საზოგადოებრივი
104.5 FM

ძიება თარიღის მიხედვით

მეცნიერება/ტექნოლოგიები
შიშველი თხუნელები უჟანგბადობის დროს მცენარეებად გადაიქცევიან
გამოქვეყნებულია: 2017-04-22 17:03:00
შიშველ თხუნელებს უჟანგბადობა სულაც არ აწუხებთ. ასეთ პირობებში, მათ შეუძლიათ გადარჩნენ ფრუქტოზის მეტაბოლიზმის გზით — ზუსტად ისე, როგორც ეს პროცესი მცენარეებში მიმდინარეობს. ამის შესახებ მკვლევრები ჟურნალ Science-ში იუწყებიან. იმის გარკვევა, თუ როგორ ახერხებენ ამ პროცესის წარმართვას ეს ცხოველები, შესაძლოა უმნიშვნელოვანესი აღმოჩნდეს იმ პაციენტთათვის, რომლებიც ჟანგბადის უკმარისობით იტანჯებიან, ასევე გულის შეტევების შემთხვევაში. „ეს გახლავთ უახლესი აღმოჩენა შიშველი თხუნელას შესახებ, რომელიც ცივსისხლიანი ძუძუმწოვარია და ათწლეულობით უფრო დიდხანს ცოცხლობს, ვიდრე სხვა მღრღნელები, იშვიათად ავადდებიან კიბოთი და ვერ გრძნობენ ბევრი სახის ტკივილს“, — ამბობს კვლევის ხელმძღვანელი, ილინოისის უნივერსიტეტის ბიოლოგიურ მეცნიერებათა პროფესორი თომას პარკი. ადამიანებში, ლაბორატორიის თაგვებსა და სხვა ძუძუმწოვრებში, უჟანგბადობის დროს ტვინის უჯრედები ენერგიის გარეშე რჩება და კვდომას იწყებს. მაგრამ შიშველ თხუნელას რეზერვი აქვს: ამ დროს ტვინის უჯრედები ფრუქტოზის დაწვას იწყებს, რა დროსაც, ენერგია გამოიყოფა ანაერობულად, მეტაბოლიზმის გზით, რაც აქამდე მხოლოდ მცენარეებისათვის იყო დამახასიათებელი.  ახალი კვლევის დროს, მეცნიერებმა შიშველი თხუნელა ლაბორატორიაში, ჟანგბადის დაბალი შემცველობის პირობებში მოათავსეს. ამის შემდეგ, შენიშნეს, რომ სისხლის ნაკადში დიდი რაოდენობით ფრუქტოზა გამოიყო. ფრუქტოზა ტვინის უჯრედებს მოლეკულური ფრუქტოზის ტუმბოებით მიეწოდებოდა, რაც სხვა ძუძუმწოვრების შემთხვევაში მხოლოდ კუჭ-ნაწლავის უჯრედებშია აღმოჩენილი. „შიშველმა თხუნელამ უბრალოდ ხელახლა გადააწყო მეტაბოლიზის ზოგიერთი ძირითადი ბლოკი, რათა სუპერ-შემგუებელი გამხდარიყო უჟანგბადო პირობებისადმი“, — ამბობს პარკი, რომელიც ამ უცნაურ სახეობას უკვე 18 წელია სწავლობს. ჟანგბადის იმდენად მცირე პირობებში, რომელიც ადამიანს რამდენიმე წუთში მოკლავდა, შიშველი თხუნელები სულ მცირე ხუთ საათს ცოცხლობენ, — აღნიშნავს პარკი. ამ დროს ისინი სასიცოცხლო ფუნქციებს დროებით აჩერებენ, ამცირებენ მოძრაობას და ენერგიის დაზოგვის მიზნით, დრამატულად ანელებენ გულისცემასა და სუნთქვას, იწყებენ ფრუქტოზის გამოყენებას მანამ
წაკითხვა
როგორ გამოითქმის მზის სისტემის პლანეტათა სახელები მეგრულად
გამოქვეყნებულია: 2017-04-22 14:52:00
ბჟაშ სისტემა — ასე გამოითქმის მეგრულად „მზის სისტემა“. სისტემის რვა პლანეტიდან შვიდს, დედამიწის გარდა, მსოფლიოს უმრავლეს ენაზე რომაული მითოლოგიის ღვთაებების სახელები ჰქვია.  შუა საუკუნეების საქართველოში, პლანეტებს სრულიად განსხვავებული სახელები ერქვა. საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცულია 1188-1210 წლებში შედგენილი კრებული, რომელიც შეიცავს სხვადასხვა სახის სასულიერო შინაარსის თხზულებებს. მათ შორისაა ასტრონომიულ-ასტროლოგიური ხასიათის თხზულებები: სიდიდე და სიმცირე ვარსკვლავთა და ზოდიაქოები/საეტლო (ეტლთა და შვიდთა მნათობთათვის). „ეტლთა და შვიდთა მნათობთათვის“ არაბულიდანაა გადმოკეთებული (ა. შანიძე) და ეხება ციურ ეტლთა („ეტლი“ ძველქართულად „ზოდიაქოს“ შესატყვისია) დახასიათებას,  მთვარის მოძრაობას, მოძღვრებას შვიდი მნათობის შესახებ. დოკუმენტის მიხედვით, ციურ სხეულთა თანმიმდევრობა შემდეგია: ზუალი  — სატურნი, მუშთარი — იუპიტერი, მარიხი — მარსი, მზე, მთიები — ვენერა, ოტარიდი — მერკური, მთვარე.  პლანეტათა ქართული სახელწოდებები მოხსენიებულია „ვეფხისტყაოსანშიც“. რუსთაველი ვენერას „ასპიროზს“ უწოდებს. რაც შეეხება მეგრულს, როგორც მეგრული ვიკიპედიის სტატიაში წერია, რვა პლანეტიდან ხუთის სახელი მეგრულში დღემდე სრულიად განსხვავებულია საერთაშორისოდ აღიარებულ სახელწოდებათაგან: • მერკური — მერკური • მორღა — ვენერა • დიხაუჩა — დედამიწა 
წაკითხვა
„კასინი“ უკანასკნელად გადაუფრენს სატურნის მთვარე ტიტანს
გამოქვეყნებულია: 2017-04-22 00:59:00
NASA-ს კოსმოსური ხომალდი „კასინი“ უკანასკნელად გადაუფრენს პლანეტა სატურნის ნისლით დაბურულ მთვარე ტიტანს. ეს გახლავთ კასინის მისიის ბოლო შანსი ტიტანის ჩრდილოეთ პოლუსის რეგიონში არსებული თხევადი ნახშირწყალბადების ტბებსა და ზღვებზე დაკვირვებისათვის. კასინი უკანასკნელად მიმართავს თავის ძლევამოსილ რადარს, რათა ტიტანის ნისლის საბურველი გახვრიტოს და ზედაპირის დეტალური ფოტოები გადაიღოს.  კასინი ტიტანის ზედაპირთან ყველაზე ახლოს, 979 კმ მანძილზე 21 აპრილს მივა და 21 000 კმ/სთ სიჩქარით გადაუფრენს.  ამავე დროს, ეს გადაფრენა ერთგვარი კარიბჭე იქნება კასინის დიდი ფინალისკენ — ბოლო, 22-ე ორბიტა სატურნსა და მის რგოლებს შორის, რაც საბოლოოდ, 2017 წლის 15 სექტემბერს, სატურნის ატმოსფეროში კასინის დაწვით დასრულდება. 21 აპრილის გადაფრენისას, ტიტანის გრავიტაცია გაღუნავს კასინის ორბიტას სატურნის გარშემო, ოდნავ შეამცირებს და რგოლების გარე რეგიონიდან ხომალდს რგოლებსა და პლანეტას შორის გადაისვრის, საიდანაც იგი სამუდამოდ ჩაყვინთავს სატურნში. ეს იქნება კასინის 127-ე მიზნობრივი შეხვედრა ტიტანთან. მსგავსი შეხვედრებისათვის, კოსმოსური ხომალდი საკუთარ ძრავებს იყენებს, რათა სამიზნე ობიექტისკენ კურსი უფრო ზუსტი გახადოს.  კასინის რადარული ინსტრუმენტი მოძებნის ცვლილებებს ტიტანის მეთანის ტბებსა და ზღვებში და პირველად (და უკანასკნელად) შეეცდება ტიტანის მცირე ტბების სიღრმისა და შემადგენლობის შესწავლას. რადარის ინსტრუმენტი ბოლოჯერ ასევე მოძებნის ტიტანის „მაგიურ კუნძულს“ — მთვარის ზღვის იდუმალებით მოცული ერთ-ერთი მახასიათებელი, რომელმაც რამდენიმე გადაფრენის პერიოდში იერსახე იცვალა. მეცნიერებს იმედი აქვთ, რომ ერთხელ და სამუდამოდ გაარკვევენ, ეს მახასიათებელი ტალღებია, ბუშტულები, მოტივტივე ნარჩენები თუ რაღაც სრულიად სხვა. მომზადებულია phys.org-ის მიხედვით 
წაკითხვა
5600 ვარსკვლავის კვლევამ არამიწიერ ცივილიზაციათა ნიშნები ვერ გამოავლინა
გამოქვეყნებულია: 2017-04-21 23:54:00
ლაზერის სიგნალების კვალის ძიების მიზნით წარმართული ათასობით შორეული ვარსკვლავის სკანირების შედეგები ცარიელი აღმოჩნდა. ზოგიერთი მეცნიერის აზრით, ეს სიგნალები მოწინავე არამიწიერი ცივილიზაციების კვალი უნდა ყოფილიყო. კვლევის შედეგებმა იმედი გაუცრუა მრავალ იმ ადამიანს, რომლებიც უახლოეს მომავალში, ვარსკვლავთშორისი მეზობლების აღმოჩენას იმედოვნებდნენ. კვლევის ფარგლებში, მეცნიერები ჩვენი გალაქტიკა ირმის ნახტომის 5600 ვარსკვლავიდან მომდინარე სინათლეს აკვირდებოდნენ, რომელთაგან 2000-ს სავარაუდოდ თბილი, დედამიწის მსგავსი პლანეტები ჰყავს; თუმცა, მკვლევრებმა ვერაფერი იპოვეს. არამიწიერი ცივილიზაციები ან საერთოდ არ იყენებენ მძლავრ ლაზერულ სხივებს, როგორც ეს ჩვენ მიგვაჩნდა, ან საერთოდ არ არიან. ბერკლის კალიფორნიის უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფმა სამუშაო SETI-ს (არამიწიერ ცივილიზაციათა ძებნის ინსტიტუტი) კოლეგების მიერ შეთავაზებული იდეის საფუძველზე წარმართა: თუკი იქ, ჩვენს მიღმა მოწინავე ცივილიზაცია არსებობს, შესაძლოა ისინი კარგად ფლობდნენ „მიმართულებითი ენერგიის“ ლაზერულ ტექნოლოგიებს.  ამ სახის ტექნოლოგიებზე მუშაობას ჩვენ ამჟამად ვიწყებთ; ექსპერტები, მათ შორის სტივენ ჰოკინგიც ფიქრობენ, რომ ღრმა კოსმოსში ამ სახის ლაზერული სიგნალების ძიება ერთ-ერთი კარგი საშუალებაა მოწინავე არამიწიერ ცივილიზაციათა საპოვნელად.  თუმცა... იქნებ სულაც არა, როგორც ეს ახალი კვლევის შედეგებიდან ჩანს. „ვერ აღმოვაჩინეთ ამ 5600 ვარსკვლავის პლანეტური რეგიონიდან მომდინარე ვერანაირი მსგავსი სიგნალი“, — წერს მკვლევართა ჯგუფი დოკუმენტში. ვარსკვლავთა შუქის კვლევა ჰავაიზე მდებარე კეკის ტელესკოპით 2004-2016 წლებში წარიმართა. მკვლევრებმა გამოიყენეს სპეციალური ალგორითმი, რომელიც უჩვეულო ლაზერული სიგნალების საპოვნელადაა შექმნილი. მეცნიერების მიერ შექმნილ ამ ალგორითმს აქვს შესაძლებლობა, თითოეული ვარსკვლავის მიერ გამოყოფილი ფონური სინათლიდან გამოაცალკევოს ხელოვნური პულსები, რომლებიც შესაძლოა ლაზერული ნაკადების ნიშნები იყოს. თუმცა, ალგორითმმა მსგავსი ვერაფერი იპოვა. მაგრამ არამიწიერ ცივილიზაციათა არსებობა-არარსებობაზე გადაჭრით ჯერ კიდევ არაფრის თქმა შეგვიძლია, რადგან ეს აღმოჩენა მხოლოდ იმას ნიშნავს, რომ თუკი ისინი იქ, ამ ვარსკვლავთა მიდამოებში არიან, როგორც ჩანს, არ იყენებენ ამ სახის ლაზერულ ტექნოლოგიებს; ამ ვარსკვლავთა დიდი ნაწილი დედამიწიდან 326 სინათლის წლის რადიუსში მდებარეობს. 
წაკითხვა
ჰაბლი 27-ე დაბადების დღეს თვალწარმტაცი ფოტოთი აღნიშნავს
გამოქვეყნებულია: 2017-04-21 21:52:00
ერთმანეთისგან ძალიან განსხვავებული ორი სპირალური გალაქტიკის — NGC 4302-ისა და NGC 4298-ის წყვილის ეს თვალწარმტაცი ფოტო NASA/ESA-ს კუთვნილმა ჰაბლის კოსმოსურმა ტელესკოპმა გადაიღო. ჰაბლის შესალებლობების კიდევ ერთხელ წარმოსაჩენად, ეს მომხიბვლელი ხედი ტელესკოპის 27-ე დაბადების დღის აღსანიშნავად გამოაქვეყნეს. 1990 წლის 24 აპრილს გაშვებულმა ჰაბლმა ასტრონომიაში ნამდვილი რევოლუცია მოახდინა. ამ სახის პირველი ორბიტული ტელესკოპი უკვე 27 წელია კოსმოსის სასწაულებს იკვლევს. მისი წყალობით, ასტრონომებმა და საზოგადოებამ მრავალი ისეთი რამ იხილეს, რაც მანამდე არავის უნახავს კაცობრიობის ისტორიაში. გარდა კოსმოსის მომაჯადოებელი სილამაზის გამომჟღავნებისა, ჰაბლმა ისიც დაამტკიცა, რომ მეცნიერთათვის იგი ნამდვილი განძის სკივრია. ევროპის კოსმოსური სააგენტო (ESA) და NASA ჰაბლის დაბადების დღეს ყოველ წელს რომელიმე თვალწარმტაცი ფოტოთი აღნიშნავენ. წლევანდელი საიუბილეო ფოტო ასახავს ერთმანეთის პირისპირ მდგარ ორ გალაქტიკას — GC 4302-სა და NGC 4298-ს, რომლებიც დედამიწიდან 55 მილიონი სინათლის წლის მანძილზე, ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედის მიმართულებით მდებარეობს. წყვილი 1784 წელს უილიამ ჰერშელმა აღმოაჩინა; მიეკუთვნება ქალწულის გროვას — დაახლოებით 2000 ცალკეული გალაქტიკისაგან შემდგარ გრავიტაციულად შეკრულ კოლექციას. NGC 4302 (მარცხნივ) ჩვენს გალაქტიკა ირმის ნახტომზე ოდნავ პატარაა, NGC 4298 კი თავის კომპანიონზე ორჯერ პატარა.  უახლოეს წერტილში, ეს გალაქტიკები ერთმანეთისგან 7000 სინათლის წლით არიან დაშორებული. ასეთი ახლო განლაგებიდან გამომდინარე, ასტრონომები გაოცებულნი არიან თუ რატომ შეიმჩნევა მათ შორის გრავიტაციული ურთიერთქმედების ნაკლებობა. მათ შორის
წაკითხვა
გრავიტაციული მიკროლინზირების მეთოდით, სუპერ-იუპიტერის ტიპის ეგზოპლანეტა აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-04-21 19:53:00
გრავიტაციული მიკროლინზირების მეთოდის გამოყენებით, ასტრონომებმა ახალი მასიური ეგზოპლანეტა იპოვეს. პლანეტას MOA-2016-BLG-227Lb ეწოდება, იუპიტერზე სამჯერ მასიურია და გარს უვლის შორეულ, 21 000 სინათლის წლის მანძილზე მდებარე ვარსკვლავს.  გრავიტაციული მიკროლინზირება ფასდაუდებელი მეთოდია იმ ახალ ეგზოპლანეტათა აღმოსაჩენად, რომლებიც თავიანთ დედა-ვარსკვლავის გარშემო შედარებით ახლოს მოძრაობენ. ეს ტექნიკა მგრძნობიარეა ე. წ. „თოვლის ხაზს“ მიღმა მოძრავი დაბალმასიანი პლანეტების მიმართ, რომლებიც ძირითადად შედარებით სუსტი, M-ტიპის ჯუჯა ან ყავისფერი ჯუჯა ვარსკვლავების გარშემო მოძრაობენ. ასეთი პლანეტები ასტრონომთა განსაკუთრებულ ყურადღებას იქცევს, რადგან ამ ხაზს გადაღმა, სულ ახლოს, მიმდინარეობს პლანეტათა წარმოქმნის აქტიური პროცესი. აქედან გამომდინარე, ამ რეგიონში პლანეტათა გადანაწილების გარკვევა მნიშვნელოვან ინფორმაციას მოგვცემს პლანეტათა ფორმირების შესახებ. მიკროლინზირების მოვლენა MOA-2016-BLG-227 2016 წლის 5 მაისს, ახალი ზელანდიის კენტერბერის უნივერსიტეტის ჯონის მთის ობსერვატორიიდან დააფიქსირეს. ობიექტზე შემდგომი დაკვირვებები ჰავაიზე, მაუნა-კეაზე მდებარე ტელესკოპებმა აწარმოა. პროცესში ჩაერთო ჩილეში მდებარე ტელესკოპი VLT და ისრაელის ვაისის ობსერვატორიაც. შემდგომმა დაკვირვებებმა, რომელსაც იაპონიის ოსაკის უნივერსიტეტის მკვლევარი ნაოკი კოშიმოტო უძღვებოდა, ახალი ეგზოპლანეტა გამოავლინა და განსაზღვრა მისი ძირითადი პარამეტრები.  მკვლევართა ჯგუფმა დაადგინა, რომ MOA-2016-BLG-227Lb სუპერ-იუპიტერის ტიპის პლანეტაა, რომელსაც იუპიტერის 2,8 მასა აქვს. დიდი ალბათობით, დედა-ვარსკვლავი გალაქტიკის ამოზნექილობაში მდებარე M ან K ტიპის ჯუჯაა. ამ ვარსკვლავის მასა 0,29 მზის მასას შეადგენს. პლანეტა დედა-ვარსკვლავს გარს უვლის დაახლოებით 1,26 ასტრონომიული ერთეულის მანძილიდან. ჯერჯერობით დადგენილი არაა სხვა პარამატრები, მათ შორის ვარსკვლავისა და პლანეტის რადიუსი და პლანეტის ორბიტული პერიოდი. „ჩვენ მიერ ჩატარებული ანალიზები გამორიცხავს, რომ მასპინძელი ვარსკვლავი G-ტიპის ჯუჯა იყოს, რამაც გვიბიძგა გამოგვეტანა საღი დასკვნა, რომ პლანეტა MOA-2016-BLG-227Lb სუპერ-იუპიტერის მასის პლანეტაა და გარს უვლის M ან K ტიპის ჯუჯა ვარსკვლავს, რომელიც გალაქტიკის ამოზნექილობაში მდებარეობს“, — განმარტავენ მკვლევრები.  
წაკითხვა
იწვევს თუ არა ყავა ორგანიზმის გაუწყლოებას?
გამოქვეყნებულია: 2017-04-21 18:37:00
დიდი ხნის განმავლობაში, ხალხს სჯეროდა, რომ კოფეინი შარდმდენია. ამ მიზეზით, დეჰიდრატაციის რისკის ადამიანებს ხშირად ურჩევდნენ რაციონიდან კოფეინის შემცველი სასმელების ამოღებას. კოფეინი არარეკომენდებულად მიიჩნეოდა ძლიერი სიცხეების დროსაც. როგორც ახლა ირკვევა, შესაძლოა ეს რჩევა სრულებით მცდარი იყოს. განმარტებისათვის — შარდმდენი არის პროდუქტი, რომელიც ორგანიზმში შარდის წარმოქმნას ზრდის. აქედან გამომდინარე, დიდი ოდენობით მიღებული წყალი ან ნებისმიერი სასმელი შარდმდენია. გასათვალისწინებელია, რომ ხშირი შარდვა სულაც არ ნიშნავს გაუწყლოებას (დეჰიდრატაცია). სმის დროს, ორგანიზმი სითხეს იწოვს, რაც შემდეგ შარდის წარმოქმნას ასტიმულირებს. სმის შემდეგ შარდის დაკარგვიდან გამომდინარე, თუკი სითხის დანაკარგი დიდია, სასმელი შესაძლებელია შეფასდეს როგორც „ცუდი რეჰიდრატორი“. კოფეინი სუსტი შარდმდენია და ამ ეფექტთან შეგუება სწრაფად მიიღწევა (4-5 დღეში) კოფეინის რეგულარული მიღების პირობებში. ამის შესახებ თითქმის 100 წელია, რაც ცნობილია. 1928 წელს, კვლევამ, რომელშიც სამი ადამიანი მონაწილეობდა, აჩვენა, რომ როდესაც ისინი კოფეინს ორი თვის განმავლობაში არ მოიხმარდნენ, კოფეინის ისეთი მცირე დოზა, როგორიც იყო ნახევარი მილიგრამი სხეულის მასის ყოველ კილოგრამზე (დაახლოებით ნახევარი ყავის ჭიქის შემცველობა), შარდის დანაკარგის შესამჩნევ ზრდას იწვევდა. მაგრამ კოფეინის რეგულარული მოხმარება (4-5 დღე) შარდმდენ ეფეტქთან შეგუებას წარმოქმნიდა; ამ ეფექტის გამოსავლენად, საჭირო იყო ერთი მილიგრამი კოფეინი სხეულის მასის ერთ კილოგრამზე. შედეგად, ცნობილი გახდა, რომ კოფეინის შემცველი სასმალების რეგულარული მოხმარება ქრონიკულ გაუწყლოებას არ იწვევდა. მიუხედავად იმისა, რომ ამ კვლევას გარკვეული შეზღუდვები ჰქონდა, დაახლოებით ათი წლის წინ, თანამედროვე მეთოდებით წარმართულმა ახალმა კვლევამ და ანალიზებმა მისი შედეგები დაადასტურა. ამ კვლევის ფარგლებში, 11 დღის განმავლობაში დაკვირვება მიმდინარეობდა 59 ჯანმრთელ ადამიანზე. კვლევის მიზანი იყო დაედგინა გამოიწვევდა თუ არა კოფეინის სმა სითხის დანაკარგებს ან დეჰიდრატაციას. თავდაპირველად, 6 დღის განმავლობაში, თითოეული მონაწილე საკუთარი სხეულის მასის ყოველ კილოგრამზე 3 მილიგრამ კოფეინს იღებდა (დაახლოებით 2-3 ჭიქა ყავა დღეში). მომდევნო ხუთი დღის მანძი
წაკითხვა
მსოფლიოს პირველი გვირაბი გემებისათვის - ნორვეგიის 315მლნ$-იანი ინვესტიცია
გამოქვეყნებულია: 2017-04-21 15:34:00
​ნორვეგია გემებისათვის მსოფლიოში პირველ გვირაბს გათხრის. ახალი გეგმის მიხედვით, გვირაბის გასაყვანად კლდოვან ნახევარკუნძულს გათხრიან.​გვირაბი 1700 მეტრის სიგრძის იქნება. ამასთან, ისინი აცდებიან მშფოთვარე ზღვის გადალახვასაც. გვირაბის სიგანე დაახლოებით 118 მეტრი იქნება. გვირაბი სტედის ნახევარკუნძულის გავლით, გემებს დასავლეთ ნორვეგიის მიმართულებით მნიშვნელოვნად შეუმცირებს გზას. ​ნორვეგიის სანაპიროს ადმინისტრაციის განცხადებით, ზღვა ამ მიდამოებში ძალიან მშფოთვარე და საშიში იყო. მეზღვაურები იძულებულები იყვნენ კარგ ამინდებს დალოდებოდნენ და ისე გასულიყვნენ ზღვაში. ახალი გვირაბის მეშვეობით კი, ისინი მსგავს შემთხვევებს თავიდან აიცილებენ.​გვირაბის აშენება 315მლნ$ დაჯდება და მის ასაშენებლად 8 მილიონი ტონა ქვის აფეთქებაა საჭირო. ინჟინრების განცხადებით, ყოველ ერთ საათში გვირაბში გავლას 5 გემი შეძლებს. ​გვირაბის გახსნა 2023 წლისათვის იგეგმება. 
წაკითხვა
აღმოჩენილია არამიწიერი სიცოცხლისათვის ყველაზე ხელსაყრელი ეგზოპლანეტა
გამოქვეყნებულია: 2017-04-20 22:35:00
ჩვენ საოცარ ხანაში ვცხოვრობთ, როდესაც მეცნიერებს ღამის ცაზე მოციმციმე ციცქნა წერტილებს შორის ეგზოპლანეტების გამორჩევაც კი შეუძლიათ. თუმცა, არც თუ ისე ადვილია ისეთ ეგზოპლანეტათა პოვნა, რომლებზეც შესაძლოა სიცოცხლე ყვაოდეს. ყველაზე ამაღელვებელი კი ის არის, რომ როგორც მკვლევრებმა გუშინ განაცხადეს, მათ შესაძლოა იპოვეს საუკეთესო პლანეტა მზის სისმეტმის მიღმა, რომელზეც შესაძლოა არამიწიერი სიცოცხლე იყოს. ამ შორეულ პლანეტას LHS 1140b უწოდეს, ის დედამიწაზე ოდნავ დიდია და ჩვენგან 40 სინათლის წლითაა დაშორებული. „ეს გახლავთ ყველაზე ამაღელვებელი პლანეტა, რაც კი გასული ათწლეულის განმავლობაში მინახავს“, — ამბობს ჰარვარდ-სმიტსონის ასტროფიზიკის ცენტრის უფროსი მკვლევარი ჯეისონ დიტმენი. „ჩვენ წინაშეა ერთ-ერთი საუკეთესო სამიზნე, რათა პასუხი გავცეთ მეცნიერების ერთ-ერთ უდიდეს კითხვას — არის თუ არა სიცოცხლე დედამიწის მიღმა სადმე“. LHS 1140b სუპერდედამიწის ტიპის პლანეტაა — პლანეტა, რომლის მასაც დედამიწისაზე მეტია, თუმცა არ უნდა აღემეტებოდეს ათზე მეტად. ამ შემთხვევაში, ეგზოპლანეტის მასა დედამიწისას შვიდჯერ აღემატება, თუმცა ზომით მხოლოდ 1,4-ჯერ დიდია, რასაც მკვლევართა ჯგუფი მის სიმკვრივეს მიაწერს; სავარაუდოდ, ამ პლანეტას ძალიან მკვრივი რკინის ბირთვი აქვს. თუმცა, LHS 1140b ყველაზე მეტად დამაინტრიგებელი და შემდგომი ანალიზებისთვის საინტერესოა არა მისი ზომის ან მასის გამო, არამედ იმ ფაქტიდან გამომდინარე, რომ თავის დედა-ვარსკვლავის გარშემო იგი სასიცოცხლო ზონაში მოძრაობს. ამ ვარსკვლავს LHS 1140-ს უწოდებენ, არის მკრთალი წითელი ჯუჯა, მდებარეობს ვეშაპის თანავარსკვლავედში. LHS 1140b ათჯერ უფრო ახლოსაა დედა-ვარსკვლავთან, ვიდრე დედამიწა მზესთან, თუმცა იმის გამო, რომ LHS 1140  მზეზე მნიშვნელოვნად ცივი და მკრთალია, ასეთი სიახლოვე პლანეტას არ წვავს, უფრო მეტიც — იღებს იმ სინათლის ნახევარს, რასაც დედამიწა მზისგან. „წითელ ჯუჯასთან ამჟამად არსებული პირობები განსაკუთრებით ხელსაყრელია“, — ამბობს ჯგუფის ერთ-ერთი წევრი, ჟენევის ობსერვატორიის ასტრონომი ნიკოლა ასტუდილიო-დეფრუ. LHS 1140 ღერძის გარშემო ნელა ბრუნავს და უფრო ცოტა მაღალენერგიულ რადიაციას გამოყოფს, ვიდრე სხვა მსგავსი, დაბალმასიანი ვარსკვლავები“. ეს კი მნიშვნელოვანია იმის გამო, რომ ვარსკვლავიდან მომდინარე სითბო და სინათლე იმდენად ცხელი არაა, რომ პლანეტის ზედაპირზე თხევადმა წყალმა ა
წაკითხვა
სამყაროში შესაძლოა იმაზე ორჯერ მეტი სუპერმასიური შავი ხვრელი იყოს, ვიდრე აქამდე მიიჩნეოდა
გამოქვეყნებულია: 2017-04-20 20:26:00
ახალი აღმოჩენის მიხედვით, ირკვევა, რომ სამყაროში შესაძლოა იმაზე ორჯერ მეტი სუპერმასიური შავი ხვრელია, ვიდრე ასტრონომებს აქამდე მიაჩნდათ.  ტრადიციული მოსაზრებით სუპერმასიური შავი ხვრელები ყველა დიდი გალაქტიკის ცენტრში მდებარეობს, მათ შორის ჩვენთან, ირმის ნახტომშიც. თუმცა ამჟამად, ახალი კვლევის მიხედვით ირკვევა, რომ ისინი შესაძლოა ყველა ჯუჯა გალაქტიკის ცენტრშიც იყოს. ყველაფერი სამი წლის წლი დაიწყო, როცა იუტის უნივერსიტეტის ასტრონომებმა ულტრა-კომპაქტური ჯუჯა გალაქტიკის ცენტრში დამალული სუპერმასიური შავი ხვრელი აღმოაჩინეს. მას შემდეგ, იგი ჩვენთვის ცნობილ ყველაზე პატარა გალაქტიკად რჩებოდა, რომელიც გიგანტურ შავ ხვრელს შეიცავს, თუმცა ახლახან, იგივე ჯგუფმა კიდევ ორი ჯუჯა გალაქტიკა აღმოაჩინა, რომლებიც სუპერმასიურ შავ ხვრელებს მასპინძლობენ. შედეგად, ჩნდება მოსაზრება, რომ ამ ორი ობიექტის დაწყვილება არც ისე უჩვეულოა, როგორც აქამდე მიიჩნეოდა. ხილულ სამყაროში დაახლოებით 7 ტრილიონი ჯუჯა გალაქტიკაა, შესაბამისად, შესაძლოა სუპერმასიურ შავ ხვრელთა ოდენობაც წარმოუდგენლად დიდი იყოს. ყველაზე შთამბეჭდავი კი ისაა, რომ როგორც ბოლო კვლევის შედეგებიდან ირკვევა, მიუხედავად მათი ზომებისა, ამ ჯუჯა გალაქტიკების შავი ხვრელები ჩვენი გალაქტიკის შავ ხვრელზე ბევრად დიდია. „ამის შესახებ ფიქრიც კი ძალიან ამაღელვებელია“, — ამბობს უფროსი მკვლევარი კრის აჰნი. „ამ ულტრა-კომპაქტურ ჯუჯათა ზომა ირმის ნახტომის ზომის 0,1%-ია, თუმცა შეიცავენ ჩვენი  გალაქტიკის ცენტრში არსებულზე დიდ  შავ ხვრელებს“. თუ გსურთ წარმოიდგინოთ თუ რამდენად სუნთქვისშემკვრელად მასიურები არიან ეს შავი ხვრელები, უყურეთ ვიდეოს:  კვლევამ პასუხი ასევე გასცა რამდენიმე კითხვას თავად ჯუჯა გალაქტიკების შესახებ. როდესაც 1990-იან წლებში ასტრონომებმა ულტრა-კომპაქტური გალაქტიკები პირველად აღმოაჩინეს, შენიშნეს რაღაც უცნაური — ჯუჯა გალაქტიკებს უფრო მეტი მასა ჰქონდათ, ვიდრე მათი შემადგენელი ვარსკვლავების მასათა შეჯამებიდან უნდა გამოსულიყ
წაკითხვა
იდუმალებით მოცული ტბა აფრიკაში, რომელმაც ერთ ღამეში 1700 ადამიანი მოკლა
გამოქვეყნებულია: 2017-04-19 23:13:00
1981 წლის 21 აგვისტოს, ჩრდილო-დასავლეთ კამერუნში, ვულკანური კრატერის თავზე წარმოქმნილ ტბასთან, ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე უცნაური და საიდუმლოებით მოცული ბუნებრივი კატასტროფა მოხდა. ყოველგვარი წაინასწარი ნიშნების გარეშე, ნიოსის ტბიდან ამოიტყორცნა 300 000 ტონიდან 1,6 მლნ ტონამდე ტოქსიკური ნახშირორჟანგი. ჩუმი სიკვდილი დაახლოებით 100 კმ-ზე გავრცელდა და რამდენიმე წუთში გაგუდა დაახლოებით 1 746 ადამიანი და 3500-ზე მეტი შინაური მსხვილფეხა ცხოველი. ეფექტი გამანადგურებელი იყო მისი სისწრაფის გამო; ტბიდან 25 კმ რადიუსში, ცოცხალ არსებებს სრულად მოესპოთ ჟანგბადი.  მიმდებარე სოფლებში მცხოვრები მრავალი ადამიანი ძილში გაიგუდა. ზოგიერთ მათგანს პირისა და ცხვირის მიდამოები სისხლით ჰქონდა მოსვრილი. როდესაც რამდენიმე გადარჩენილმა გაიღვიძა, შენიშნეს მხოლოდ გვამები, ყოველგვარი ძალადობისა და არეულობის კვალის გარეშე. დახოცილი იყო ფრინველებიც. თვითმხილველების განცხადებით, რჩებოდა შთაბეჭდილება, თითქოს ამ ტერიტორიაზე ნეიტრონული ბომბი იყო აფეთქებული. ჯოზეფ ნკვაინმა, რომელმაც კატასტროფიდან 3 საათის შემდეგ გაიღვიძა, მომხდარის შესახებ პლიმუთის უნივერსიტეტის მკვლევარს, არნოლდ ტეილორს მოუყვა: „ლაპარაკი არ შემეძლო. გონებას ვკარგავდი. ვერც პირს ვაღებდი, რადგან რაღაც საშინელი სუნი იდგა. მესმოდა, როგორ ხრიალებდა ჩემი გოგონა... როდესაც მის საწოლთან მივვარდი, ჩავიკეცე... მკლავებზე ჭრილობები გამიჩნდა, თუმცა არ ვიცი, როგორ. ლაპარაკი მინდოდა, მაგრამ ვეღარ ვსუნთქავდი... ჩემი ქალიშვილი უკვე მკვდარი იყო“. ეს გახლდათ ერთ-ერთი ყველაზე სასტიკი ბუნებრივი მოვლენა თანამედროვე ისტორიაში. მისი გამომწვევი მიზეზების გარკვევას მეცნიერები დღემდე ცდილობენ. „ეს იყო ერთ-ერთი ყველაზე რთული კატასტროფა, რაც კი ოდესმე მეცნიერებს შეუსწავლიათ. ტბები უბრალოდ არ იწევენ და ათაოსბით ადამიანს არ ხოცავენ“, — უთხრა 2005 წელს The Guardian-ს მიჩიგანის უნივერსიტეტის ეკოლოგმა ჯორჯ კლინგმა. რა ვიცით ამ მოვლენის შესახებ? &l
წაკითხვა
რაკეტა, რომელიც სინათლის სიჩქარის 99,999%-ს განავითარებს - გამოთვლების თანახმად, მისი შექმნა შესაძლებელია
გამოქვეყნებულია: 2017-04-18 23:57:00
თეორიული ფიზიკოსები ხშირად არღვევენ იმ ბარიერებს, რომლებსაც ჩვენ გონებას ვუწესებთ. ე. წ. ვარპ-მამოძრავებლებისა და სამყაროს გაფართოების მაჩვენებლის კვლევის კვალდაკვალ, საკმაოდ ვჩქარობთ ჩვენს შესაძლებლობებში გარკვევას, როდესაც ჩვენი იდეების განსახორციელებლად საჭირო ტექნოლოგიები ჯერ არ გვაქვს. ჟურნალ Acta Astronautica-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში, ნორვეგიელი პროფესორი ასაბუთებს, რომ შესაძლებელია ფოტონური რაკეტის შექმნა, რომელსაც სინათლის სიჩქარის 99,999%-ის განვითარება შეეძლება (სინათლის სიჩქარე 300 000 კმ/წმ). როგორც კვლევა ირწმუნება, მიუხედავად იმისა, რომ ამის მიღწევა ადამიანებს უახლოეს პერიოდში არ შეეძლებათ, სამომავლოდ, როდესაც შესაბამისი ტექნოლოგიები ხელმისაწვდომი იქნება, პოტენციურად შეგვეძლება ავაგოთ კოსმოსური ხომალდი, რომელიც თითქმის სინათლის სიჩქარეს განავითარებს. ესპენ გაარდერ ჰაუგი რაოდენობითი ფინანსების პროფესორია ნორვეგიის სიცოცხლის მეცნიერებების უნივერსიტეტის სკოლაში. მას სჯერა, რომ თანამედროვე ფიზიკის გათვლები არც ისე შორსაა რაოდენობრივი ფინანსების გათვლებისგან. ასეთი ფონი ჰაუგს არასტანდარტულ პრესპექტივას აძლევს მისი წინასწარმეტყველებისათვის ფოტონური რაკეტების შესახებ. ჰაუგის კვლევის მიხედვით, მათემატიკის გამოყენების შედეგად შესაძლებელია შეიქმნას თითქმის სინათლის სიჩქარის მქონე ხომალდი, რომელმაც გამწევ მექანიზმად ფოტონები უნდა გამოიყენოს. ასეთმა რაკეტამ შესაძლოა ადამიანების რასას სამყარო გაუხსნას და ხელმისაწვდომი გახადოს მოგზაურობა შორეულ კოსმოსში. იდეა შესაძლოა დაუჯერებლად ჟღერდეს, მაგრამ იგი სრულიად ჯდება ფიზიკის კანონთა საზღვრებში. როგორც ჰაუგმა Forbes-ს განუცხადა, იქიდან გამომდინარე, რომ სინათლის სიჩქარის გადაჭარბება არც ერთ ფუნდამენტურ ნაწილაკს არ შეუძლია, მისი შეთავაზების მიხედვით, რაკეტას სიჩქარის საზღვრის აბსოლუტური მაქსიმუმი უნდა ჰქონდეს. თუმცა ჰაუგი იქვე განმარტავს, რომ რა თქმა უნდა, ჯერ კიდევ ბევრი გვაქვს გასავლელი მანამ, სანამ ფოტონების რაკეტას შევქმნიდეთ, რომელიც ადამიანებს შორეულ კოსმოსში გაღწევის შესაძლებლობას მისცემს. მთლიანად სინათლის ენერგიაზე მომუშავე ხომალდი საკმაოდ იმედისმომცემად ჟღერს, გვესაჭიროება ნაწილაკთა ამაჩქარებელი,
წაკითხვა
გრენლანდიის უდიდეს მყინვარზე უზარმაზარი, საგანგაშო ნაპრალი გაჩნდა
გამოქვეყნებულია: 2017-04-18 22:21:00
როგორც NASA-ს ახალ ფოტოებზე ჩანს, გრენლანდიაში, პეტერმანის მყინვარზე უჩვეულო ნაპრალი წარმოიქმნა, რაც არქტიკის ზღვაში უზარმაზარი აისბერგის შეცურების საფრთხეს იწვევს. ყველაზე ცუდი კი ისაა, რომ მეცნიერებმა არ იციან თუ როგორ წარმოიქმნა ეს ნაპრალი ან როგორ განვითარდება მოვლენები მომავალში. მიუხედავად იმისა, რომ დედამიწის ყინულოვან შელფებზე ბოლო წლებში ნაპრალების წარმოქმნა უჩვეულო აღარაა, ახლად აღმოჩენილი ბზარი საგანგაშოა იმ მხრივ, რომ ის წარმოქმნილია გრენლანდიის ერთ-ერთი მყინვარის შუაგულში და არა მის კიდეებზე; მსგავსი სცენარი მეცნიერთათვის გასაკვირი აღმოჩნდა. ნაპრალის შესახებ NASA-ს მეცნიერები Twitter-ზე გასულ კვირას იტყობინებოდნენ, კონკრეტულად ნიდერლანდელი მეცნიერი სტეფ ლჰერმიტე. გიგანტური ნაპრალი ლჰერმიტემ თანამგზავრული ფოტოების დამუშავებისას შენიშნა.  უფრო ადრეულ სურათებზე დაკვირვებისას, ლჰერმიტემ გაარკვია, რომ ნაპრალი ჯერ კიდევ 2016 წლის ივლისში ჩანდა, თუმცა მაშინ მისთვის ყურადღება არავის მიუქცევია. ფოტოებმა NASA-ს პროექტ Operation IceBridge-ის ყურადღება მიიპყრო. ამ პროექტის ჯგუფი თვალყურს ადევნებს პოლარული ყინულოვანი საფარის ცვლილებას; სიტუაციაში გარკვევის მიზნით, გასულ კვირას მათ ნაპრალს გადაუფრინეს. გადაღებული ფოტოები ჯგუფმა Facebook-გვერდზე გამოაქვეყნა; აღმოჩნდა, რომ ბზარი ბევრად სერიოზულია, ვიდრე თავიდან წარმოედგინათ. ნაპრალი მყინვარის მოტივტივე ყინულოვან შელფზეა წარმოქმნილი. 70 კმ სიგრძისა და 15 კმ სიგანის პეტერმანის მყინვარი უდიდესია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში.  ყველაზე სამწუხარო ისაა, რომ ახალი ბზარი მყინვარის მოტოვტივე შელფის ცენტრშია გაჩენილი. როგორც წესი, ბზარები მყინვარის კიდეებზე ყალიბდება, სადაც მაღალია ყინულის დნობის მაჩვენებელი. მკვლევართა განცხადებით, შესაძლოა ეს ჯერ მხოლოდ პროცესის დასაწყისია, რადგან როგორც წესი, შიდა ნაპრალები მყინვარს არასტაბილურად აქცევს. მყინვართა ყინულის შელფი
წაკითხვა
კანადაში მდინარე 4 დღეში გაუჩინარდა - მოვლენა, რომელსაც ათასობით წელი სჭირდებოდა
გამოქვეყნებულია: 2017-04-18 20:56:00
პირველად თანამედროვე ისტორიაში, მეცნიერები მომსწრენი გახდნენ ფაქტისა, თუ როგორ გაუჩინარდა მთლიანი მდინარე სულ რაღაც 4 დღეში. ფენომენი, რომელსაც მდინარის მეკობრეობა ეწოდება, ხდება მაშინ, როდესაც ერთი მდინარის ნაკადს მეორე მიიტაცებს. როგორც ისტორიული მტკიცებულებები მეტყველებს, ამ პროცესს ათასობით წელი სჭირდება, მაგრამ ამ შემთხვევაში, კანადის მდინარე სლიმსი, სულ რაღაც ოთხ დღეში გაუჩინარდა. მკვლევართა განცხადებით, დროის ეს მონაკვეთი „გეოლოგიურად მომენტალურია და სავარაუდოდ მუდმივი“. „გეოლოგებმა მდინარის მიტაცების ფაქტი იხილეს. ამ მოვლენის უშუალოდ ნახვის შესაძლებლობა ადამიანისთვის შეუძლებლად მიიჩნდეოდა“, — ამბობს ვაშინგტონ-ტაკომის უნივერსიტეტის გეოლოგი დენ შუგარი. „როგორც წესი, ათასობით და მილიონობით წლის წინანდელ გეოლოგიურ მასალებს ვაკვირდებით და არა 21-ე საუკუნისას, როდესაც ეს მოვლენა ჩვენ ცხვირწინ მოხდა“. გასული წლის აგვისტოში, შუგარი და მისი კოლეგები მდინარე სლიმსზე საველე სამუშაოების ჩასატარებლად ექსპედიციაში გაემართნენ. თუმცა, როდესაც ისინი იქ მივიდნენ, აღმოაჩინეს, რომ მდინარე, რომლის დინების საშუალო სიგანეც 480 მეტრი იყო — მთლიანად გაუჩინარებულიყო.  „ეს აღარ იყო დინება. ჩვენ წინაშე გადაჭიმულიყო გრძელი, სუსტი ტბორი“, — ამბობს შუგარი. „დავაბიჯებდით ძველი მდინარის დანალექებზე, რომელშიც თანდათან ვეფლობოდით. დღითი-დღე ვხედავდით თუ როგორ იკლებდა წყლის დონე“. როგორც მდინარის ზომა მიუთითებდა, წყლის დონე მკვეთრად უნდა შემცირებულიყო 2016 წლის 26-29 მაისის მონაკვეთში. იმის გასარკვევად თუ სად წავიდა ამდენი წყალი, ჯგუფმა ტერიტორია დრონებითა და ვეტმფრენით დაათვალიერია, რის შედეგადაც ადვილად დადგინდა მდინარის ქურდობაში დამნაშავე. ბოლო 300-350 წლის განმავლობაში, მდინარე სლიმსი კანადის ერთ-ერთი უდიდესი მყინვარის, კასკავულშის ნადნობი წყლით იკვებებოდა. თუმცა, ბოლო წლებში, გლობალური დათბობის გამო, მყინვარი შემცირდა, ინტენსიური დნობის პერიოდში ნადნობი წყლის ნაკადმა ყინულის ახალ არხში გადაინაცვლა და ნაკადი სამხრეთის მიმართულებით, მდინარე კასკავულშში წავიდა. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ კლუანეს ტბის გავლით ბერინგის ზღვაში ჩადინების ნაცვლად, ნადნობი წყალი ამჟამად სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით მიდის და თანდათან აღწევს წყნარ ოკეანეს.  &
წაკითხვა
იაპონია და საფრანგეთი მარსის მთვარე ფობოსზე ზონდს გაგზავნიან
გამოქვეყნებულია: 2017-04-18 19:41:00
საფრანგეთს და იაპონიას სურთ, მარსის ერთ-ერთი მთვარის ნიმუშები შეაგროვონ და დედამიწაზე ჩამოიტანონ. ამის შესახებ საფრანგეთის კოსმოსური კვლევების ეროვნული ცენტრის ხელმძღვანელმა განაცხადა. მარსის მთვარეების კვლევის პროექტის ფარგლებში, 2024 წელს ზონდი გაეშვება ფობოსზე — წითელი პლანეტის უახლოეს და უდიდეს თანამგზავრზე. რამდენიმე დღის წინ, პარიზმა და ტოკიომ ხელი მოაწერეს მოსამზადებელ ხელშეკრულებას, საბოლოო გადაწყვეტილება კი წლის ბოლომდე გახდება ცნობილი, — უთხრა სააგენტო AFP-ს საფრანგეთის კოსმოსური კვლევების ეროვნული ცენტრის პრეზიდენტმა ჟან-ივ ლე გალმა. „ეს ძალიან მნიშვნელოვანი მისიაა, რადგან გარდა ჩვენი მთვარისა, ეს იქნება პირველი შემთხვევა, როდესაც რომელიმე პლანეტის თანამგზავრის ნიმუშებს დედამიწაზე ჩამოვიტანთ“, — ამბობს იგი. ფობოსს კვერცხის ფორმა აქვს და 27 კმ სიგრძისაა. მისი შემადგენლობის ანალიზი პასუხს გასცემს დიდი ხნის კითხვას მისი წარმოშბის შესახებ.  ერთ-ერთი თეორიის მიხედვით, ეს წაგრძელებული მთვარე სინამდვილეში ასტეროიდია, რომელიც მარსის გრავიტაციას ჰყავს ჩაჭერილი. კიდევ ერთი მოსაზრებით, ფობოსი მარსის წარმოქმნის დროს დატოვებული ნარჩენია. ფობოსზე დაჯდომა ასევე შესაძლებელს გახდის კიდევ ერთ დაკვირვებას მარსზე, 6000 კმ მანძილიდან. მარსისგან განსხვავებით, ფობოსზე ზონდის დასმა შედარებით ადვილია. წითელ პლანეტაზე უკვე რამდენიმე მისიამ განიცადა კრახი. იაპონიის მხრიდან პროექტის პარტნიორია იაპონიის კოსმოსური კვლევის სააგენტო. ფობოსი — თავის პლანეტასთან ყველაზე უფრო ახლოს მდებარე მთვარე მზის სისტემაში, მარსს საუკუნეში 2 მეტრით უახლოვდება. მეცნიერთა ვარაუდით, იგი 30-50 მილიონი წლის შემდეგ გაქრება. ერთ-ერთი ვერსიით, ფობოსი დაიშლება და მისი მასალით მარსს რგოლები გაუკეთდება, სატურნის მსგავსად. 2011 წელს, ფობოსისკენ ზონდი რუსეთმა გაუშვა — ეს მისი პირველი საპლანეტათშორისო მისია იყო ბოლო 15 წლის მანძილზე. სამწუხაროდ, მისიამ კრახი განიცადა, გაშვებიდან ორი თვის შემდეგ, ხომალდის ნამსხვრევები წყნარ ოკეანეში ჩაცვივდა.  
წაკითხვა
ხომალდმა „კასინიმ“ სატურნის მთვარე ატლასის ახლო კადრები გამოაგზავნა
გამოქვეყნებულია: 2017-04-18 18:42:00
პლანეტა სატურნის ერთ-ერთი მთვარის, ატლასის ეს ფოტოები NASA-ს კოსმოსურმა ხომალდმა „კასინიმ“ 2017 წლის 12 აპრილს, 11 000 კმ მანძილიდან გადაიღო.  ამ დროისათვის, ეს გახლავთ ატლასისთვის ყველაზე ახლოდან გადაღებული სურათები, რომლებიც მკვლევრებს მისი ფორმებისა და გეოლოგიის შესწავლაში დაეხმარება. ატლასის სიგრძე 30 კილომეტრია და სატურნის გარშემო ბრუნავს პლანეტის მთავარი, კაშკაშა A რგოლის კიდეზე. წყარო: Jet Propulsion Laboratory 
წაკითხვა
მეცნიერებმა სამყაროს უძველესი კოსმოსური მტვერი აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-04-17 21:20:00
ასტრონომებმა დააფიქსირეს უძველესი კოსმოსური მტვერი მათ შორის, რაც კი ოდესმე აღმოუჩენიათ. მტვერი სამყაროს პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან 200 მლნ წლის შემდეგი პერიოდისაა და შესაძლოა მეცნიერებს დიდი დახმარება გაუწიოს, რათა უფრო მეტი შეიტყონ სამყაროს წარმოშობის შესახებ. კოსმოსური მტვერი გადამწყვეტი მიკროსკოპული ბლოკია, რომლისგანაც ვარსკვლავები, პლანეტები, და მე და თქვენც შევდგებით. მისი შესწავლა მნიშვნელოვანია გალაქტიკათა ასაკის განსასაზღვრად. ამჯერად აღმოჩენილი მტვრის ოდენობა 6-ჯერ აავსებდა ჩვენს მზეს. ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის მკვლევართა განცხადებით, ეს აღმოჩენა ახალ ცნობებს მოგვაწვდის სამყაროს ყველაზე ადრეული ვარსკვლავების დაბადებისა და ფეთქებადი სიკვდილის შესახებ. საეჭვო გალაქტიკას A2744_YD4 ჰქვია და ჩილეში, ატაკამის უდაბნოში მდებარე ტელესკოპმა ALMA-მ აღმოაჩინა, გარკვეული ცნობები კი შეჰმატა გალაქტიკათგროვა აბელ 2744-ის გრავიტაციულმა ლინზირებამ.  გრავიტაციული ლინზირება მოითხოვს დედამიწასა და სინათლის შორეულ წყაროს შორის მდებარე ობიექტის გამოყენებას გამადიდებელი შუშის ფუქნციით; ამ შემთხვევაში, A2744_YD4 ჩვენი ტელესკოპებისთვის თითქმის ორჯერ დიდი ჩანს.  მიუხედავად იმისა, რომ დღეს კოსმოსური მტვერი უხვადაა, თავდაპირველად ის სამყაროში მალე ამოწურულა; შესაბამისად, მისი წარმოშობის კვლევა გარკვეულ წარმოდგენას შეგვიქმნის ძალიან ადრეული სამყაროს იერსახის შესახებ. როგორც ვიცით, სუპერნოვას აფეთქება ბევრ მტვერს გამოაფრქვევს. შესაბამისად, მკვლევართა აზრით, ამ ოდენობის მტვრის აღმოჩენა იმაზე მეტყველებს, რომ სამყაროს წარმოშობიდან პირველი 600 მლნ წლის განმავლობაში, გალაქტიკა A2744_YD4-ში რამდენიმე ვარსკვლავი მოკვდა. „A2744_YD4 უშორესი გალაქტიკაა მათ შორის, რომელთაც ამ დრომდე ტელესკოპი ALMA დაკვირვებია; გარდა ამისა, ამდენი მტვრის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ ეს გალაქტიკა ადრეული სუპერნოვას აფეთქებამ დააბინძურა“, — ამბობს ჯგუფის ერთ-ერთი წევრი ნიკოლა ლაპორტი. ALMA-სა და კიდევ ერთი ტელესკოპის, VLT-ის სიმძლავრის წყალობით, ასტრონომებს ამ გალაქტიკაში უფრო შორს გახედვაც შეუძლიათ; მათი საბოლოო მიზანია დაადგინონ როდის არსებობდა პირველი ვარსკვლავები — დრო,
წაკითხვა
მზის სისტემის კიდეზე ასტრონომებმა მოზრდილი ობიექტი აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-04-16 20:37:00
ასტრონომებმა მზის სისტემის კიდეზე დამალული პლანეტური სხეული იპოვეს, რომელსაც „დიდი“ (DeeDee) უწოდეს.  „დიდი“ შორეულ ჯუჯა პლანეტას ჰგავს და ის პირველად 2016 წელს აღმოაჩინეს, თუმცა ამ დრომდე ცოტა რამ იყო ცნობილი მისი ფიზიკური სტრუქტურის შესახებ. მაგრამ ახლა, ატაკამის ფართომილიმეტრული ტელესკოპის (ALMA)-ს წყალობით, ამ იდუმალი ობიექტის ნამდვილი ვინაობის შესახებ მრავალი დეტალი გამოვლინდა — იგი უფრო დიდია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო. ახალი მონაცემების მიხედვით, „დიდის“ ზომა ჯუჯა პლანეტა ცერერას ზომის ერთ-მესამედს შეადგენს. ცერერა მზის სისტემის ასტეროიდთა სარტყლის უდიდესი წევრია, რომელსაც საკმარისი მასა აქვს იმისათვის, რათა სფერული ფორმის იყოს. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ „დიდი“ აკმაყოფილებს ყველა კრიტერიუმს, რათა ჯუჯა პლანეტად ჩაითვალოს, თუმცა ასტრონომებს მისი ოფიციალური კლასიფიკაცია ჯერ არ მოუხდენიათ. „დიდი“ მდებარეობს მზის სისტემის კიდეზე, მზიდან დაახლოებით 192 ასტრონომიული ერთეულის მანძილზე, რაც 137 მილიარდი კილომეტრის ეკვივალენტია. აღსანიშნავია, რომ „დიდის“ შუქს დედამიწამდე მოსაღწევად 13 საათი სჭირდება. შედეგად, ამ დროისთვის იგი ნეპტუნსგადაღმა მდებარე მეორე ყველაზე შორეული ობიექტია ჯუჯა პლანეტა ერისის შემდეგ. „დიდის“ ორბიტა იმდენად დიდია, რომ მზის გარშემო ერთხელ შემოსავლელად, ობიექტს 1100 წელიწადი სჭირდება. მისი აღმოჩენა კიდევ ერთხელ მეტყველებს, რომ ჯერ კიდევ ძალიან ბევრი გვაქვს შესასწავლი ობიექტების შესახებ, რომლებიც მზის სისტემის სიღრმეებში იმალებიან. „პლუტონსგადაღმა რეგიონი საოცრად მდიდარია პლანეტური სხეულებით“, — ამბობს უფროსი მკვლევარი მიჩიგანის უნივერსიტეტიდან, დევიდ გერდესი. „ზოგიერთი მათგანი ძალიან პატარაა, თუმცა ზოგიერთი ზომით პლუტონს ეკონკურენტება, შესაძლოა მასზე დიდებიც კი იყვნენ“. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ ეს ობიექტები ძალიან შორსაა, სულაც არ ნიშნავს, რომ ისინი უმნიშნელოა. „დიდის“ მსგავსი პლანეტური ობიექტები ჩვენი პლანეტური სისტემის დაბადების ნარჩენებია.  მეცნიერებს იმედი აქვთ, რომ იმის გარკვევა თუ როდის და სად წარმოიქმნენ ისინი, დაგვეხმარება ერთხელ და სამუდამოდ ამოვხსნათ ერთ-ერთი უდიდესი საიდუმლო პლანეტურ მეცნიერებაში — როგორ იბადებოდა მზის სისტემის პლანეტები, მათ შორის დედამიწა.  „დიდი“ პირველად ჩილეში მდებარე სერო-ტოლოლოს ობსერვატორიიდან შენიშნეს,  ბლანკო
წაკითხვა
მარსის ატმოსფეროში მეტალები აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-04-14 21:41:00
როგორც NASA-ს ხომალდ MAVEN-ის მონაცემებიდან ირკვევა, მარსის ატმოსფეროს ზედა ფენებში ელექტრულად დამუხტული მეტალის ატომებია აგბნეული. მეტალის იონებს შესაძლებლობა აქვს გამოავლინოს აქამდე უხილავი, იდუმალებით მოცული ელექტრული აქტივობა მარსის ზედა ატმოსფეროში (იონსფერო).  „MAVEN-მა პირველად, პირდაპირ გამოავლინა მეტალის იონების მუდმივი არსებობა დედამიწის გარდა სხვა რომელიმე პლანეტის იონსფეროში“, — ამბობს NASA-ს გოდარდის კოსსმოსური ფრენების ცენტრის მეცნიერი ჯოზეფ გრებოვსკი. „იმის გამო, რომ მეტალის იონები დიდხანს ცოცხლობენ და ნეიტალური ქარებისა და ელექტრული ველების საშუალებით, წარმოშობის ადგილიდან საკმაოდ შორ მანძილზე გადაადგილდებიან, მათი გამოყენება შესაძლებელია იონსფეროში მიმდინარე მოძრაობის მიმართულებათა დასადგენად, ზუსტად ისე, როგორც მოფრიალე ფოთლების საშუალებით შეგვიძლია დავადგინოთ ქარის მიმართულება“, — აღნიშნავს კვლევის ავტორი ჯოზეფ გრებოვსკი. MAVEN-ი (Mars Atmosphere and Volatile Evolution Mission) მარსის ატმოსფეროს ზედა ფენას იკვლევს, რათა გაარკვიოს თუ როგორ დაკარგა პლანეტამ თავის აირების უდიდესი ნაწილი და როგორ იქცა სიცოცხლისათვის ერთ დროს ხელსაყრელი პლანეტიდან ცივ, უდაბურ პლანეტად. იონსფერული აქტივობის გარკვევა ნათელს მოჰფენს თუ როგორ განიბნა მარსის ატმოსფერო კოსმოსში. მეტალი წითელ პლანეტაზე ციცქნა მეტეორიდთა გამუდმებული წვიმის სახით ჩაედინება. როდესაც მარსის ატმოსფეროს მაღალი სიჩქარის მეტეორიდი ეცემა, იგი ორთქლდება. ორთქლში გაბნეული მეტალის ატომები სხვა დამუხტული ატომების დაჯახების შედეგად, ზოგიერთ თავიანთ ელექტრონს იონსფეროში განაბნევენ და მეტალის ატომებს ელექტრულად დამუხტულ იონებად გარდაქმნიან. სპეციალური ინსტრუმენტების საშუალებით, ბოლო ორი წლის განმავლობაში MAVEN-მა მარსის ზედა ატმოსფეროში აღმოაჩინა რკინის, მაგნიუმისა და ნატრიუმის იონები. მკვლევართა ჯგუფი საბოლოოდ დარწმუნდა, რომ მეტალის იონები იქ მუდმივად არის წარმოდგენილი. პლანეტათშორისი მტვერი, რაც მეტეორთა წვიმას იწვევს, მზის სისტემაში უხვადაა. შესაბამისად, როგორც ჯგუფი აცხადებს, მზის სისტემის ყველა იმ პლანეტასა თუ მთვარეს, რომელსაც მტკიცე ატმოსფერო აქვს, აქვს მეტალის იონებიც.  ჯგუფმა ასევე აღმოაჩინა, რომ მარსზე მეტალის იონები დედამიწისგან განსხვავებულად იქცევიან. დედამიწა გარშემორტყმულია მაგნიტური ველით, რომელსაც ჩვენი პლანეტის შიდა ნაწილი წარმოქმნის; იონსფერულ ქარებთან ერთად, ეს მაგნიტური ველი მეტალის იონებს ფენებად დაწყობას აიძულებს. იქიდან გამომდინარე, რომ მარსს მხოლო
წაკითხვა
„საქართველოს ასტრონომიის კლუბმა“ კოსმონავტიკის დღე აღნიშნა
გამოქვეყნებულია: 2017-04-14 21:05:00
„საქართველოს ასტრონომიის კლუბმა“ კოსმონავტიკის საერთაშორისო დღე აღნიშნა. თბილისის ყოფილი იპოდრომის ტერიტორიაზე, კლუბის წევრებმა „ასტრონომიის საღამო“ მოაწყვეს. ღონისძიებაზე მისულ ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს, ტელესკოპში გახედვისა და სხვადასხვა  ასტრონომიულ ობიექტზე დაკვირვების შესაძლებლობა ჰქონდა. ასტრომოყვარულები დააკვირდნენ იუპიტერსა და მის მთვარეებს, ორიონის ნისლეულს, მთვარეს, წითელ სუპერგიგანტ ვარსკვლავ ბეთელჰეიზეს და ა. შ.  კლუბის ხელმძღვანელთა განცხადებით, მსგავს შეკრებებს ტრადიციული ხასიათი აქვს და მასში მონაწილეობა ნებისმიერ დაინტერესებულ ადამიანს შეუძლია. „საქართველოს ასტრონომიის კლუბი“ 2003 წელს შეიქმნა და მისი მიზანი საქართველოში ასტრონომიისა და მასთან დაკავშირებული დარგების პოპულარიზაციაა. აქვთ საიტი, რომელზეც ასტრონომიულ სიახლეებს აქვეყნებენ და Facebook-ჯგუფი, სადაც აქტიურად განიხილავენ სხვადასხვა სამეცნიერო საკითხებს.  
წაკითხვა

უახლესი