქმა მისია, რომლის მიზანიც უნდა ყოფილიყო მინი-რაკეტის გაგზავნა თანამგზავრთან, რომელმაც გაშვებიდან ცოტა ხანში დედამიწასთან კავშირი დაკარგა.ეს უზუსტესი, ულტრა-მაღალტექნოლოგიური თანამგზავრი იაპონიამ გასული წლის თებერვალში გაუშვა შავი ხვრელებიდან და გალაქტიკათგროვებიდან წამოსული რენტგენული გამოსხივების მოსაძებნად, თუმცა საბოლოოდ, მისია ჩავარდა, რადგან ხომალდმა დედამიწასთან კავშირი გაწყვიტა. მომზადებულია  Phys.org-ის მიხედვით
წაკითხვა
ირმის ნახტომის ჰალოში მდებარე ვარსკვლავები ჯგუფებად მოძრაობენ - ასტრონომთა აღმოჩენა
გამოქვეყნებულია: 2017-01-31 21:53:00
ჩვენს გალაქტიკას გარს აკრავს უზარმაზარი ჰალო; ამ ჰალოში მდებარე ბევრი ვარსკვლავი ჯგუფებად მოძრაობს. ეს დასკვნა ასტრონომებმა „გაიას“ კოსმოსური მისიის მიერ მილიონობით ვარსკვლავზე განხორციელებული დაკვირვებების დამუშავების შედეგად გამოიტანეს. სავარაუდოდ, ჩვენი მშობლიური გალაქტიკა ირმის ნახტომი ნაწილობრივ ჩამოყალიბდა მრავალი პატარა სისტემის შერწყმის შედეგად. ზუსტად როგორ მოხდა ეს ყოველივე, ამ დრომდე გამოცანად რჩება. ირმის ნახტომის წარმოშობის ისტორიის უკეთესად შესასწავლად, ნიდერლანდების გრონინგენის უნივერსიტეტისა და რივერსაიდის კალიფორნიის უნივერსიტეტის ასტრონომები ე. წ. გალაქტიკის ჰალოში ვარსკვლავთა მოძრაობას აკვირდებოდნენ. ჰალოში არსებული ვარსკვლავები შედარებით სუფთაა და თავისი არსებობის უმეტესი ნაწილი გატარებული აქვთ იმ დისკის მსგავსი სტრუქტურის მიღმა, რომლის გამოც ირმის ნახტომს ეს სახელი ჰქვია. მიჩნეულია, რომ ჰალოს ეს ვარსკვლავები ჩვენს გალაქტიკას სხვა პატარა გალაქტიკებიდან შემოუერთდნენ.ამ კვლევის ფარგლებში, ჯგუფის ლიდერმა ამინა ჰელმიმ (კრონინგენის უნივერსიტეტი) შეაჯერა გაიასა და RAVE survey-ს მონაცემები.შედეგად, მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ჰალოს ვარსკვლავთა დიდი ნაწილი ჯგუფებად მოძრაობს. „ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ეს ვარსკვლავები ნამდვილად იმ პატარა გალაქტიკებისეული წარმოშობისაა, რომლებიც ძალიან დიდი ხნის წინ ირმის ნახტომმა გადაყლაპა“, — ამბობს ჰელმი.ასტრონომები ამ ჯგუფებს აღწერენ როგორც ვარსკვლავთა ფართო ნაკადებს, ფრინველთა გუნდის მსგავსად, რომლებიც ირმის ნახტომში ერთობლივად მოგზაურობენ. „დარწმუნებულნი ვართ, რომ იქ ათობით და ასობით ასეთი ჯგუფია. ამ დროისათვის, ჩვენ ვხედავთ მხოლოდ რამდენიმე ვარსკვლავისგან შედგენილ პატარა ჯგუფებს, თუმცა მხოლოდ იმიტომ, რომ ხელთ არ გვაქვს ყველა საჭირო მონაცემი“.ასტრონომთა ჯგუფი შეცბუნებული დარჩა ჰალოს ვარსკვლავთა ასეთი ქცევით, რომელთაც თავისი არსებობის უმეტესი ნაწილი ირმის ნახტომის გარეუბნებში აქვთ გატარებული. უფრო გასაკვირი კი ის არის, რომ ამ ვასრკვლავთა 70%-ზე მეტი ირმის ნახტომის ვარსკვლავთა აბსოლუტური უმრავლესობის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობს. მსგავსი დიდი ჯგუფი ამჟამინდელი მოდელისთვის მოულოდნელი იყო. „გარე ჰალოს ეს ვარსკვლავები შეიძლება შევადაროთ მგზავრებს, რომლებიც არასწორი გზით მიდიან. ჯერ კიდევ არ ვიცით, რატომ“, — ამბობს ჰელმი.ჰალოს ვარსკვლავთა აღმოჩე
წაკითხვა
მზის ქარები დედამიწის ჟანგბადს მთვარის ზედაპირზე გადატყორცნის
გამოქვეყნებულია: 2017-01-31 19:51:00
იაპონელ მკვლევართა ჯგუფმა დაამუშავა მთვარის ორბიტაზე გასული იაპონური თანამგზავრის, კაგუიას მონაცემები და აღმოაჩინა, რომ ყოველი თვის რამდენიმე დღის განმავლობაში, დედამიწის ატმოსფეროდან ჟანგბადი მთვარის ზედაპირისაკენ მიემართება. ჟურნალ  Nature Astronomy-ში გამოქვეყნებულ დოკუმენტში, მკვლევრები კოსმოსური ხომალდიდან მიღებულ მონაცემებს აღწერენ.მეცნიერებმა დიდი ხანია იციან, რომ მთვარე გამუდმებით იბომბება მზის ქარების მიერ მოტანილი ნაწილაკებით; იციან ისიც, რომ თვეში ერთხელ, როდესაც დედამიწა მზესა და მთვარეს შორის ექცევა, მთვარე მზის ქარებისგან დაცულია. ახალი კვლევისას, მეცნიერებმა აღწერეს დროის მოკლე შუალედში დედამიწის ატმოსფეროს ზედა ფენიდან მთვარის ზედაპირისაკენ ჟანგბადის იონების ტრანსპორტირების პროცესი.კვლევამდე მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ დედამიწის ატმოსფეროს ზედა ფენაში ჟანგბადის ატომები ულტრაისფერი გამოსხივების შედეგად იონიზდება. ზოგჯერ, ეს პროცესი მათ იმ დონემდე ასწრაფებს, რომ ატმოსფეროდან გარბიან და შედიან მაგნიტოსფეროში — აპკში, რომელიც ჩვენს პლანეტას გარს აკრავს და მზის ქარების გამო, დედამიწიდან მზის საპირისპირო მიმართულებით, დროშასავითაა გადაწეული. თითოეული მთვარის ციკლისას, ხუთი დღის განმავლობაში, მოფრიალე დროშასავით გადაწეული ეს მაგნიტოსფერო სწვდება მთვარეს, რაც იწვევს მთვარის დაბომბვას სხვადასხვა სახის იონებით. თანამგზავრ კაგუიადან გამოგზავნილი მონაცემებიდან კი ირკვევა, რომ ამ იონთაგან ზოგიერთი ჟანგბადია. როგორც მკვლევრებმა დაადგინეს, ამ პროცესის დროს, მთვარის ზედაპირის თითოეულ კვადრატულ სანტიმეტრს წამში ჟანგბადის 26 000 იონი ეცემა. იმის გამო, რომ ჟანგბადის იონების გაზრდილი ოდენობის დაფიქსირების დროს მზის ქარებისგან მთვარეს დედამიწა იცავდა, მკვლევრები დარწმუნებულნი არიან, რომ ეს ჟანგბადი იქ დედამიწიდან ხვდება. ამ ყველაფერს კი უფრო მეტ სანდოობას მატებს ის, რომ აღმოჩენილი იონები ბევრად უფრო ნელა მოძრაობენ, ვიდრე ჩვეულებრივ, მზის ქარების შედეგად მოტანილი იონები. გარდა ამისა, მეცნიერები ასევე აღნიშნავენ, რომ ამ კვლევამდე მათ მთვარის ნიმუშებში აღმოჩენილი აქვთ ჟანგბადი-17-ისა და ჟანგბადი-18-ის იზოტოპების გარკვეული ოდენობა, რომლებიც როგორც წესი, კოსმოსისთვის დამახასიათებელი არაა, სამაგიეროდ, ისინი გვხვდება დედამიწის ოზონის ფენაში.მომზადებულია  Phys.org-ის მიხედვით
წაკითხვა
დედამიწა საკუთარ წყალს თავადვე გამოიმუშავებს მანტიის სიღრმეში - შესაძლოა ასტეროიდები არაფერ შუაში იყოს
გამოქვეყნებულია: 2017-01-30 21:48:00
დედამიწაზე სიცოცხლე წყლის არსებობაზეა დამოკიდებული. მიუხედავად იმისა, რომ წყალი პლანეტის ზედაპირის 70%-ს ფარავს, მეცნიერებმა გადაჭრით დღემდე არაფერი იციან მისი წარმომავლობის შესახებ.წლების მანძილზე, საკმაოდ პოპულარული იყო მოსაზრება, რომლის მიხედვითაც, წყალი დედამიწაზე მილიარდობით წლის წინ, ყინულოვანი კომეტებისა და ასტეროიდების ჩამოცვენის შედეგად მოხვდა, რომელთაც პლანეტის ოკეანე თანდათან ამოავსეს. თუმცა, ახალი კვლევის მიხედვით, დედამიწის შიდა რეგიონებს ყველა ინგრედიენტი აქვს იმისათვის, რათა წყალი თავადვე აწარმოოს, ფარულად, მიწისქვეშ. როგორც ახალი კომპიუტერული სიმულაციებიდან ირკვევა, დედამიწის მანტიის ზედა ნაწილში, რომელიც უშუალოდ პლანეტის ქერქის ქვეშ მდებარეობს — მიმდინარეობს ქიმიური რეაქციები, რომელთაც იმ გარემოში წყლის წარმოქმნა შეუძლია.„ეს დედამიწაზე წყლის წარმოქმნის ერთ-ერთი გზაა. როგორც ჩვენ ვაჩვენეთ, დედამიწაზე წყლის წარმოქმნა ბუნებრივ გარემოში შესაძლებელია და არაა აუცილებელი, ის არამიწიერი წარმოშობის იყოს“, — უთხრა New Scientist-ს კანადის სასკაჩევანის უნივერსიტეტის ფიზიკოსმა ჯონ ტსიმ.ამ ყველაფრის შესაძლებლობის მიზეზია კვარცი — სილიციუმის გავრცელებული ფორმა, რომელიც უხვადაა დედამიწის ქერქსა და მანტიაში.კვარცი სინამდვილეში ძალიან სტაბილურია, მაგრამ მანტიის ზედა ნაწილში, რომელიც დედამიწის ქერქიდან ქვეშ, 410 კმ სიღრმეზე ვრცელდება — საკმარისი სიცხე და წნევაა, რათა ეს ნივთიერება ქიმიურ რეაქციაზე დაიყოლიოს.სიმულაცია ნათლად აჩვენებს, რომ ზედა მანტიის საკმაო სიღრმეში, სადაც ტემპერატურა 1400 გრადუს ცელსიუსს აღწევს და წნევა 20 000-ჯერ მეტია ატმოსფერულ წნევაზე, კვარცი რეაქციაში შედის თხევად წყალბადთან და წარმოქმნის სილიციუმის ჰიბრიდს და... თხევად წყალს.„წყალბადის შესაბამისი ოდენობის მიწოდების შემთხვევაში, შესაძლებელია იმის ვარაუდი, რომ ამ ფორმით წარმოშობილი წყალი წყლის ძირითადი კონტრიბუტორი გახდა დედამიწის ადრეულ ისტორიაში“, — უთხრა ტსიმ New Scientist-ს.მიუხედავად იმისა, რომ ამ პროცესის ლაბორატორიული ექსპერიმენტი იაპონელმა მეცნიერებმა ჯერ კიდევ 2014 წელს ჩაატარეს, ტსის ჯგუფმა თავის მხრივ ზოგიერთი საოცარი რამ აღმოაჩინა.როდესაც მათ რეაქციის სიმულირება მოახდინეს, თხევადი წყალი იმ გზით არ წარმოიქმნა, რასაც მეცნიერები მოელოდნენ — წყალი კვარცის კრისტალებს შიგნით წარმოიშვა და არა მათ ზედაპირზე.„კომპიუტერული სიმულაცია ექსპერიმენტულ პირო
წაკითხვა
დედამიწის მაგნიტურმა პოლუსებმა შესაძლოა ადგილები გაცვალონ, რისთვისაც აბსოლუტურად მოუმზადებლები ვართ
გამოქვეყნებულია: 2017-01-30 19:48:00
მაგნიტური ველი ჩვენს პლანეტას უხილავი ფარივით აკრავს გარს და დედამიწაზე არსებულ სიცოცხლეს მზის მავნე რადიაციისგან იცავს — გარდატეხს დამუხტულ ნაწილაკებს და უკან აბრუნებს. ეს ველი მუდმივად ერთნაირი არაა და განუწყვეტლივ იცვლება.  ჩვენი პლანეტის ისტორია მინიმუმ რამდენიმე ასეულ შემთხვევას მოიცავს, როდესაც შეიცვალა გლობალური მაგნიტური ველი —  ჩრდილოეთ და სამხრეთ მაგნიტურმა პოლუსებმა ადგილები გაცვალეს. როდის მოხდება შემდეგი ცვლილება და რა გავლენას იქონიებს იგი დედამიწაზე არსებულ სიცოცხლეზე? ადგილების შეცვლის დროს, მაგნიტური ველი არ გახდება ნულოვანი, მაგრამ შესუსტდება და უფრო კომპლექსურ ფორმას მიიღებს.შესაძლოა მან დღევანდელი სიძლიერის 10% დაკარგოს და მაგნიტური პოლუსები გაჩნდეს ეკვატორზე ან „ჩრდილოეთი“ და „სამხრეთი“ მაგნიტური პოლუსები ერთდროულად რამდენიმე ადგილას წარმოიქმნას.გეომაგნიტურ გადაწყობა ყოველ რამდენიმე მილიონ წელიწადში ერთხელ საშუალოდ რამდენჯერმე ხდება. თუმცა, ცვლილებებს შორის ინტერვალი ძალიან არარეგულარულია და შესაძლოა რამდენიმე ათეული მილიონი წელიც იყოს.შესაძლოა ასევე დროებითი და არასრული შეცვლაც, როდესაც მაგნიტური პოლუსები გადაადგილდება გეოგრაფიული პოლუსებიდან, კვეთენ ეკვატორსაც და შემდეგ უკან, საწყის მდგომარეობას უბრუნდებიან.ბოლო სრული გადაწყობა, ე. წ. ბრუნ-მატუიამა, დაახლოებით  780 000 წლის წინ მოხდა. დროებითი შეცვლა, ე. წ. ლაშკამპი კი მოხდა დაახლოებით 41 000 წლის წინ. მან 1000 წელიწადს გასტანა, პოლარულობის ნამდვილი შეცვლა კი მხოლოდ 250 წელს გაგრძელდა.უდენობა თუ მასობრივი გადაშენება?გადაწყობის დროს, მაგნიტური ველის შეცვლა დაასუსტებს მის დამცავ ეფექტს, რაც დედამიწის ზედაპირზე და მის მაღლა გაზრდის რადიაციის დონეს.თუკი ასეთი რამ დღეს მოხდება, დედამიწაზე მოსული დიდი ოდენობით დამუხტული ნაწილაკი გაზრდის რისკებს თანამგზავრებისთვის, ავიაციისთვის, და მიწისპირა ელექტრო-ინფრასტრუქტურისთვის.მზიდან ენერგიის უზარმაზარი ამოფრქვევების შედეგად წარმოქმნილი გეომაგნიტური შტორმებისგან სწორედ მაგნიტური ველი გვიცავს.  შესაბამისად, ადვილია
წაკითხვა
გოგირდოვანი წყაროები ეთიოპიაში - ერთ-ერთი ყველაზე ცხელი და არასტუმართმოყვარე ადგილი დედამიწაზე
გამოქვეყნებულია: 2017-01-29 19:40:00
ეთიოპიაში ნახავთ მსოფლიოში ერთ-ერთ ულამაზეს პეიზაჟებს, მათ შორის გოგირდის გასაოცარ ნაკადულებს.იანვრის დასაწყისში, მრავალი ჯილდოს მფლობელი ფოტოგრაფი კარლ კურტი ერთ-ერთ მათგანს, დალოლის ვულკანის სიახლოვეს მდებარე წყაროს ესტუმრა.ეს განსაცვიფრებელი ადგილი ქვეყნის დედაქალაქ ადის-აბებიდან 600 კილომეტრით ჩრდილოეთით მდებარეობს.დალოლი ზღვის დონიდან 48 მეტრით დაბლა მდებარეობს და ამ მხრივ, დედამიწაზე ყველაზე დაბალი ვულკანია. მისი ბოლო ამოფრქვევა 1926 წელს დაფიქსირდა.მლაშობი სიბრტყეები ყველა მიმართულებით, კილომეტრობით მანძილზე ვრცელდება და შორს, ჰორიზონტზე მაღალი მთებიც მოჩანს, რომელთაგან ზოგიერთი ჩამქრალი ვულკანია.ამჟამად, ამ რაიონში ფიქსირდება ყველაზე მაღალი საშუალო წლიური ტემპერატურა დედამიწის დაუსახლებელ ტერიტორიებს შორის, რაც ხშირად 46 გრადუს ცელსიუსს აჭარბებს.მიუხედავად ასეთი სიცხისა, ადგილობრივი საზოგადოებები აგრძელებენ საუკუნოვან ტრადიციას და ზედაპირიდან მარილს ხელით მოიპოვებენ.
წაკითხვა
თსუ-ის საერთაშორისო ურთიერთობების მიმართულების 25 წლის იუბილე აღინიშნა
განახლებულია: 2017-01-29 16:26:00
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების მიმართულება 25 წლისაა. თარიღთან დაკავშირებით უნივერსიტეტმა ღონისძიება გამართა. 1991 წელს, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დაარსდა საერთაშორისო ურთიერთობებისა და საერთაშორისო სამართლის ფაკულტეტი. როგორც ამ მიმართულების სპეციალისტმა ზურაბ დავითაშვილმა ღონისძიებაზე ისაუბრა, 25 წლის მანძილზე საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალობა იქცა ერთ-ერთ ყველაზე მოთხოვნად და პრესტიჟულ სპეციალობად. იუბილეს მინისტრთა კაბინეტის წარმომადგენლები დაესწრნენ. 
წაკითხვა
ასტრონომებმა სამყაროს გაფართოების მაჩვენებელი გაზომეს - შესაძლოა საქმე ეხებოდეს ფიზიკის ახალ კანონებს
გამოქვეყნებულია: 2017-01-28 22:09:00
შორეული გალაქტიკის გარშემო არსებული სინათლის კვლევის წყალობით, ასტრონომთა ჯგუფმა დაამტკიცა ადრეული აღმოჩენები იმასთან დაკავშირებით, რომ ჩვენი სამყარო არა მხოლოდ იზრდება, არამედ იმაზე უფრო სწრაფი მაჩვენებლით ფართოვდება, ვიდრე აქამდე მიიჩნეოდა.ერთადერთი პრობლემა ის გახლავთ, რომ ახალი გათვლები არ ემთხვევა წინა დაკვირვებების შედეგად გაკეთებულ შეფასებებს, რაც იძლევა იმის ვარაუდის შესაძლებლობას, რომ ჩვენს კვლევებში რაღაც შეცდომაა ან მომსწრენი ვართ სტანდარტულ მოდელს მიღმა არსებულ ფიზიკის ახალ კანონთა ეფექტებისა.თითქმის ერთი საუკუნეა რაც ვიცით, რომ სამყარო დიდდება. ეს მოსაზრება პირველად ბელგიელმა ასტრონომმა ჟორჟ ლემერტმა წამოაყენა, როდესაც მან გამოარკვია, რომ როგორც შორეული გალაქტიკებიდან მოსული სინათლის ტალღები მიუთითებდა, კოსმოსი ჩვენგან ყველა მიმართულებით ფართოვდებოდა, გვშორდებოდა. მას შემდეგ 90 წელზე მეტი გავიდა და ჯერ კიდევ ზუსტად არ ვიცით თუ რა განაპირობებს სამყაროს გაფართოებას. როგორც ჩანს, ახალი ახსნა ამ საიდუმლოს გამორკვევას დააჩქარებს. 1990-იან წლებში, ნობელის პრემიის ლაუერატის, ბრაიან შმიტდის მიერ ნიკოლას სანცეფთან ერთად ჩატარებულმა კვლევამ წარმოადგინა მოდელი, რომლის მიხედვითაც, სამყაროს გაფართოება კი არ ნელდება, პირიქით, სწრაფდება.ამჟამად, მეცნიერთათვის შემაწუხებელი კითხვა მდგომარეობს შემდეგში: ზუსტად რა სისწრაფით ხდება სამყაროს გაფართოება?ზრდადი გაფართოების მაჩენებელს აღწერს ჰაბლის მუდმივა:„ჰაბლის მუდმივა გადამწყვეტია თანამედროვე ასტრონომიისათვის, რადგან მას შეუძლია ჩვენეული სამყაროს სურათის დადასტურებაც და უარყოფაც — არის თუ არა სწორი ის, რომ სამყარო შედგება ბნელი ენერგიის, ბნელი მატერიისა და ჩვეულებრივი მატერიისაგან, თუ ჩვენ რაღაც ფუნდამენტური გვავიწყდება“, — ამბობს მაქს პლანკის ასტროფიზიკის ინსტიტუტის წამყვანი მკვლევარი შერი სუიუ.  თუმცა, ჰაბლის მუდმივასთან არსებობს ერთი პრობლემა — ფიზიკოსები ვერ თანხმდებიან რიცხვზე. ჰაბლის კომსოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით 2016 წელს ჩატარებული კვლევის შედეგად, შეიქმნა ჰაბლის მუდმივას ერთ-ერთი ყველაზე ზუსტი შეფასება, თუმცა იგი არ ეთანხმება პლანკის ტელესკოპით მიერ განხორციელებულ დაკვირვებებს, რომელიც სამყაროს კოსმოსურ ფონურ რადიაციას ზომავს.ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ფიზიკი
წაკითხვა
თეთრ ჯუჯა ვარსკვლავში გაზის სწრაფი ანთებები აღმოაჩინეს - პირველად ისტორიაში
გამოქვეყნებულია: 2017-01-27 23:09:00
პირველად ისტორიაში, ოქსფორდის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა თეთრ ჯუჯა ბინარულ ვარსკვლავურ სისტემაში გაზის უკიდურესად სწრაფი ანთებები დააფიქსირეს. ეს გახლავთ მსგავს აქტივობაზე პირველი დაკვირვება, რომელიც მიუთითებს, რომ ჩვენი ამჟამინდელი გაგება ვარსკვლავთა მახასიათებლებისა და შესაძლებლობების შესახებ არასრულია.ჯუჯა ახლისმსგავსი ვარსკვლავები (SS გედის მსგავსი ობიექტები, რომლებიც შეიცავს თეთრი ჯუჯას გარშემო მოძრავ მზის მსგავს ვარსკვლავს) ცნობილია თავიანთი განმეორებადი, დაბალდონიანი აფეთქებებით, მაგრამ აქამდე ჯერ არასდროს დაფიქსირებულა მათი ისეთი ქცევა, როგორიცაა სწრაფი აალებები. აღგზნებები მკვლევრებს აქამდეც აქვთ შემჩნეული თეთრ ჯუჯებში, ნეიტრონულ ვარსკვლავებში და სხვადასხვა გალაქტიკებში არსებულ უზარმაზარ შავ ხვრელებშიც კი. ასეთი ვარსკვლავები ძირითადად იკვებებიან თავიანთ კომპანიონი ვარსკვლავებით, შეზრდის გზით. ხანდახან, ეს ვარსკვლავები გაზის გარკვეულ ნაწილს ძლიერი ნაკადის სახით „ამოანთხევენ“, რომელიც ერთ, კონუსისმსგავს წვრილ ნაკადამდეა შემცირებული.ვარსკვლავ SS გედზე ძირითადი დაკვირვება 2016 წლის თებერვალში მიმდინარეობდა და მაშინ, მისი აქტივობა ტიპურ აღგზნებად მიიჩნეს, თუმცა ტელესკოპით შემდგომმა ანალიზებმა დამაინტრიგებელი, სწრაფი ანთებები გამოავლინა. ყველაზე მომაჯადოებელი და მოულოდნელი ქცევა რადიოტალღის სიგრძეებში შენიშნეს აღგზნების დასასრულის დროს, როდესაც გამოვლინდა გიგანტური ანთება. იგი 15 წუთს გაგრძელდა და გააჩნდა მზის ანთებებზე მილიონჯერ მეტი ენერგია. ჯუჯა ახლისმსგავსი ვარსკვლავური სისტემების ანთებიდან ჩაწერილი რადიო-მონაცემების დონე უპრეცედენტოა.ოქსფორდის უნივერსიტეტის ასტროფიზიკის მკვლევარი, დოქტორი კუნალ მული, რომელიც აღნიშნულ კვლევას უძღვებოდა, ამბობს: „ასტროფიზიკის მრავალი მყარი კვლევა ეფუძნება SS გედის შესწავლას. ბოლო, სწრაფი რადიო-ანთებების გამოვლინება, განსაკუთრებით აღგზნების ბოლოს დაფიქსირებული კაშკაშა ანთება ზედმეტად უჩვეულოა და წარმოაჩენს, რომ შესაძლოა იქ ფიზიკის რაღაც ახალი კანონებიც კი მოქმედებდეს. ველოდით, რომ სხვადასხვა სახის ნელ ანთებებს ვნახავდით, მაგრამ ვიპოვეთ სწრაფი, კონუსის ფორმის აქტივობები და დავაფიქსირეთ უზარმაზარი მოცულობის ენერგიის გამოყოფა დროის ძალიან მცირე მონაკვეთში — ათ წუთში. მსგავსი რამ ჯერ არასოდეს შეგვინიშნავს ჯუჯა ახლისმსგავს სისტემებში“. „წინ წასაწევად, თეორეტიკოსებმა დამკვირვებლებთან ერთად უნდა იმუშაონ, რათა იპოვონ პასუხი კითხვაზე თუ რატომ ხდება ასეთი სწრაფი ანთებები ვარსკვლავ SS გედში. ჯუჯა სისტემებში გაზის შთანთქმისა და გამოყოფის რეალური გაგება და მსგავსი კვლევები შესაძლოა მოერგოს სხვა ასტრო
წაკითხვა
ტრანსილვანიაში გიგანტური მფრინავი ხვლიკების ნამარხები აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-01-27 21:52:00
ბრიტანელი მკვლევრების განცხადებით, რუმინეთში, ტრანსილვანიაში ნაპოვნი ნამარხები მფრინავ ხვლიკებს — პტეროზავრებს ეკუთვნის, კონკრეტულად კი ჰაცეგოპტერიქსს — გიგანტურ, დაკუნთულ მფრინავ რეპტილიებს, რომლებსაც მცირე ცხენის ზომის ცხოველებზე ნადირობაც კი შეეძლოთ. ჟურნალ Peer-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში, პორტსმუტის უნივერსიტეტის მკვლევარი მარკ უიტონი და საუტჰემპტონის უნივერსიტეტის მკვლევარი დარენ ნაიში აღმოჩენილ ნამარხებს აღწერენ და ცდილობენ აღადგინონ თუ როგორ გამოიყურებოდნენ ეს არსებები.  პტეროზავრების ტიპის ნამარხი ნაშთები მთელი მსოფლიოს მასშტაბით ბევრგანაა აღმოჩენილი. მათ ჰქონდათ გრძელი კისერი და ფეხები და შეეძლოთ ენადირათ საკმაოდ მოზრდილ ცხოველებზე. ძალიან განსხვავდებოდნენ ზომებშიც — ზოგიერთი მოიერიშე ხომალდის ზომის იყო, ზოგიც ბეღურის. თუმცა, ჰაცეგოპტერიქსი სრულიად განსხვავებული ყოფილა — მკვლევართა აზრით, მას უნდა ჰქონოდა მოკლე, მსხვილი კისერი უკიდურესად ფართო ძვლებით. გარდა ამისა, მას პტეროზავრების ოჯახის სხვა წევრებთან შედარებით, ჰქონდა ბევრად ფართო პირი, რაც უფრო დიდი მსხვერპლის გადაყლაპვის საშუალებას აძლევდა. ახლად აღმოჩენილი ნამარხების წყალობით ირკვევა, რომ ეს არსებები საკმაოდ ჩაფსკვნილნი უნდა ყოფილიყვნენ, ძლიერი ფრთებით, ზურგისა და ფეხის კუნთების წონა კი 250 კგ-ზე მეტი უნდა ყოფილიყო.ნამარხები ცარცული სისტემის პერიოდით თარიღდება (დაახლოებით 70 მლნ წლის წინ) და აღმოჩენილ იქნა რუმინეთის იმ ნაწილში, რომელიც მკვლევართა აზრით ტეთისის ოკეანეში მდებარე კუნძულ ჰატეგის ნაწილი იყო. ტერიტორიის გათხრამდე მეცნიერებმა ასევე იპოვეს ჯუჯა დინოზავრებისა და უძველესი, გრძელკისერა ცხენის ნამარხები. როგორც ირკვევა, ჰაცეგოპტერიქსი ამ კუნძულის დომინანტი მტაცებელი ყოფილა, რომელსაც შეეძლო თავს დასხმოდა ახალგაზრდა დინოზავრებსა და ცხენებს ისე, რომ მასზე უფრო დიდი და ძლიერი მტაცებლის თავდასხმის არ შეშინებოდა.პტეროზავრების ევოლუციის ისტორიასთან დაკავშირებით, მეცნიერებს შორის ერთნაირი მიდგომა არ არსებობს. ზოგიერთ მათგანს მიაჩნია, რომ ისინი დაკავშირებულნ იყვნენ თანამედროვე
წაკითხვა
ამაღამ, დედამიწასა და მთვარეს შორის ავტობუსის ზომის ასტეროიდი ჩაივლის
გამოქვეყნებულია: 2017-01-25 22:19:00
სამი კვირის წინ, დედამიწასა და მთვარეს შორის 10-სართულიანი შენობის ზომის ასტეროიდმა გაიარა. მსგავსი კოსმოსური კლდე ამჯერად კიდევ ერთხელ გამოჩნდა. დედამიწასთან ახლოს მყოფი ობიექტი (NEO), ასტეროიდი 2017 BX მხოლოდ რამდენიმე დღის წინ, 20 იანვარს აღმოაჩინეს.ამაღამ, იგი ჩვენს პლანეტას 261 000 კმ მანძილზე მოუახლოვდება, დედამიწასა და მთვარეს შორის არსებული მანძილის დაახლოებით ორ-მესამედზე.NASA-ს მონაცემებით, ასტეროიდი 2017 BX მსგავსია ასტეროიდ 2017 AG13-ისა, რომელმაც დედამიწას 9 იანვარს გადაუფრინა.თუმცა, ახალი ასტეროიდი ბევრად პატარაა, დაახლოებით 4-14 მეტრი სიგანის, მანქანის ან ავტობუსის ზომის და დაახლოებით 26 700 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს.კოსმოსური კლდისთვის აღნიშნული ზომა და სიჩქარე პატარაა, რათა დედამიწას რაიმე სახის საფრთხე შეუქმნას.იგი ჩვენს პლანეტას უსაფრთხოდ ჩაუვლის, მაგრამ თუკი ის მეტალის ასტეროიდი არაა, შესაძლებელია კლდოვანი ნამსხვრევები მოსძვრეს, რომლებიც დედამიწსი ატმოსფეროში დაიწვება.2017 BX-ის უკანასკნელ წუთებში აღმოჩენა კიდევ ერთხელ მეტყველებს იმაზე, თუ რამდენი რამ არ ვიცით დედამიწის სიახლოვეს არსებული მილიონობით მსგავსი ობიექტის შესახებ, რომლებმაც შესაძლოა ჩვენს პლანეტას ოდესმე დიდი საფრთხე შეუქმნან.მომზადებულია Business Insider-ის მიხედვით
წაკითხვა
კოსმოსიდან გადაღებული დედამიწის ყველა დროის ყველაზე დეტალური ფოტო
გამოქვეყნებულია: 2017-01-25 19:52:00
წარმოგიდგენთ კოსმოსიდან გადაღებული დედამიწის ერთ-ერთ ყველაზე დეტალურ ფოტოებს, რაც კი ოდესმე გადაღებულა. აღსანიშნავია, რომ აშშ-ის ხელისუფლება ამ ფოტოების ახალ ვერსიებს თანამგზავრიდან ყოველ 15 წუთში ღებულობს.სრული დედამიწის უპრეცედენტო, წინა ვერსიებზე ოთხჯერ უფრო დეტალური ხედი 5 იანვარსაა გადაღებული.ფოტო გადაიღო აშშ-ის ოკეანისა და ატმოსფეროს ეროვნული ადმინისტრაციის  (NOAA) მიერ ახლახან გაგზავნილმა ამინდის თანამგზავრმა GOES-16-მა, რომელიც უახლესია დედამიწის მონიტორინგისთვის გაშვებულ თანამგზავრებს შორის.NOAA-ს ამინდის ბიუროს დირექტორი, ლუის უსელინი პრეს-რელიზში აღნიშნავს, რომ ეს ხედი „ბევრად მეტია, ვიდრე უბრალოდ ლამაზი სურათი... ის არის ამინდზე დაკვირვებებისა და მისი პროგნოზირების მომავალი“.GOES-16 2016 წლის 19 ნოემბერს გაუშვეს და იგი დედამიწიდან 35 900 კმ სიმაღლეზე მოძრაობს — პოზიციაზე, რომელსაც გეოსტაციონარულ ორბიტას უწოდებენ. შედარებისათვის, საერთაშორისო კოსმოსური სადგური დედამიწის ზედაპირიდან 350 კმ სიმაღლეზე მოძრაობს.NOAA-ს განცხადებით, ასეთი ორბიტა თანამგზავრს საშუალებას აძლევს ერთსა და იმავე წერტილზე დარჩეს და აკონტროლოს დროთა განმავლობაში მომხდარი ცვლილებები ატმოსფეროში, ხმელეთზე და ოკეანეში. წლის ბოლოსთვის, GOES-16 ტესტირებას დაასრულებს და საბოლოოდ ჩაანაცვლებს წინამორბედებს — GOES-15-სა და GOES-13-ს, თანამგზავრებს, რომლებიც 2006 და 2010 წლებში გაუშვეს. GOES-15 უკვე ათ წელზე მეტისაა, GOES-13-ს კი 2013 წლის მაისში ციცქნა კოსმოსური კლდე შეეჯახა და დედამიწასთან კავშირი დაკარგა.აშშ-ის ოკეანისა და ატმოსფეროს ეროვნული ადმინისტრაციის განცხადებით, GOES-16-ის მიერ გადაღებული ფოტოები გამოირჩევა უფრო მეტი სინათლის ტალღის სიგრძით, აქვს წინა თანამგზავრების მიერ გადაღებულ ფოტოებზე ოთხჯერ მეტი რეზოლუცია და კადრებს დედამიწაზე უფრო ხშირად აგზავნის.პრაქტიკულად, ეს იმას ნიშნავს, რომ ყოველ 15 წუთში ერთხელ ვღებულობთ დასავლეთ ნახევარსფეროს ს
წაკითხვა
ტრამპმა გარემოს დაცვის სააგენტოს საიტიდან კლიმატის ცვლილების შესახებ ყველა ინფორმაციის წაშლა ბრძანა
გამოქვეყნებულია: 2017-01-25 19:23:00
პრეზიდენტ ტრამპის ადმინისტრაცია აშშ-ის გარემოს დაცვის სააგენტოს აიძულებს ვებსაიტიდან წაშალოს კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირებული ყველა გვერდი. ეს ბრძანება იმ უფრო დიდი სადამსჯელო ღონისძიებების ნაწილია, რომელიც გლობალური დათბობის ეფექტებზე მომუშავე ყველა სააგენტოს ამ საკითხზე მასალების გამოქვეყნებას უკრძალავს. ყველა ამ ორგანიზაციას, მათ შორის ეროვნული პარკების სააგენტოს, აშშ-ის მთავრობა აღნიშნულ საკითხებზე საჯაროდ საუბარს უკრძალავს.ამჟამად, მეცნიერები ცდილობენ გადაარჩინონ გარემოს დაცვის სააგენტოს ვებგვერდზე არსებული ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი, სანამ ისინი ინტერნეტიდან სრულად წაიშლება.„დაიკარგება, წყალში ჩაიყრება წლების შრომა, რომელიც ჩვენ კლიმატის ცვლილებას მივუძღვენით“, — უთხრა Reuters-ს ადმინისტრაციის ერთ-ერთმა წევრმა მას შემდეგ, რაც საიტის გათიშვის ბრძანება მიიღეს. გუშინ, გარემოს დაცვის სააგენტოს თანამშრომლები ოფიციალურმა პირებმა გააფრთხილეს, რომ სააგენტოს კომუნიკაციების ჯგუფს ხელმძღვანელობისგან მიღებული ჰქონდა დავალება, რომ ვებსაიტიდან წაიშალოს კლიმატის ცვლილების გვერდი, რომელიც შეიცავს ბმულებს გლობალური დათბობის სამეცნიერო კვლევებზე, ასევე დეტალურ ინფორმაციას გამონაბოლქვთან დაკავშირებით. წყაროს ცნობით, გვერდი უნდა წაიშალოს არაუგვიანეს 25 იანვრისა. როგორც ჩანს, ტრამპის ადმინისტრაცია გლობალური დათბობის შესახებ ინტერნეტში არსებული მასალების წასაშლელად, უფრო დიდ ძალისხმევას გამოიჩენს. ამ მოვლენის შესახებ არსებული ყველა ცნობა უკვე წაიშალა თეთრი სახლის საიტიდან და ენერგეტიკის პოლიტიკით ჩანაცვლდა. ამ ყველაფერმა წარმოშვა შიშები, რომ დონალდ ტრამპი, რომელსაც კლიმატის ცვლილების არსებობის არ სჯერა, შეაჩერებს ყველა იმ სამეცნიერო შრომას, რომელიც გლობალურ დათბობაზე ადამიანის საქმიანობის ეფეტქებს ეხება. როგორც ტრამპი აცხადებს, გლობალური დათბობა არ არსებობს და ის ჩინელების მიერ შეთხზული ჭორია, რათა ამერიკული კომპანიები არაკონკურენტუნარიანებად აქციონ.მაირონ იბელი, რომელიც ტრამპის არჩევის შემდეგ გარემოს დაცვის სააგენტოს ხელმძღვანელობის გადაბარების პროცესში იყო ჩართული, Reuters-თან საუბრისას აცხადებს, რომ ეს ქმედებები სულაც არ იყო მოულოდნელი.„ჩემი აზრით, გვერდები გაითიშება, მაგრამ ბმულები და ინფორმაცია ხელმისაწვდომი იქნება“, — ამბობს იგი. უცნობია თუ რას შეიძლება გულისხმობდეს ებელი — მოხდება გვერდების დაარქივება თუ ხელმისაწვდომი სხვა ფორმით გახდება.  
წაკითხვა

უახლესი