საზოგადოებრივი
104.5 FM

ძიება თარიღის მიხედვით

მეცნიერება/ტექნოლოგიები
2100 წლიდან დედამიწაზე მე-6 გლობალური გადაშენება დაიწყება - მათემატიკოსთა საგანგაშო პროგნოზი
გამოქვეყნებულია: 2017-09-21 19:38:00
მართალია, ძალიან ხშირად არ ხდება, მაგრამ გასული 540 მილიონი წლის განმავლობაში, პლანეტა, რომელზეც ჩვენ ვცხოვრობთ, ხუთი მასობრივი გადაშენების მომსწრე გახდა — წყვდიადის შემდეგი ფარდა კი შესაძლოა საუკუნეზე ნაკლებ დროში დაეშვას. ასეთი საშინელი შეფასება დედამიწის ნახშირბადის ბრუნვის ციკლის ახალ მათემატიკურ ანალიზებს ეყდრნობა. როგორც გათვლები პროგნოზირებს, CO2-ის გამოყოფის საზარელ მომავალს თანდათან მივყავართ ისეთი კატასტროფის ზღურბლზე, რომელიც პლანეტას მილიონობით წლის განმავლობაში არ განუცდია. მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის გეოფიზიკოსმა დენიელ როტჰმენმა გამოიკვლია ბოლო 542 მილიონი წლის განმავლობაში მიმდინარე ნახშირბადის ციკლის რყევები — ნახშირბადის კვალის სვლა დედამიწის ხმელეთზე, ოკეანეებსა და ატმოსფეროში. გეოქიმიკოსთა მიერ აღიარებული ნახშირბადის 31 სხვადასხვა იზოტოპის შედეგად გამოწვეულ მოვლენათა ანალიზის შედეგად, როტჰმენმა მოახიდნა ნახშირბად-12-ისა და ნახშიბად-13-ის უკუქცევისა და დინების იდენტიფიკაცია. ნახშირბადის ამ ორი იზოტოპის რაოდენობა დედამიწის ისტორიის განმავლობაში მნიშვნელოვნად შეიცვალა. ამ მონაცემებზე დაყრდნობით, მან შექმნა მონაცემთა ბაზა, რათა შეეფასებინა თუ რა მასის ნახშირბადი ხვდებოდა დედამიწის ოკეანეებში თითოეული კატასტროფული მოვლენის დროს. უმრავლეს ეპიზოდთა შემთხვევაში, ნახშირბადის მოცულობა გარკვეულ ზღვარს ქვეშ რჩებოდა. მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევაში, მათ შორის წარსულში მომხდარი ხუთი მასობრივი გადაშენების დროს, როდესაც პლანეტაზე სიცოცხლის ფორმების უდიდესი ნაწილი მოისპო — ზღვარი გადალახული იყო. ახლა ყველამ ვიცით, რომ კორელაცია მიზეზობრიობას არ ათანაბრებს, მაგრამ იქიდან გამომდინარე, რომ გვაქვს არაერთი მტკიცებულება იმისა, თუ რამდენად საშიშია ნახშირბადის მაღალი დონე ჩვენს პლანეტაზე არსებული სიცოცხლისათვის — ჩვენ წინაშე მკაფიოდ იჩენს თავს  შემაშფოთებელი პროგნოზი. „აშკარა ხდება, რომ ადგილი ჰქონდა ცვლილებათათვის დამახასიათებელ მაჩვენებელს, რომელიც სისტემას არ მოსწონდა და მისი გადალახვა არ შეეძლო“, — ამბობს როტჰმენი. ახლა კი ცუდი ამბავი. როტჰმენის გათვლების თანახმად, არსებობს ორი გზა, რომლითაც ნახშირბადის დონემ შეიძლება გადააჭარბოს კატასტროფულ ზღვარს. ერთ-ერთი მათგანის გავლით, CO2-ის გამოყოფა ათასობით და მილინობით წლის განმავლობაში თანდათან ძლიერდება, რაც ნელ-ნელა იწვევს გლობალურ კატასტროფას. მეორე შემთხვევა დროის გაცილებ
წაკითხვა
ჰაბლმა მზის სისტემაში უნიკალური ტიპის ობიექტი აღმოაჩინა
გამოქვეყნებულია: 2017-09-21 19:02:00
ჰაბლის კოსმოსურმა ტელესკოპმა უკვე არაერთხელ იხილა მრავალი უცნაური რამ, რაც მარტივი აღქმის საზღვრებს სცდება. მის სიას კიდევ ერთი შეემატა — ბინარული ასტეროიდი, რომელიც ამავე დროს კომეტაცაა. ასტრონომებმა ეს წყვილი ასტეროიდთა სარტყელში შენიშნეს — ერთმანეთს გარს უვლიან და გზადაგზა მტვრის კვალს ტოვებენ. ისინი არა მხოლოდ ულამაზესი მაგალითია იმისა, თუ როგორ ამსხვრევს ბუნება ჩვენ მიერ შექმნილ კატეგორიებს, არამედ სვამს საინტერესო კითხვებსაც: რამდენი ასეთი ჰიბრიდი შეიძლება იყოს ჩვენ მიღმა? ბინარული სისტემა პირველად 2006 წელს შენიშნეს, ასტეროიდთა საძიებო პროგრამა  Spacewatch-ის ფარგლებში და 2006 VW139 უწოდეს. ობიექტის შესახებ გარკვეული ცნობების მიღება ასტრონომებმა მხოლოდ 2012 წელს შესძლეს. ეს იყო ასტეროიდი კომეტის მსგავსი თვისებებით, კერძოდ, ტოვებდა კუდს. ე. წ. ძირითადი სარტყლის კომეტები ახალი არაა, მაგრამ მათ ერთმანეთთან არავითარი საერთო არ აქვთ. ეს ასტეროიდი ერთ-ერთია აქამდე აღმოჩენილ უამრავ მსგავს ობიექტს შორის. თუმცა, რაც მას ყველასაგან განასხვავებს და რითაც ის უნიკალურია, ისაა, რომ იგი ორი ნაწილისგან შედგება. 2006 VW139 შედგება ორი ერთნაირი ზომის ნამსხვრევისგან,  რომლებიც ერთმანეთს გარს უვლიან 100 კმ მანძილიდან. რატომ გაიყო ობიექტი ორად — ჯერჯერობით საიდუმლოდ რჩება და საჭიროა დაკვრვებები უფრო ახლოდან. იქიდან გამომდინარე, რომ გასული წლის სექტემბერში ტყუპები მზესთან საკმაოდ ახლოს მივიდნენ, NASA-მ მათკენ ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი მიმართა, რათა მათი ბირთვებისა და კუდისთვის სუფთა სურათები გადაეღო და დაემტკიცებინა, რომ მათ კომეტის თვისებებიც აქვთ, მიუხედავად იმისა, რომ ამ ზონაში, როგორც წესი, კომეტები არ არის. „მზიდან მომდინარე სიცხის გაზრდასთან ერთად, დავაფიქსირეთ წყლის ყინულის სუბლიმაციის ძლიერი ნიშნები — იმ პროცესის მსგავსი, რომლის შედეგადაც კომეტის კუდი წარმოიქმნება“, — ამბობს ჯგუფის ხელმძღვანელი, გერმანიის მაქს პლანკის მზის სისტემის კვლევების ინსტუტუტის მკვლევარი ჯესიკა აგარვალი. მკვლევართა აზრით, 2006 VW139 დაახლოებით 5000 წლის წინ გაიხლიჩა ბრუნვის დროს წარმოქმნილი დაძაბულობის გამო; ნაწილაკებიდან გამომავალი წყლის ორთქლი კი მათ თანდათან უფრო აშორებდა ერთმანეთს. 
წაკითხვა
მეცნიერებმა იტალიის საშიში სუპერვულკანის მაგმის სავარაუდო წყაროს მიაგნეს
გამოქვეყნებულია: 2017-09-20 20:58:00
მეცნიერთა ცნობით, სამხრეთ იტალიაში მდებარე ვულკანი ფლეგრეის ველი ამოფრქვევას სულ უფრო უახლოვდება. ამჯერად, მკვლევრებმა მიაგნეს ე. წ. „ცხელი ზონის“ პირველ პირდაპირ მტკიცებულებას. ფლეგრეის ველი ნეაპოლის დასავლეთით მდებარე ვულკანური კალდერაა, რომელიც საუკუნის წინ ამოიფრქვა. ეს ზონა შედარებით მშვიდი იყო 1980-იანი წლებიდან, მას შემდეგ, რაც ვულკანის თავთხელი სტრუქტურებიდან მაგმისა და სითხის პატარა ნაკადები ამოიფრქვა, რამაც მცირე მიწისძვრათა სერია გამოიწვია. სეისმოგრაფიული ტექნიკის გამოყენებით, მეცნიერებმა ამჯერად ცხელი ზონის მდებარეობა განსაზღვრეს, სადაც ცხელი ნივთიერებები მაღლა ამოდის და კალდერას კვებავს. კვლევა ერთობლივად ჩაატარეს აბერდენის უნივერსიტეტის, ვეზუვის მონიტორინგის ცენტრის, ნეაპოლის უნივერსიტეტისა და ოსტინის ტეხასის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა. შედეგად, მეცნიერები უკეთ შესძლებენ სამომავლო ამოფრქვევების დროისა და ადგილის პროგნოზირებას. „კითხვა, რომელიც მეცნიერებს საგონებელში აგდებს, არის მაგმის მდებარეობა, სადაა ის განთავსებული კალდერის სიღრმეში; ჩვენმა კვლევამ კი პირველად გამოავლინა ცხელი ზონა, რომელიც ქალაქ პოცუოლის ქვეშ მდებარეობს და ზღვაშიც განივრცობა 4 კმ სიგანეზე“, — ამბობს დოქტორი ლუკა დე სიენა. „მიუხედავად იმისა, რომ ეს მაგმის პატარა ნაწილის ყველაზე მეტად სავარაუდო ადგილმდებარეობაა, ასევე შესაძლებელია ისიც, რომ ის იყოს ბევრად უფრო ღრმად მდებარე მაგმის ვრცელი კამერა, რომელიც თავზე გადავსებულია ცხელი სითხით“. დოქტორ სიენას კვლევის მიხედვით, 1980-იან წლებში მაგმის ამოფრქვევის პრევენცია მოახდინა 1-2 კმ სიგანის კლდოვანმა წარმონაქმნმა, რომელმაც მას გზა დაუბლოკა და ერთგვარი გვერდითი გზით სტრესისგან გათავისუფლება აიძულა. მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი გავლენა ჯერ ბოლომდე შესწავლილი არაა, 1980-იანი წლების შემდეგ ამ ზონაში დაფიქსირებული შედარებით დაბალი სეისმური აქტივობა გვაფიქრებინებს, რომ კალდერაში აკუმულირდება და იმატებს წნევა, რაც მას უფრო სახიფათოს ხდის. „ბოლო 30 წლის განმავლობაში ვუ
წაკითხვა
ვენერას ბნელი მხარის საიდუმლო ამოხსნილია
გამოქვეყნებულია: 2017-09-20 19:47:00
უკიდურესად მაღალი ტემპერატურითა და კოროზიული ატმოსფეროთი, პლანეტა ვენერა ნამდვილი ჯოჯოხეთი და მზის სისტემის ყველაზე არასტუმართმოყვარე ადგილია. მაგრამ თუკი ოდესმე იქ გამგზავრების შანსი მოგეცემათ, გახსოვდეთ, რომ შეღამებამდე აუცილებლად უკან დაბრუნება მოგიწევთ. ვენერას იდუმალებით მოცული ბნელი მხარე აქვს — უხილავი, ჩაბნელებული ნახევარი, რომელიც მზის მოპირდაპირე მხარესაა მოქცეული. ამ ნაწილის ახალმა ანალიზებმა მოულოდნელად გამოამჟღავნა, რომ ვენერას მგრგვინავი ატმოსფერო და ძლიერი ქარები პლანეტის ამ ნაწილში უფრო მეტად ქაოტურია. „პირველი შემთხვევაა, როდესაც შევძელით დაგვეხასიათებინა, თუ როგორ ცირკულირებს ვენერას ბნელი მხარის ატმოსფერო გლობალური მასშტაბით“, — ამბობს იაპონიის კოსმოსური სააგენტოს (JAXA) ასტროფიზიკოსი ხავიერ პერალტა. „მიუხედავად იმისა, რომ პლანეტის განათებული მხარის ატმოსფერული ცირკულაცია უკვე კარგად გვაქვს შესწავლილი, ბნელ მხარეს ჯერ კიდევ ბევრი რამ გვაქვს აღმოსაჩენი“. ყველაზე მეტ გამოცანას წარმოადგენდა უზარმაზარ არეალზე გადაჭიმული იდუმალი სიბნელე. ვენერა საკუთარი ღერძის გარშემო დედამიწის 243 დღეში ერთხელ ბურნავს, რაც ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია მთელ მზის სისტემაში; ჯერჯერობით ძალიან ბევრი რამ არ ვიცით იმასთან დაკავშირებით, თუ რა ხდება მისი ამინდის სისტემაში, როდესაც მზე ჩადის (ძალიან დიდი ხნით). ამის გასარკვევად, პერალტას ჯგუფმა ვენერას ბნელ მხარეში შეიხედა. ამისათვის მათ ევროპის კოსმოსური სააგენტოს ვენერას ორბიტაზე მოძრავი თანამგზავრის — Venus Express-ის ხილვადი და ინფრაწითელი თერმული ვიზუალიზაციის სპექტრომეტრი (VIRTIS) გამოიყენეს. ეს თანამგზავრი პლანეტის ორბიტაზე 2006-2014 წლებში მოძრაობდა.  ვენერას ატმოსფეროში გაბატონებულია ძლიერი ქარები, რომლებიც პლანეტის გარშემო თავად პლანეტის ბრუნვის მაჩვენებელზე 60-ჯერ სწრაფად ჰქრის. ამ ფენომენს „სუპერ-ბრუნვას“ ეძახიან და მას მეცნიერები ვენერას თავზე განფენილი ღრუბლების მოძრაობის საშუალებით აკვირდებიან. „ამ სუპერ-მბრუნავი ქარების შესწავლას ათწლეულები მივუძღვენით. ამას ვახერხებდით ვენერას ნათელ მხარეზე განფენილ ღრუბლებზე დაკვირვებით; ეს ყველაფერი ძალიან მკაფიოდ ჩანს ულტრაიისფერში გადაღებულ ფოტოებზე“, — ამბობს პერალტა. „თუმცა, ვენერას ჩვენეული მოდელები ვერაფრით ვერ ახერხებენ ამ სუპერ-ბრუნვის კვლავწარმოებას, რაც მკაფიოდ მიუთითებს, რომ „ფაზლის“ რაღაც
წაკითხვა
შუა საუკუნეების სასაფლაოზე არქეოლოგებმა უცნაური არსების სამარხი აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-09-20 19:11:00
ინგლისის არხში მიმდინარე სამკვირიანი არქეოლოგიური გათხრები უეცრად ძალიან უცნაურ გაურკვევლობაში გადაიზარდა. მკვლევრებმა აღმოაჩინეს სამარხი, რომელში დაკრძალული არსებაც აშკარად არაა ადამიანი.  აღმოჩენა კუნძულ შაპელზე გაკეთდა. შუა საუკუნეების საფლავში დამარხულია ზღვის ღორი. მეცნიერები ამ დრომდე ვერ ხსნიან, რა საიდუმლო შეიძლება იმალებოდეს ცხოველის სამარხის უკან. „განსაკუთრებული შემთხვევაა. არ ვიცი, რასთან შეიძლება გვქონდეს საქმე“, — უთხრა The Guardian-ს ოქსფორდის უნივერსიტეტის არქეოლოგმა ფილიპ დე ჯერსიმ. „საინტერესოა, რატომ უნდა ეწვალათ ზღვის ღორის დამარხვისთვის?“ საიდუმლო მართლაც დიდია, რადგან ცხოველი სპეციალურად, საფლავშია დამარხულია; მკვლევრები გამორიცხავენ, რომ მიწაში უბრალოდ მკვდარი ცხოველი გაიხრწნა. როგორც ჩანს, ზღვის ღორი სპეციალურად განასვენეს, საფლავი განალაგეს დასავლეთიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით, ქრისტიანული ტრადიციით; ნატიფად გათხრილი საფლავი კი იმაზე მიუთითებს, რომ რომ ეს იყო წინასწარ შერჩეული სამუდამო განსასვენებელი. სწორედ ამის გამო, ჯერსი ვარაუდობდა, რომ სამარხში იპოვიდნენ შუა საუკუნეების ბერის ნეშტს, რადგან ცნობილია, რომ ეს კუნძული ერთგვარი რელიგიური თავშესაფარი ყოფილა განმარტოების მაძიებელი ბერებისათვის. თუმცა, ბერის ნაცვლად, არქეოლოგებმა სამარხში ახალგაზრდა ზღვის ღორის ჩონჩხი აღმოაჩინეს. მათი აზრით, ცხოველი მე-14 საუკუნეში, ბერების საფლავების გვერდითაა დამარხული. შესაძლებელია ისიც, რომ ცხოველი შესაჭმელად მოკლეს, რადგან ამ ძუძუმწოვართა ხორცს შუა საუკუნეებში საკვებად გამოიყენებდნენ. „თუკი მსგავს რამეს ეკლესიაში აღმოვაჩნედით, მისი ფორმებიდან გამომდინარე, აუცილებლად ვიფიქრებდით, რომ ეს სპეციალურად გაჭრილი საფლავია“ — ამბობს ჯერსი. „სწორედ ესაა ჩემთვის გამოცანა. თუკი ის შესაჭმელად მოკლეს, საინტერესოა, რაღატომ უნდა ეწვალათ მის დასამარხად?“ ჯერსის ერთ-ერთი ვერსიის მიხედვით, ცხოველი საკვების მიზნით მოკლეს, შემდეგ კი ფრთხილად შეინახეს, სანამ მისი ხორცი საჭირო გახდებოდა. თუმცა, როგორც ჩანს, შენახული ხორცი აღარ გამოუყენებიათ.  „შეიძლება ცხოველი დაამარილეს, შემდეგ კი, გარკვეული
წაკითხვა
რატომ არის მექსიკა ერთ-ერთი ყველაზე საშინელი ადგილი მიწისძვრებისთვის
გამოქვეყნებულია: 2017-09-20 13:45:00
მექსიკა მსოფლიოს სამი უდიდესი ტექტონიკური ფილის თავზე მდებარეობს — ჩრდილოეთ ამერიკის ფილა, ქოქოსის ფილა და წყნარი ოკეანის ფილა. როდესაც დედამიწის ქერქის ეს მონაკვეთები ერთმანეთს ეხახუნება და გადაადგილდება, ხდება მიწისძვრა. მეხიკო დამშრალი ტბის ფსკერზეა გაშენებული და შესაბამისად, ნიადაგი რბილია, რაც ბიძგებს კიდევ უფრო აძლიერებს და ხშირად, პატარა მიწისძვრაც კი, ქალაქში ძლიერ იგრძნობა. გუშინ (19 სექტემბერი), დამანგრეველი ბიძგები წარმოიქმნა ქოქოსისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ფილების საზღვარზე, რადგან უფრო სამხრეთით მდებარე ფილა მისი ჩრდილოეთ მეზობლის ქვეშ გაცურდა.  ქალაქ რაბოსოს სიახლოვეს მომხდარ 7,1 მაგნიტუდის სიმძლავრის მიწისძვრას ორი კვირით ადრე წინ უძღვოდა უფრო ძლიერი, 8,1 მაგნიტუდის ბიძგები, რომელმაც ქვეყანა შეარყია. აღსანიშნავია, რომ ზუსტად 32 წლის წინ, ზუსტად ამავე დღეს, 1985 წლის 19 სექტემბერს, მეხიკოში 8,1 მაგნიტუდის სიმძლავრის მიწისძვრა მოხდა, რასაც მაშინ 10 000-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. მექსიკა სეისმურად ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ქვეყანაა მთელ მსოფლიოში. აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის ცნობით, მხოლოდ გასულ საუკუნეში, გუშინდელი მიწისძვრის ეპიცენტრიდან 250 კმ რადიუსში 19 ძლიერი მიწისძვრა მოხდა. მიწისძვრა მექსიკის ერთადერთი ბუნებრივი საფრთხე არაა — რეგიონში ხშირია ვულკანური ამოფრქვევებიც. გუშინდელი მიწისძვრის ეპიცენტრიდან სამხრეთით, 1928 წელს და 2005 წელს, ორი უმძლავრესი ვულკანი ამოიფრქვა — ელ-ჩიჩონი და კოლიმა. მეხიკოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით კიდევ ორი აქტიური ვულკანია — პოპოკატეპეტლი და ისტაქსიუატლი დროგამოშვებით ამოაფრქვევენ კვამლსა და გაზებს. მექხიკოს უდიდესი ნაწილი გაშენებულია დამშრალი ტბის — ტესკოკოს ფსკერზე; შესაბამისად, ნიადაგი რბილია და მიწისძვრის ეფექტებიც გაცილებით დიდი; მრავალ ადგილას შეინიშნება ქანების თვალშისაცემი დაწევა. ტესკოკოს ტბის შუაგულში მდებარე კუნძულზე გაშენებული იყო აცტეკების იმპერიის დედაქალაქი ტენოჩტიტლანი, რომელიც მე-16 საუკუნეში ესპანელმა დამპყრობლებმა გაანადგურეს, ტბა დააშრეს და ტენოჩტიტლანის ადგილას თანამედროვე მეხიკო გააშენეს.  1985 წლის მიწისძვრის შემდეგ გამოქვეყნებულ დასკვნაში ნათქვამია, რომ ეპიცენტრის სიახლოვეს, მიწისძვრა თითქმის 500%-ით ძლიერი იყო იმ რეგიონებში, სადაც ნიადაგი რბილია. მას შემდეგ, სამომავლო რისკე
წაკითხვა
ღამის ცის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავის - რეგულის საიდუმლო ამოხსნილია
გამოქვეყნებულია: 2017-09-19 20:59:00
პირველად ისტორიაში, ასტრონომები დააკვირდნენ საკუთარი ღერძის გარშემო სწრაფად მოძრავ ვარსკვლავს, რომელიც პოლარიზებულ სინათლეს გამოყოფს. ეს ფენომენი პირველად 50 წლის წინ იწინასწარმეტყველეს, მაგრამ ჩვენს ხელსაწყოებს ამ დრომდე ხელიდან უსხლტებოდა. ამ აღმოჩენაზე დაყრდნობით, მათ საბოლოოდ დაამტკიცეს, რომ ცის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი — რეგული, რომლის დანახვა ჩვენი პლანეტიდანაც შეგვიძლია — საკუთარი ღერძის გარშემო საოცრად სწრაფად ბრუნავს. იმის გასაგებად, თუ რამხელა აღმოჩენასთან გვაქვს საქმე, საჭიროა ცოტა უკეთ გავერკვეთ თუ რა არის პოლარიზებული სინათლე.  ნორმის მიხედვით, სინათლის ტალღები ყველა მიმართულებით მიდის, ეცემა ჩვენ გარშემო არსებულ ობიექტებს და განიბნევა. თუმცა, სინათლის ტალღებს ასევე შეუძლია პოლარიზება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ისინი ერთი კონკრეტული მიმართულებით ტრიალებს. 1968 წელს, ასტრონომთა წყვილმა — პატრიკ ჰარინგტონმა და ჯორჯ კოლინს II-მ გააკეთეს პროგნოზი, რომ სწრაფად მბრუნავ ვარსკვლავს პოლარიზებული შუქი უნდა გამოეყო, რადგან ის იმდენად წარმოუდგენლად სწაფად ბრუნავს, რომ მისი ფორმა იცვლება და პარაბოლის ფორმას იღებს.  ეს მოსაზრება მათ ნობელის პრემიის ლაურეატის, ფიზიკოს სუბრაჰმანიან ჩანდრასეკარის მიერ 1964 წელს ჩატარებულ გათვლებზე დაყრდნობით წამოაყენეს. პირველად სწორედ ჩანდრასეკარმა იწინასწარმეტყველა, რომ ზოგიერთი ვარსკვლავის მიერ გამოყოფილი სინათლე პოლარიზებული უნდა ყოფილიყო. მიუხედავად იმისა, რომ მას შემდეგ 50 წელიწადი გავიდა და ეს იდეა საკმაოდ პოპულარულიც გახდა, სწრაფად მბრუნავი ვარსკვლავების მიერ გამოყოფილი პოლარიზებული სინათლის დაფიქსირება ასტრონომებმა ამ დრომდე ვერც ერთი ხელსაწყოთი ვერ შესძლეს.  თუმცა ახლახან, ეს ყველაფერი ბოლოსდაბოლოს მოახერხა ავსტრალიელ, ამერიკელ და ბრიტანელ მკვლევართა საერთაშორისო ჯგუფმა. ამაში მათ სიდნეის ახალი სამხრეთ უელსის უნივერსიტეტის (UNSW) მიერ შეგქნილი მაღალი მგრძნობელობის პოლარიმეტრი დაეხმარა. „მაღალი სიზუსტის პოლარიმეტრიული ინსტრუმენტი (HIPPI) მსოფლიოში ყველაზე მგრძნობიარე ასტრონომიული პოლარიმეტრია“, — ამბობს ჯგუფის ერთ-ერთი წევრი, UNSW-ის ასტრონომი დანიელ კოტონი. ახალი პოლარიმეტრი ჯგუფმა დედამიწიდან 79 სინათლის წლის მანძილზე მდებარე მოლურჯო, პირველი ვარსკვლავიერი სიდიდის ვარსკვლავ რეგულისკენ მიმართა. რეგული მდებარეობს ლომის თანავარსკვლავედში და წარმოადგენს დედამიწის ღამის ცის 22-ე ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავს. 
წაკითხვა
ნილ დეგრას ტაისონი კაცობრიობას მკაცრად აფრთხილებს
გამოქვეყნებულია: 2017-09-19 20:35:00
ცნობილი ამერიკელი ასტროფიზიკოსი ნილ დეგრას ტაისონი ფიქრობს, რომ კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული ეფექტების შეჩერება შესაძლოა ვეღარ შევძლოთ. ამის შესახებ მეცნიერმა CNN-ის გადაცემა GPS-ში, ქარიშხალ „ირმასა“ და „ჰარვის“ შესახებ საუბრისას განაცხადა. „ვწუხვარ, მაგრამ შესაძლოა ეს ყველაფერი ვეღარასოდეს გამოვასწოროთ, რადგან ჩვენი ყველა დიდი ქალაქი ოკეანეთა სანაპიროზეა გაშენებული, ასე იყო ისტორიულად, ვაჭრობისა და ტრანსპორტირების გამო“, — აღნიშნა ტაისონმა. „შტორმების დარტყმას თან ახლავს წყლის დონის აწევა, შესაბამისად, პირველ რიგში სწორედ ეს ქალაქები ზარალდება“. იქიდან გამომდინარე, რომ არსებობს უამრავი მტკიცებულება, რომელთა მიხედვითაც, ადამიანის საქმიანობას კლიმატზე უზარმაზარი გავლენა აქვს — ტაისონი ამტკიცებს, რომ ამ საკითხის სამეცნიერო ბაზისების ეჭვქვეშ დაყენება დროის ფლანგვაა. როგორც იგი შენიშნავს, ეს პრობლემები მხოლოდ მაშინ ახსენდებათ, როდესაც ჟურნალისტები ან პოლიტიკოსები რომელიმე ინდივიდუალურ კვლევას წამოსწევენ, რომელთა უმეტესობასაც სპეციფიკური სარჩული აქვს და უგულებელყოფს უფრო დიდ სამეცნიერო კონსენსუსს. „როდესაც ორი პოლიტიკოსი დებატობს იმასთან დაკავშირებით, არის თუ არა მეცნიერება მართალი, ნიშნავს, რომ არაფერი კეთდება, საერთოდ არაფერი“, — აღნიშნა ტაისონმა. „ეს ინფორმრებული დემოკრატიის დასასრულის დასაწყისია, რაც უკვე მრავალჯერ აღვნიშნე. მირჩევნია ისე მოხდეს, რომ თქვენ თავად გააანალიზოთ რა არის სამეცნიერო სიმართლე და შედეგად, საკუთარი პოზიცია გექნებათ პოლიტიკურ დებატებში“. ტაისონი ასევე ამტკიცებს, რომ პოლიტიკის გატარება იმ რამდენიმე კვლევაზე დაყრდნობით, რომლებიც კლიმატის ცვლილებაში ადამიანთა როლს გამორიცხავენ, „უბრალოდ უპასუხისმგებლობაა“. მართალია, ტაისონის აზრით კლიმატის ცვლილებას უკვე შეუქცევადი ხასიათი აქვს და მივაღწიეთ იმ წერტილს, როდესაც უკვე გარანტირებული გვაქვს გამანადგურებელ მოვლენათა მთელი სერია — მეცნიერები მაინც თანხმდებიან, რომ ბრძოლას ჯერ კიდევ აქვს აზრი.  მრავალი სამეცნიერო ჯგუფი აქტიურად მუშაობს, თუ როგორ შეამცირონ ტროპიკულ ქარიშხალთა გავლენა, რათა მათი ეფექტები ჩვენზე რაც შეიძლება ნაკლებად აისახოს, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ არ შეგვიძლია მათი გამომწვევი ძირეული მიზეზების განსაზღვრა. ამასობაში, ყოველდღიურად წინ მიიწევს წი
წაკითხვა
ბიოლოგებმა რვაფეხათა წყალქვეშა ქალაქი აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-09-19 19:55:00
მეცნიერებმა რვაფეხათა პატარა ქალაქი აღმოაჩინეს, რომელსაც ოქტალანტისი უწოდეს. ეს ფაქტი მკვლევრებს აფიქრებინებს, რომ მოღუშულ რვაფეხათა სახეობა Octopus tetricus-ი არც ისე იზოლირებული და განდეგილი ქმნილებები არიან, როგორც მიგვაჩნდა. ზღვის ბიოლოგთა განცხადებით, ოქტალანტისი შედგება ქვიშისა და ნარჩენების მჭიდრო გროვებისგან, სადაც 15-მდე სახის თავფეხიანი ბინადრობს. „დასახლება“ მდებარეობს წყალქვეშ 10-15 მეტრ სიღრმეზე, ზომაში კი 18X4 მეტრია; ბიოლოგებმა ამ ადგილს 10-საათიანი ვიდეო გადაუღეს. მკვლევართა საერთაშორისო ჯგუფის თვალწინ საოცარი სანახაობა გადაიშალა — მოღუშული რვაფეხები ერთმანეთს ხვდებოდნენ, ეკონტაქტებოდნენ, ერთად ცხოვრობდნენ, არასასურველ რვაფეხას დევნიდნენ და „დასახლებიდან“ ერთმანეთსაც კი აძევებდნენ; შესაბამისად, როგორც ჩანს, ოქტალანტისი არც თუ ისე მშვიდი ადგილია საცხოვრებლად. „ასეთი ქცევა ბუნებრივი გადარჩევის პროდუქტია და შესაძლოა მნიშვნელოვნად ჰგავდეს ხერხემლიანთა კომპლექსურ სოციალურ ქცევას“, — უთხრა ალასკის წყნარო ოკეანის უნივერსიტეტის უფროსმა მკვლევარმა დევიდ შილმა Quartz-ს. „ეს კი იმას გვაფიქრებინებს, რომ როდესაც იქმნება შესაფერისი პირობები, ევოლუცია შეიძლება მსგავს პროდუქტებს აწარმოებდეს სხვადასხვა სახის ორგანიზმთა ჯგუფებში“. რვაფეხათა ახლად აღმოჩენილი ქალაქი მდებარეობს აღმოსავლეთ ავსტრალიის სანაპირო ზოლში, ჯერვისის უბეში, 2009 წელს აღმოჩენილ კიდევ ერთ მსგავს ქალაქ ოქტოპოლისთან, სადაც რვაფეხათა ერთგვარი „საბრძოლო კლუბია“ ჩამოყალიბებული. გარდა ამისა, მკვლევრებმა ასევე აღმოაჩნეს ქალაქის ირგვლივ მიმოფანტული შეჭმულ მსხვერპლთა ნარჩენები, რომლებსაც რვაფეხები ხანდახან შემოსასაზღვრადაც კი იყენებდნენ. ორივე ეს აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ Octopus tetricus-ის სახეობის რვაფეხები არც თუ ისე მარტოხელები არიან, როგორადაც ისინი ყოველთვის ხასიათდებოდნენ. თუმცა, მკვლევრებმა ჯერჯერობით არ იციან, რამდენადაა გავრცელებული მსოფლიოს მასშტაბით რვაფეხათა ასეთი პატარა ქალაქები ან როგორ ყალიბდება ისინი. როგორც ირკვევა, ოქტოპოლისის ცენტრში მოთავსებულია ადამიანის მიერ შექმნილი 30 სმ სიგრძის გაურკვეველი ობიექტი, თუმცა მსგავსი საგანი, რომლის გარშემოც რვაფეხები სახლობენ — ოქტლანტისში არ შეიმჩნევა. მკვლევართა აზრით, ამის სანაცვლოდ აქ შეიძლება იყოს ამოშვერილი კლდოვანი ქანები, რომლებმაც ამ არეალში რვაფეხები მიიზიდა. 
წაკითხვა
დინოზავრის ზოგიერთი სახეობა ლურჯ კვერცხებს დებდა - ახალი დეტალები ფრინველის მსგავსი უძველესი არსებების შესახებ
გამოქვეყნებულია: 2017-09-19 19:31:00
როგორც ახალი კვლევის შედეგად დადგინდა, დინოზავრთა სულ მცირე ერთი სახეობა, გასაოცარ მოლურჯო-მომწვანო კვერცხებს დებდა; ირკვევა ისიც, რომ ეს არსებები უფრო მეტად ჰგავდნენ ფრინველებს, ვიდრე აქამდე ვიქრობდით. დინოზავრის საბუდრის ნამარხის ანალიზების შედეგად დადასტურდა, რომ მასში აღმოჩენილი კვერცხები სინამდვილეშიც ლურჯი იყო და ფერი განმარხების პროცესში არ შესცვლია.  გვიანი ცარცული პერიოდის ოვირაპტორთა სახეობის ამ დინოზავრს Heyuannia huangi-ს უწოდებენ, იყო სირაქლემას მსგავსი ნისკარტიანი დინოზავრი და 66 მილიონი წლის წინ თანამედროვე ჩინეთის ტერიტორიაზე ბინადრობდა.  დღეისათვის, მრავალი ფრინველი და ყველა რეპტილია თეთრ, არაპიგმენტირებულ კვერცხს დებს; დიდი ხნის განმავლობაში მიიჩნეოდა, რომ ასე იყო დინოზავრების შემთხვევაშიც. „ერთ დროს გაჩნდა მოსაზრება, რომ დროთა განმავლობაში, ფრინველებს განუვითარდათ ფერადი კვერცხის დების უნარი. ამ საკითხზე აღარავის უფიქრია და არ გასჩენიათ კითხვა, დებდნენ  თუ არა ფერად კვერცხებს დინოზავრებიც“, — უთხრა იელის უნივერსიტეტის უფროსმა მკვლევარმა იასმინა ვიემანმა National Geographic-ს. როგორც წესი, დინოზავრის ნამარხი კვერცხები ყავისფერი და შავია, რადგან ამის მიზეზია დედამიწის ქანებში შემავალი მინერელების — რკინისა და რკინის ოქსიდის მოქმედება დროთა განმავლობაში. თუმცა, Heyuannia-ს კვერცხები სულ არ ჰგავდა სხვებს და ლურჯი ელფერი დაჰკრავდა.  მოლურჯო კვერცხებს ზოგიერთი ამჟამინდელი ფრინველი დებს. მათ შორის ყველაზე ცნობილია გულწითელა (Erithacus rubecula). თუმცა, ასევე ლურჯ კვერცხებს დებენ შოშიები და სახლის სკვინჩები. იგივე თვისება ქათმებსა და იხვებშიც შეინიშნება. მსხვილი უტროპო ფრინველები, მაგალითად სირაქლემა, ემუ, კაზური — რომლებსაც Heyuannia ძალიან ჰგავდა — დებენ მუქ ლურჯ და მომწვანო კვერცხებს. თანამედროვე ფრინველებში, ლურჯი და მწვანე კვერცხების მიზეზია მათ ნაღველში გამოყოფილი პიგმენტი ბილივერდინი. კიდევ ერთი სხვა პიგმენტი —პროტოპორფირინი, კვერცხებს ლაქებსა და მოწითალო-მოყავისფრო შეფერილობას აძლევს. დინოზავრის საბუდრის ნამარხის გამოკვლევისას ჯგუფმა მასის სპექტრომეტრი გამოიყენა და დაადგინა, რომ Heyuannia-ს ქვერცხის ნაჭუჭები ორივე ამ პიგმენტს შეიცავდა. &
წაკითხვა
სწრაფი ვიდეოები ფეისბუქზე - როგორ ვუყუროთ ვიდეოს ინტერნეტის გარეშე
გამოქვეყნებულია: 2017-09-18 21:22:00
ფეისბუქი სწრაფი ვიდეოების ფუნქციას ტესტავს. კომპანიამ სწრაფი და ინტერაქციული სტატიები უკვე დიდი ხანია ჩაუშვა. ასეთი სტატიები დაკლიკვის შემდეგ 10-ჯერ უფრო სწრაფად იხსნება, ვიდრე ჩვეულებრივი, ვებგვერდიდან გაზიარებული ბმულები. სწრაფი ვიდეოებიც სწორედ ამ ლოგიკით იმუშავებს. Instant video-ების ტესტირება ანდროიდებზე უკვე აქტიურად მიმდინარეობს.​ფეისბუქის კვლევების მიხედვით, მომხმარებლები სწრაფ სტატიებს უფრო დიდი რაოდენობით კითხულობენ და მისი შუაში მიტოვების ალბათობაც უფრო ნაკლებია. შესაბამისად, სწრაფი ვიდეოების ფუნქცია გაზრდის სოციალურ ქსელში ვიდეოს მნახველთა რაოდენობასაც.​სწრაფი ვიდეოების ფუნქცია ძალიან მარტივად იმუშავებს. როდესაც ჩვენი ტელეფონი ვაიფაის დაუკავშირდება, სოციალური ქსელი ავტომატურად შეინახავს რამდენიმე ვიდეოს და მისი ნახვა მობილური ინტერნეტის გახარჯვის გარეშეც შეგვეძლება. ​სწრაფი ვიდეობის ფუნქციის დამატებით კმაყოფილია, როგორც მომხმარებელი, ისე რეკლამის დამკვეთი. მას პოტენციურ დამკვეთთან წვდომა ინტერნეტის გარეშეც ექნება. 
წაკითხვა
ფეისბუქის ახალი ფუნქცია - როგორ დავაღწიოთ თავი მეგობრების მომაბეზრებელ პოსტებს
გამოქვეყნებულია: 2017-09-17 19:52:00
ფეისბუქი ახალ ფუნქციას ტესტავს. Snooze - ეს იქნება ახალი შესაძლებლობა, მეგობრების მომაბეზრებელ პოსტებს, თვალი დროებით ავარიდოთ. Unfollow ფუნქციისგან განსხვავებით, Snooze-ს მეშვეობით საშუალება გვექნება, მეგობრების პოსტები, რაღაც დროის განმავლობაში დავმალოთ. ეს დრო შეიძლება, 24 საათი, ერთი კვირა ან ერთი თვე იყოს.​მაგალითად, თუ ჩვენი მეგობარი მოგზაურობს და მისი ყოველწუთიერი განახლებები ჩვენს განწყობაზე ცუდად მოქმედებს, შეგვიძლია მისი პოსტები გარკვეული დროის განმავლობაში ჩვენი თაიმლაინიდან გავაქროთ.​აღნიშნული ფუნქცია ჯგუფებსა და გვერდებზეც იმუშავებს. ამისათვის საჭიროა შევიდეთ კონკრეტული მეგობრის ან გვერდის ფეიჯზე და ღილაკი Snooze მოვნიშნოთ.​ფეისბუქის ახალი ფუნქცია ჯერჯერობით მომხმარებლების მცირე ნაწილს უჩანს. მისი წარმატებით დატესტვის შემთხვევაში, იგი ფეისბუქის ყველა წევრისათვის გახდება ხელმისაწვდომი.​ფეისბუქი აღნიშულ ფუნქციას 2012 წელსაც ტესტავდა, თუმცა საბოლოოდ, Snooze - Unfollow-თი ჩაანაცვლა. როგორც ჩანს, კომპანია მიხვდა, რომ მსგავსი ფუნქცია მათი მომხმარებლებისათვის მნიშვნელოვანია. 
წაკითხვა
„სუპერ მარიოს“ ყურების შემდეგ, ხელოვნურმა ინტელექტმა თამაში ხელახლა შექმნა
გამოქვეყნებულია: 2017-09-16 20:52:00
ამჟამად, მსოფლიოში ვიდეოთამაშების მწარმოებელი მრავალი კომპანიაა; ყველა მათგანი რა თქმა უნდა, თამაშებს ქმნის. თუმცა, ჯორჯიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მკვლევრებმა შექმნეს სრულიად ახალი, ყველასაგან გამორჩეული დეველოპერი. გამოქვეყნებულ კვლევაში, ინსტიტუტის ჯგუფი აღწერს თუ როგორ შეიძლება ვიდეოთამაშების შესაქმნელად ხელოვნური ინტელექტის გამოყენება. უფრო კონკრეტულად კი, ჯგუფის ხელოვნურმა ინტელექტმა ხელახლა შექმნა Super Mario Bros-სა და Mega Man-ის კლასიკური, ორგანზომილებიანი ვერსიები ისე, რომ მხოლოდ უყურა, როცა ამ თამაშებს ვინმე თამაშობდა. მიუხედავად იმისა, რომ ხელოვნურმა ინტელექტმა თამაშების სრული ვერსიები ვერ შექმნა, ნათლად აჩვენა, რომ ხელოვნურ ინტელექტს თამაშის ძრავის შესწავლა შეუძლია. ნახვის შემდეგ ვიდეოთამაშის შექმნის და არა თავად თამაშის სწავლის შესაძლებლობა განსხვავდება მოთამაშე ხელოვნური ინტელექტისაგან, მაგალითად Google-ის AlphaGo-სგან, რომელიც Atari-ს თამაშებსა და StarCraft II-ს თამაშობს; ასევე აღსანიშნავია ელონ მასკის Dota-ს მოთამაშე ბოტი.  უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ რა თქმა უნდა, ჯორჯიის ჯგუფის ხელოვნურ ინტელექტს ყველაფერი ნულიდან არ უსწავლია. დაწყებისას, იგი აღჭურვილი იყო თამაშის ყველა პერსონაჟთა ვიზუალური ლექსიკონითა და საწყისი კონცეპტებით — მაგალითად ობიექტთა პოზიცია და სიჩქარე — რათა გაეანალიზებინა თუ რას ხედავდა. „ამ კვლევაში ჩვენ წარმოვადგინეთ სიმულაციური მოდელის სწავლის სრულიად ახალი მიდგომა“, — წერენ მკვლევრები. მარტივად რომ ვთქვათ, მათმა ხელოვნურმა ინტელექტმა თამაშის შექმნა ისწავლა ათასობით კადრისა და პიქსელის ყურების გზით, რაც მოითხოვდა კადრების ცვლილების დაკვირვებას, რათა დაედგინა კავშირი მიზეზსა და ეფექტს შორის. თანდათანობით, ხელოვნურმა ინტელექტმა საკმარისი ისწავლა, რათა შეექმნა პატარა წესები, რაც მას თამაშის ძრავთან მიახლოებაში დაეხმარა, რათა იგი ხელახლა შეექმნა. „ვიდეოს თითოეული კადრისთვის, გვაქვს პარსერი (კომპიუტერულ მეცნიერებასა და ლინგვისტიკაში აღნიშნავს ტექსტის სინტატიკურ ანალიზს), რომელიც ეშვება და ფაქტებს აგროვებს. მაგალითად, რა ანიმაციებია გამოყენებული მარიოში, რა სიჩქარით მოძრაობენ საგნები“, — უთხრა The Verge-ს კვლევის ავტორმა მეთიუ გუზდიალმა. „წარმოიდგინეთ შემთხვევა, როცა ერთ კადრში მარიო გუმბას (მარიოში გამოყენებული სოკოს ანიმაცი
წაკითხვა
ცხელი, მონსტრი პლანეტა, რომელიც იმდენად შავია, რომ მთელ სინათლეს შთანთქავს - ჰაბლის დაკვირვება
გამოქვეყნებულია: 2017-09-16 20:07:00
გეზოპლანეტა WASP-12b ნამდვილად არ ჰგავს იდეალურ ადგილს მოსანახულებლად. როგორც ახალი კვლევის შედეგად დადგინდა, მისკენ მიმავალი სინათლის უმეტესი ნაწილი უკან ვეღარ ბრუნდება და გაზის გიგანტი პლანეტა კუპრივით შავი ხდება. 2008 წელს აღმოჩენილი ეს პლანეტა დედამიწიდან 1400 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. მას შემდეგ, ამ პლანეტას მრავალი კვლევა მიეძღვნა და ამჟამად, მის შესახებ გარკვეული ცნობები უკვე გვაქვს. ვიცით ის, რომ იგი ე. წ. „ცხელი იუპიტერია“ — გაზის გიგანტური პლანეტა, რომელსაც იუპიტერზე 40-ჯერ მეტი მასა აქვს და თავის დედავარსკვლავს გარს ივლის უკიდურესად ახლოდან. უფრო მეტიც, ის იმდენად ახლოსაა თავის ვარსკვლავთან, რომ მისთვის ერთხელ გარშემოვლას (დედამიწის წელიწადი) მხოლოდ ერთ დღეს ანდომებს და გრავიტაციის წყალობით, კვერცხის ფორმა აქვს მიღებული. უფრო კონკრეტულად, WASP-12b თავის ვარსკვლავიდან დაშორებულია მხოლოდ 3,2 მილიონი კილომეტრით, რაც 46-ჯერ ნაკლებია დედამიწასა და მზეს შორის არსებულ საშუალო მანძილზე; შესაბამისად, იგი გრავიტაციულად ჩაკეტილია, ანუ ღერძის გარშემო ბრუნვა ორბიტაზე ბრუნვას ემთხვევა. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ მისი ერთი მხარე მუდმივად ვარსკვლავს უყურებს და შესაბამისად — სულ დღეა, მეორე მხარეს კი მუდმივად ბნელა და ღამეა. (აღნიშნული ფენომენის ხილვა შესაძლებელია დედამიწისა და მთვარის მაგალითზე. სწორედ ამიტომ ვხედავთ მთვარის მუდმივად ერთ მხარეს). როგორც მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, ეს პლანეტა ნამდვილად ძალიან შავია. იგი შთანთქავს მის ატმოსფეროში შესული სინათლის 94%-ს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ახალ ასფალტზე შავია. იმის დასადგენად, თუ რამდენ სინათლეს ირეკლავდა პლანეტა, (ამ ეფექტს ეწოდება ალბედო) მკვლევრებმა ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი გამოიყენეს. WASP-12b-ის ალბედო მხოლოდ 0,064 აღმოჩნდა, ორჯერ ნაკლებად ამრეკლავი, ვიდრე დედამიწის მთვარე, რომლის ალბედოც 0,12-ია. „საერთოდ არ მოველოდით ასეთი ბნელი ეგზოპლანეტის პოვნას. ცხელ იუპიტერთა უმეტესობა ვარსკვლავის სინათლის 40-ს შთანთქავს“, — ამბობს კანადის მაკგილის უნივერსიტეტის უფროსი მკვლევარი ტეილორ ბელი. სხვა ცხელ იუპიტერთა შემთხვევაში, მიჩნეულია, რომ ატმოსფეროში არსებული ღრუბლ
წაკითხვა
მშვიდობით, კასინი! დიადი აღსასრული მეცნიერების სახელით - NASA-ს ისტორიული მისია დასრულებულია
გამოქვეყნებულია: 2017-09-15 19:37:00
NASA-ს სატურნის მისია დასრულებულია, „კასინი“ აღარ არსებობს; კოსმოსურმა ხომალდმა სიცოცხლე რამდენიმე საათის წინ სატურნის ცაში დაასრულა. 123 000 კმ/სთ სიჩქარით შეჭრილი კასინი რგოლებიანი პლანეტის ატმოსფეროში კომეტასავით დაიფერფლა. ყველაფერი 1997 წლის 15 ოქტომბერს დაიწყო; კანავერალის კონცხის კოსმოსური ბაზიდან NASA-სა და ევროპის კოსმოსური სააგენტოს ერთობლივი მისია კასინი-ჰუიგენსი კოსმოსში გაიჭრა. მისიამ დანიშნულების ადგილს 7 -წლიანი მოგზაურობის შემდეგ მიაღწია, როცა 2004 წლის 30 ივნისს, სატურნის ორბიტაზე გავიდა. სატურნის სისტემას კასინი 13 წლის განმავლობაში იკვლევდა. კასინი-ჰუიგენსზე მუშაობა ბევრად ადრე, 1980-იან წლებში დაიწყო. „კასინიზე მუშაობას ცხოვრების 30 წელი შევალიე. როდესაც ყველაფერს ვიწყებდით, ჩემი ქალიშვილი საბავშვო ბაღში მაშინ შევიყვანე. დღეს, როცა ეს ყველაფერი სრულდება, ჩემს ქალიშვილს უკვე საკუთარი გოგონა ჰყავს“, — ამბობს ლინდა სპილკერი, კასინის მისიის მეცნიერი NASA-ს რეაქტიულ ძრავთა ლაბორატორიიდან (JPL). კასინის თან მიჰქონდა ევროპის კოსმოსური სააგენტოს მიერ დამზადებული ზონდი ჰუიგენსი, რომელიც დედა-ხომალდს 2004 წლის 24 დეკემბერს მოსწყდა და ორი კვირის შემდეგ, 2005 წლის 14 იანვარს, სატურნის მთვარე ტიტანზე წარმატებით დაჯდა; ჰუიგენსს ყველა დროის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ამბიცია ჰქონდა: იგი კაცობრიობის ხელთქმნილი ერთადერთი მოწყობილობაა, რომელიც ასტეროიდთა სარტყლის გადაღმა მდებარე სხეულზე ოდესმე დამჯდარა. უნდა ითქვას ისიც, რომ ჰუიგენსის გარეშე, კასინის შესაძლოა ვერც ვერადოდეს დაეძლია დედამიწის გრავიტაცია.   კასინიმ სატურნის სისტემაში მოგზაურობა გააგრძელა, სადაც აქტიურად სწავლობდა გიგანტურ პლანეტას, მის რგოლებსა და  მრავალ მთვარეს. კასინის აღმოჩენებმა ფუნდამენტურად შეცვალა მეცნიერთა წარმოდგენა სატურნისა და მზის სისტემის სასიცოცხლო გარემოს პოტენციალის შესახებ. მაგალითად, ხომალდმა შენიშნა თხევად ნახსირწყალბადთა (ძირითადად მეთანი) ტბები ტიტანის ზედაპირზე; დაკვირვებ
წაკითხვა
კასინიმ დედამიწაზე უკანასკნელი ფოტოები გამოაგზავნა
გამოქვეყნებულია: 2017-09-15 14:51:00
NASA-ს კოსმოსურმა ხომალდმა კასინიმ მშობლიურ დედამიწაზე უკანასკნელი ფოტოები გამოაგზავნა. ამ ეტაპზე, კასინი თავის მეხსიერებას ასუფთავებს და სატურნის ატმოსფეროში შესაჭრელად ემზადება. სულ რამდენიმე საათში, ხომალდი თვითმკვლელ ჩაყვინთვას განახორციელებს რგოლებიანი პლანეტის სიღრმეში და 20-წლიან კოსმოსურ მოგზაურობას დრამატული, ცეცხლოვანი სიკვდილით დაასრულებს. ახლად მოსული ფოტოები სრულად ასახავს მისიის სიდიადეს — მრავალფეროვანია და ულამაზესი. სურათებს შორისაა სიცოცხლისათვის პოტენციურად ვარგისი მთვარეების — ტიტანისა და ენცელადის ხედები, გაზის გიგანტის გრაციოზული კიდეები და სახელგანთქმული რგოლები. ახლახან გამოგზავნილი უკაკასკნელი, დაუმუშავებელი ფოტოები შეგიძლიათ იხილოთ NASA-ს საიტზე. სატურნის სისტემაში ყოფნის 13 წლის განმავლობაში, კასინის დედამიწაზე გამოგზავნილი აქვს 450 000-ზე მეტი ფოტო. NASA-სა და ევროპის კოსმოსური სააგენტოს ერთობლივი მისია კასინი-ჰუიგენსი 1997 წლის 15 ოქტომბერს გაეშვა და დანიშნულების ადგილზე 7 წლის შემდეგ მივიდა, როცა 2004 წლის 30 ივნისს სატურნის ორბიტაზე გავიდა. კასინის თან მიჰქონდა ევროპის კოსმოსური სააგენტოს მიერ დამზადებული ზონდი ჰუიგენსი, რომელიც დედა-ხომალდს 2004 წლის 24 დეკემბერს მოსწყდა და ორი კვირის შემდეგ, 2005 წლის 14 იანვარს, სატურნის მთვარე ტიტანზე წარმატებით დაჯდა; კასინიმ სატურნის სისტემაში მოგზაურობა გააგრძელა, სადაც აქტიურად სწავლობდა გიგანტურ პლანეტას, მის რგოლებსა და  მრავალ მთვარეს. კასინის აღმოჩენებმა ფუნდამენტურად შეცვალა მეცნიერთა წარმოდგენა სატურნისა და მზის სისტემის სასიცოცხლო გარემოს პოტენციალის შესახებ. მაგალითად, ხომალდმა შენიშნა თხევად ნახსირწყალბადთა (ძირითადად მეთანი) ტბები ტიტანის ზედაპირზე; დაკვირვებებმა ასევე მიგვანიშნა, რომ ამ უზარმაზარი მთვარის ყინულოვანი ზეაპირი
წაკითხვა
გიგანტურ, ცხელ პლანეტაზე ტიტანი აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-09-14 21:13:00
ასტრონომთა ჯგუფმა დეტალურად შეისწავლა ეგზოპლანეტა WASP-19b-ის ატმოსფერო. ამ გამორჩეულ პლანეტას იუპიტერის მასა აქვს, მაგრამ იმდენად ახლოსაა დედავარსკვლავთან, რომ მის გარშემო ერთ შემოვლას სულ რაღაც 19 საათს ანდომებს, მისი ატმოსფეროს ტემპერატურა კი დაახლოებით 2000 გრადუსი ცელსიუსია. მდებარეობს დედამიწიდან 815 სინათლის წლის მანძილზე და წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ცხელ პლანეტას ამ დრომდე ჩვენთვის ცნობილთა შორის.როცა WASP-19b თავის დედავარსკვლავთან ჩავლის, ვარსკვლავის შუქი პლანეტის ატმოსფეროში გაივლის და ტოვებს სათუთ ნაკვალევს, რომელიც შემდეგ თანდათან აღწევს დედამიწამდე. ჩილეში განთავსებული ძალიან დიდი ტელესკოპის (Very Large Telescope) ინსტრუმენტ FORS2-ის გამოყენებით, ჯგუფმა ამ სინათლის ფაქიზი ანალიზი შესძლო და დაასკვნა, რომ ატმოსფერო შეიცავს ტიტანის ოქსიდის მცირე რაოდენობას, წყალსა და ნატრიუმის კვალს. საერთო ჯამში კი გახვეულია გლობალურ ნისლში. „ასეთი მოლეკულების დაფიქსირება სულაც არაა ადვილი საქმე. განსაკუთრებული ხარისხის მონაცემების გარდა, ასევე საჭიროა დახვეწილი ანალიზების ჩატარება. ჩვენ გამოვიყენეთ ალგორითმი, რომელიც იკვლევს ზოგადი სპექტრის მრავალ მილიონს სპექტრს, სადაც გაერთიანებულია ქიმიურ ნაერთთა ფართო დიაპაზონი, ტემპერატურები, ღრუბლოვანი თუ ნისლოვანი მახასიათებლები; დასკვნების გაკეთება ყოველივე ამის კვლევის შემდეგაა შესაძლებელი“, — ამბობს ევროპის სამხრეთული ობსერვატორიის მკვლევარი ელიარ სედაგათი. ტიტანის ოქსიდი დედამიწაზე იშვიათად გვხვდება. ცნობილია, რომ ის არსებობს ცივ ვარსკვლავთა ატმოსფეროში. ისეთი ცხელი პლანეტების ატმოსფეროში, როგორიც WASP-19b-ია, იგი სიცხეს შთანთქავს. თუკი ის საკმაოდ დიდი ოდენობითაა წარმოდგენილი, მისი მოლეკულები ახდენს ატმოსფეროში სიცხის შესვლის ან მისგან გაქცევის პრევენციას, რაც განაპირობებს თერმულ ინვერსიას — ტემპერატურა მაღალია ზედა ატმოსფეროში, ქვედაში კი დაბალი, რაც ნორმალური სიტუაციის საპირისპირო შემთხვევაა. დედამიწის ატმოსფეროში იგივე როლს თამაშობს ოზონი, რომელიც ინვერსიას სტრატოსფეროში იწვევს. „WASP-19b-ის ატმოსფეროში ტიტანის ოქსიდის არსებობას შეუძლია არსებითი ეფექტები ჰქონდეს ატმოსფერულ ტემპერატურასა და ცირკულაციის სტრუქტურაზე“ — ამბობს კემბრიჯის უნივერსიტეტის ასტრონომი რაიან მაკდონალდი. „ეგზოპლანეტების ამ დონის დეტალებში შესწავლის შესაძლებლობა იმედისმომცემი და ძალიან ამაღელვებელია“, — აღნიშნავს ასევე კემბრიჯის უნივერსიტეტის ასტრონომი ნიკუ მედჰუსუდჰანი. ასტრონომები WASP-19b-ზე დაკვირებას წელიწადზე მეტხანს აწარმოებდნენ. გაზომეს პლანეტის რადიუსის შეფარდებითი ცვლილებები
წაკითხვა
კასინი კვდება, მაგრამ ტიტანის ზედაპირზე ჯერ კიდევ ცოცხალია მის მიერ წაყვანილი მავალი ჰუიგენსი
გამოქვეყნებულია: 2017-09-14 20:16:00
ხვალ, 15 სექტემბერს, NASA-ს კოსმოსური ხომალდი კასინი სატურნის ცაში ფერფლად იქცევა, როდესაც ის რგოლებიანი პლანეტის ატმოსფეროში შეიჭრება. თუმცა, ჩვენგან მილიონობით კილომეტრის მანძილზე, მისი მოგზაურობის ერთადერთ კვალად მავალი ჰუიგენსი დარჩება, რომელიც კასინიმ 2005 წელს სატურნის მთვარე ტიტანზე ჩაუშვა. სავარაუდოდ, ჰიუიგენსი ზუსტად ისევ იმ ადგილზეა, სადაც 12 წლის წინ კასინიმ დატოვა და საფლავის ქვასავით განისვენებს ტიტანის მტვერსა და ყინულოვან რიყის ქვებს შორის. კასინიმ და ჰუიგენსმა ერთად იმგზავრეს დედამიწიდან სატურნის ორბიტამდე. მათი მისია ერთგვარ სიმბიოზურ შეწყვილებას წარმოადგენს NASA-სა და ევროპის კოსმოსურ სააგენტოს (ESA) შორის. NASA-ს კასინიმ ამ შემთხვევაში ჰიუიგენსისთვის ტრანსპორტის როლი შეასრულა. კასინის მუცელზე პარაზიტივით მიწებებულმა ESA-ს ჰუიგენსმა რვა წელიწადში 1500 მილიონი კილომეტრი გაიარა. თუმცა, 2004 წლის შობა დღეს, კასინისა და ჰუიგენსის გზები გაყარა. 2 კვირის შემდეგ, 2005 წლის 14 იანვარს, ჰუიგენსი სატურნის მთვარე ტიტანზე დაჯდა. გაყრიდან მრავალი წლის შემდეგ, კასინი სატურნის ორბიტაზე მოძრაობას აგრძელებს. პროგრამა საოცრად წარმატებული გამოდგა. თუმცა, ჰუიგენსს ყველა დროის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ამბიცია ჰქონდა: იგი ერთადერთი მოწყობილობაა, რომელიც ასტეროიდთა სარტყლის გადაღმა მდებარე სხეულზე დაჯდა. უნდა ითქვას ისიც, რომ ჰუიგენსის გარეშე, კასინის შესაძლოა ვერც ვერადოდეს დაეძლია დედამიწის გრავიტაცია. 1980-იანი წლების დასაწყისში, მეცნიერებმა სატურნის ორბიტერისა და მავალის შექმნის გადაწყვეტილება მიიღეს. მისიას სახელი იტალიელი ასტრონომის, ჯოვანი კასინის პატივსაცემად შეურჩიეს, რომელმაც საუკუნეების წინ, სატურნის ოთხი მთვარე აღმოაჩინა.  1989 წელს, ევროპის კოსმოსური სააგენტოს სამეცნიერო პროგრამების კომიტეტმა სახელწოდებაში „ჰუიგენსი“ ჩაამატა, ჰოლანდიელი მათემატიკოსისა და ასტრონომის, კრისტიან ჰიუიგენსის პატივსაცემად, რომელმაც 1655 წელს სატურნის მთვარე ტიტანი აღმოაჩინა. მანამ, სანამ NASA და ESA კვლევისათვის იქ ზონდს გაგზავნიდნენ, ტიტანის ზეტაპირი საიდუმლოების საბურ
წაკითხვა
რატომ და როგორ იღებენ გალაქტიკები უცნაურ ფორმებს - ბოლოსდაბოლოს გარკვეულია
გამოქვეყნებულია: 2017-09-13 22:39:00
1926 წელს, ცნობილმა ასტრონომმა ედუინ ჰაბლმა გალაქტიკათა მორფოლოგიური კლასიფიკაციის სქემა შეადგინა. ეს მეთოდი გალაქტიკებს სამ ძირითად ჯგუფად ყოფდა — ელიფსური, სპირალური და ლინზისებრი, რაც მათ ფორმებზე იყო დამოკიდებული. მას შემდეგ, ასტრონომებმა უზარმაზარი დრო მიუძღვნეს მცდელობას, რათა განესაზღვრათ თუ როგორ ვითარდება გალაქტიკები მილიარდობით წლის განმავლობაში და როგორ იღებენ ამ ფორმებს. ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული თეორიის მიხედვით, გალაქტიკები იცვლებიან ერთმანეთთან შერწყმის შედეგად, როდესაც საერთო გრავიტაციით გარშემორტყმული პატარა ვარსკვლავური ღრუბლები უფრო დიდ მეზობელ გალაქტიკას ერწყმის, რის შედეგადაც, დროთა განმავლობაში იცვლება გალაქტიკის ზომა და ფორმა. თუმცა, როგორც მკვლევართა საერთაშორისო ჯგუფის მიერ ჩატარებული ახალი კვლევის შედეგად გამოვლინდა, სინამდვილეში, გალაქტიკებს ამჟამინდელი ფორმები მიღებული უნდა ჰქონდეთ თავიანთ ცენტრში ახალი ვარსკვლავების წარმოქმნის გზით. შესაბამისი კვლევა (სახელწოდებით Rotating Starburst Cores in Massive Galaxies at z = 2.5) ახლახან გამოქვეყნდა ჟურნალ Astrophysical Journal Letters-ში. კვლევას უძღვებოდა მაქს პლანკის არამიწიერი ფიზიკის ინსტიტუტისა და იაპონიის ეროვნული ასტრონომიული ობსერვატორიის (NAOJ) მკვლევარი კენ-იჩი ტადაკი. გალაქტიკური მეტამორფოზის უკეთ შესასწავლად, ჯგუფმა დაკვირვებები შორეულ გალაქტიკებზე წარმართა. დედამიწიდან დაახლოებით 11 მილიარდი სინათლის წლის მანძილზე მდებარე 25 გალაქტიკაზე დაკვირვებისათვის ჯგუფმა დედამიწაზე განთავსებული ტელესკოპები გამოიყენა. ამ მანძილზე, მკვლევრები გალაქტიკებს ისეთებს ხედავდნენ, როგორც ისინი 11 მილიარდი წლის წინ გამოიყურებოდნენ, ანუ დიდი აფეთქებიდან 3 მილიარდი წლის შემდეგ.  ეს ადრეული ეპოქა ემთხვევა სამყაროში გალაქტიკათა ფორმაციის პიკს, როდესაც ამჟამად არსებულ გალაქტიკათა უმეტესობა წარმოიქმნა.  როგორც ტადაკი იაპონიის კოსმოსური სააგენტოს პრესრელიზში აღნიშნავს:   „მიჩნეულია, რომ მასიური ელიფსური გალაქტიკები დისკოს ფორმის გალაქტიკათა შეჯახებების შედეგადაა წარმოქმნილი. მაგრამ გაურკვეველია, ყველა ელიფსურმა გალაქტიკამ გამოსცადა თუ არა ოდესმე შეჯახება. შეიძლება არსებობდეს ალტერნატიული გზაც“. ამ შორეულ გალაქტიკათა მკრთალი შუქის გადაღება ნამდვილად არ ყოფილა ადვილი საქმე და სიზუსტისთვის ჯგუფს დედამიწაზე განთავსებული ტელესკოპები ესაჭიროებოდა. იმ ეპოქის 25 გალაქტიკის ასარჩევად მათ იაპონიის ეროვნული ასტრო
წაკითხვა
მექსიკის მიწისძვრას თან ახლდა იდუმალი ნათება [ვიდეო]
გამოქვეყნებულია: 2017-09-13 22:11:00
ერთი კვირის წინ მექსიკაში მომხდარი 8,2 მაგნიტუდის სიმძლავრის მიწისძვრა თავის მხრივ უკვე იყო საკმარისი ფენომენი, მაგრამ ბიძგებს თან ახლდა კიდევ ერთი მომაჯადოებელი გვერდითი ეფექტი: იდუმალი ნათება ცაში. სოციალურ მედიაში გავრცელდა მრავალი ვიდეო, სადაც კარგად ჩანს უცნაური ნათებები მეხიკოს ღამის ცაზე; აღსანიშნავია, რომ ნათება თითქოს არც ციდან მოდის და არც მიწის ზედაპირიდან. სავარაუდოდ, განათება თავად მიწისძვრის მიერაა გამოწვეული. უფრო კონკრეტულად, სინათლე გარკვეული ტიპის ქანებიდან მოდის. 2014 წელს გამოქვეყნებული ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, ამ შუქს მრავალი ფორმის მიღება შეუძლია, მათ შორის — იყოს მოცისფრო, სფეროსებრი ან წააგავდეს ელვას, სწრაფი ციმციმით. „გარკვეული სახის ქანებში, დაძაბულობის აკუმულაციას შეუძლია გამოათავისუფლოს ჟანგბადის უარყოფითად დამუხტულ ატმოთა წყვილი, რაც მათ ზედაპირისკენ, ნიადაგის ნაპრალებში ელექტრული მუხტების სახით ასვლის საშუალებას აძლევს“, — უთხრა Gizmodo-ს გეოლოგიის პროფესორმა ლეილა ერთოლაჰთიმ. „თუკი ატომების ოდენობა საკმარისია, მათ შეუძლიათ ჰაერის იონიზება და პლაზმის ან დამუხტული გაზის წარმოქმნა, რაც სინათლეს გამოყოფს“. მექსიკის მიწისძვრა უძლიერესი იყო ქვეყანაში ბოლო 100 წლის განმავლობაში დაფიქსირებულ ბიძგებს შორის და კვირის მეორე უდიდესი ბუნებრივი კატასტროფა ქარიშხალ „ირმას“ შემდეგ. 8,2 მაგნიტუდის სიმძლავრის მიწისძვრის ბიძგები ეპიცენტრიდან 966 კილომეტრის მოშორებითაც იგრძნობოდა; დაღუპულ ადამიანთა რიცხვი 100-ს აჭარბებს და ამ დრომდე იმატებს.  მექსიკის სამხრეთი ნაწილი სეისმურად აქტიურ ზონაშია მოქცეული. 1985 წლის 19 სექტემბერს, ქვეყნის დედაქალაქ მეხიკოში 8 მაგნიტუდის მიწისძვრა მოხდა, რასაც მაშინ სულ მცირე 5000 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. 
წაკითხვა