საზოგადოებრივი
104.5 FM
მეცნიერება/ტექნოლოგიები
როცა ნეიტრონული ვარსკვლავები ეჯახებიან - რა დაინახეს ჰაბლმა და სხვა ტელესკოპებმა [ვიდეოები]
გამოქვეყნებულია: 2017-10-20 21:19:00
2017 წლის 17 აგვისტოს, პირველად ისტორიაში, LIGO-სა და Virgo-ს თანამშრომლობის ასტრონომებმა დააფიქსირეს ნეიტრონულ ვარსკვლავთა შეჯახების შედეგად წარმოქმნილი გრავიტაციული ტალღები; ამავე დროს, ასევე ისტორიაში პირველად, კოსმოსიდან და დედამიწიდან ამ მოვლენის სინათლეც დააფიქსირეს. წყაროს GW170817 უწოდეს, თავად მოვლენას კი „კილონოვა“. გთავაზობთ ამ მოვლენის ამსახველ ვიდეოებს, როგორც ის ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის, ჩანდრას რენტგენული გამოსხივების ობსერვატორიის, გემინის ობსერვატორიისა და სხვა ტელესკოპთა ლინზებში გამოჩნდა.  ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი გრავიტაციული ტალღების წყაროს აკვირდება NASA-სა და ევროპის კოსმოსური სააგენტოს (ESA) კუთვვნილმა ჰაბლის კოსმოსურმა ტელესკოპმა გრავიტაციული ტალღების წყაროს ფოტოები გადაუღო:   ნეიტრონული ვარსკვლავების შერწყმით წარმოქმნილი კილონოვა ESO (ევროპის სამხრეთული ობსერვატორია) მრავალი ტელესკოპის თვალით კილონოვას აღმოსაჩენად გამოიყენეს ჩილეს ატაკამის უდაბნოში განთავსებული ევროპის სამხრეთული ობსერვატორიის ტელესკოპები:  
წაკითხვა
საუდის არაბეთის უდაბნოში 400 უძველესი, იდუმალი მონუმენტი აღმოაჩინეს
გამოქვეყნებულია: 2017-10-20 20:22:00
საუდის არაბეთის დასავლეთ ნაწილში, უდაბნოს ლავის მინდვრებზე, ახალი ტიპის არქეოლოგიური ძეგლი აღმოაჩინეს. ჰარატ-ხაიბარის ველზე, ათასობით წლის წინანდელი 400-ზე მეტი სტრუქტურა იპოვეს. აღმოჩენაში დიდია საჰაერო დარუკვის ტექნოლოგიების წვლილი; ეს მეთოდი მკვლევრებს საშუალებას აძლევს იხილონ ხმელეთიდან რთულად მისადგომი ან ისეთი ზონები, რომელთა მნიშვნელობის შესახებაც არაფერი იციან. მონუმენტებს „ჭიშკრები“ უწოდეს და ისინი აღწერილია დასავლეთ ავსტრალიის უნივერსიტეტის მკვლევრის, დევიდ კენედის ნაშრომში, რომელიც მალე გამოქვეყნდება. 1978 წელს, დევიდ კენედიმ დააარსა ახლო აღმოსავლეთის არქეოლოგიის აეროფოტოგრაფიული არქივი. ისინი სულაც არაა „ჭიშკრები“ — ასე უწოდებენ იმიტომ, რომ მაღლიდან შეხედვისას, გარკვეულწილად წააგავს ძველებურ მინდვრის ჭიშკრებს: პირველად ისინი მოყვარულმა მეცნიერებმა აღმოაჩინეს. „ახალი ტიპის ეს ძეგლი ფართო აუდიტორიას პირველად საუდის არაბეთის რამდენიმე მოქალაქემ გააცნო, არც ერთი მათგანი არ ყოფილა არქეოლოგი — უბრალოდ, მათი გატაცება თავიანთ ქვეყნის კულტურული მემკვიდრეობის კვლევა იყო“, — წერს კენედი. „განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვით ექიმ დარ ალ-საიდსა და ჯგუფის სხვა წევრებს, რომლებიც საკუთარ თავს უდაბნოს ჯგუფს უწოდებენ; ლანდშაფტზე დაკვირვებისა და შემდეგ საკუთარ საიტზე დატანისთვის, ისინი Google Earth-ს იყენებდნენ“. მიუხედავად სახელისა, ეს სტრუქტურები ჭიშკრები არაა. წარმოადგენს დაბალ, უხეშად ნაგებ კედლებს, რომელთა უმეტესობის სიგრძე 50-150 მეტრია; სულ აღმოჩენილი 389 კედლიდან, 200 მეტრზე გრძელი 36-ია, ყველაზე გრძელი კი 518 მეტრი. უცნობია რა არის ან რისთვის ააშენეს ისინი, მაგრამ თავად მათი არსებობა უკვე იმაზე მიუთითებს, რომ ლავის ეს მინდორი საცხოვრებლად გაცილებით უფრო ვარგისი უნდა ყოფილიყო. „ლავის მინდვრები ხშირად მდიდარია არქეოლოგიური ნაშთებით, რაც მიუთითებს უფრო ტენიან წარსულსა და უხვ მცენარეულობაზე; ბოლო საველე სამუშაოებმა, რომლის ფარგლებშიც მოხდა ვრცელი დასახლების იდენტიფიცირება, ეს ვარაუდი კიდევ უფრო განამტკიცა“, — წერს კენედი. 
წაკითხვა
ოდესმე ფეხმძიმედ ნამყოფი ქალების სისხლის მამაკაცებისთვის გადასხმა შესაძლოა, სახიფათო იყოს - ახალი კვლევა
გამოქვეყნებულია: 2017-10-20 19:25:00
სისხლის დონორობისას, დეტალური სამედიცინო ისტორიის წარმოება როგორც ჩანს, იმაზ უფრო დიდ მნიშვნელობას შეიძენს, ვიდრე ამჟამადაა. როგორც ახალმა კვლევამ დაადგინა, გაცილებით მაღალია იმ მამაკაცთა სიკვდილიანობის მაჩვენებელი, რომელთაც გადაუსხეს იმ დონორი ქალების სისხლი, რომლებიც ოდესმე ფეხმძიმედ ყოფილან. ჯერჯერობით არავინ იცის, რატომ. კვლევის შედეგად გაირკვა, რომ მამაკაცებს, რომლებსაც გადასხმული აქვთ იმ ქალების სისხლი, რომლებიც ოდესმე ყოფილან ორსულად, გაცილებით მაღალი სიკვდილიანობის მაჩვენებელი აქვთ, ვიდრე იმ მამაკაცებს, რომლებსაც გადასხმული აქვთ სხვა მამაკაცების ან ფეხმძიმედ არასოდეს ნამყოფი ქალების სისხლი. 50-წლამდე მამაკაცებში, ეს მაჩვენებელი 1,5 ჯერ მაღალი იყო სისხლის გადასხმიდან სამი წლის განმავლობაში; სიკვდილის ყველაზე სავარაუდო მიზეზი იყო იმუნური სისტემის მწვავე რეაქცია, რომელსაც სისხლის გადასხმასთან დაკავშირებულ ფილტვის მწვავე დაზიანებას უწოდებენ — გაზრდილი რისკი, რომელიც წარსულშიც ქალ დონორებთან იყო დაკავშირებული. ნიდერლანდების ჯანდაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ დაფინანსებულ კვლევაში ჩართული იყო 31 118 პაციენტი, რომლებსაც საერთო ჯამში, 2005-2015 წლებში ნიდერლანდებში 59 320-ჯერ ჰქონდათ ჩატარებული სისხლის წითელი უჯრედების გადასხმა.  დონორები სამ კატეგორიად იყოფოდნენ: მამაკაცები (88%); ქალები, რომლებიც არასოდეს ყოფილან ფეხმძიმედ (6%) და ქალები, რომლებიც ოდესმე ორსულად ყოფილან (6%).  პაციენტთა სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 3 939 ადამიანზე 13% იყო. სტატისტიკურად, უმსხვილეს ჯგუფს მიეკუთვნებოდნენ მამაკაცები, რომლებსაც იმ ქალების სისხლი ჰქონდათ გადასხმული, რომლებიც ოდესმე ყოფილან ფეხმძიმედ. „იმ პაციენტებს შორის, რომლებსაც გაკეთებული ჰქონდათ სისხლის წითელი უჯრედების გადასხმა, სისხლის მიღება ოდესმე ფეხმძიმედ ნამყოფი ქალი დონორებისგან, მამაკაც დონორებთან შედარებით — დაკავშირებული იყო სიკვდილიანობის მაღალ მაჩვენებელთან მხოლოდ კაც მიმღებებში და არა ქალებში“, — წერენ მკვლევრები. „იმ ქალი დონორების სისხლის გადასხმა, რომლებიც ორსულად არასოდეს ყოფილან — არ აღმოჩნდა სიკვდილიანობის მაღალ მაჩვენებელთან დაკავშირებული არც მამაკაც და არც ქალ მიმღებებში“. ოდესმე ფეხმძიმედ ნამყოფი ქალი დონორებისგან მიღებულ მამაკაცებში სიკვდილიანობის მაჩვენებელი წელიწადში 101 გარდაცვლილი იყო 1000 ადამიანზე. შედარებისათვის — მამაკაცი
წაკითხვა
მთვარეზე აღმოჩენილია მღვიმე, რომელშიც შეიძლება მომავალში ადამიანთა ბაზა დაარსდეს
გამოქვეყნებულია: 2017-10-19 22:13:00
ადამიანისთვის მთვარეზე დიდხანს დარჩენა ზედმეტად სახიფათოა.  მიზეზი რადიაციის ნაკადია, რასაც უდავოდ მოჰყვება მრავალი სახის კიბო. მთვარის პოტენციური მცხოვრებების კოსმოსური გამოსხივების მაღალი დოზისგან დაცვის ერთი გზაა ბაზის განთავსება მიწისქვეშ.  ახლახან, მკვლევრებმა დაადასტურეს, რომ ერთ-ერთი ასეთი კომფორტული ადგილი მთვარის მარიუსის ბორცვების რეგიონში, ლავის მილში უნდა მდებარეობდეს. აშშ-ის პერდიუს უნივერსიტეტისა და იაპონიის კოსმოსური სააგენტოს (JAXA) მეცნიერებმა შეისწავლეს მთვარის ზედაპირის რადარული მონაცემები და სიმკვრივის მახასიათებლები, რათა გაერკვიათ სავარაუდო გეოლოგიური დეპრესიის ადგილმდებარეობა და დაედგინათ, გამოდგება თუ არა ის მთვარეზე სოფლის გასაშენებელ კანდიდატად.  ლავის მილები მთვარეზეც იმდენად ბევრია, რამდენადაც დედამიწაზე. გამდნარი ქანების ნაკადები მთვარის ზედაპირზე სწრაფად ცივდებოდა და მყარდებოდა გარე ფენებში, შიგნით კი თხევადი რჩებოდა.  ამის შემდეგ, იქ დარჩენილი ლავის თხევადი ნაკადი ნელ-ნელა გარეთ გამოედინებოდა და წარმოქმნიდა ღრუვს, სიცარიელეს. ეს ყველაფერი მაშინ ხდებოდა, როცა მთვარე გეოლოგიურად აქტიური იყო, თუმცა მისი ზედაპირი დღემდე, მილიარდობით წლის შემდეგაც ინახავს იმ პერიოდში წარმოქმნილ ასეთ მახასიათებლებს. აღსანიშნავია, რომ ეს მილები უბრალოდ პატარა ნაპრალები როდია. მთვარის შედარებით სუსტი გრავიტაციის წყალობით, თეორიულად, ზოგიერთი მათგანი შესაძლოა იმხელაც იყოს, რომ ვულკანურ სახურავს წარმოქმნიდეს ქალაქის ზომის ბაზისთვისაც კი. ეს ყველაფერი სპეკულაციად რჩებოდა. მთვარის ზედაპირზე შემჩნეული ღრმა ხვრელები მარტივად შეიძლება იყოს ჩანგრეული მილები, მაგრამ ამ დრომდე ძალიან ცოტა რამ ვიცოდით იმასთან დაკავშირებით, თუ რამდენად შორს შეიძლება ვრცელდებოდეს მიწისქვეშ მთვარის ასეთი მღვიმეები.  „თუკი ოდესმე ვგეგმავთ მთვარეზე ბაზის აშენებას, მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ სად მდებარეობს და რამხელებია მთვარის ლავის მილები“, — ამბობს იაპონიის კოსმოსური სააგენტოს მკვლევარი ჯუნიჩი ჰარუიამა. მთვარის ნათელ მხარეზე მდებარე რეგიონი, რომელსაც მარიუსის ბორცვებს უწოდებენ, ბუშტულებიანი ბლინივით გამოიყურება და ნამდვილად კარგი ადგილია ლავის მილების საძებნელად. 
წაკითხვა
იმოგზაურეთ მზის სისტემაში Google Maps-ის საშუალებით
გამოქვეყნებულია: 2017-10-19 21:09:00
კოსმოსში წასვლა ყველას არ შეგვიძლია, მაგრამ Google Maps-ის წყალობით, ახლა უკვე შეგვიძლია მზის სისტემაში ვიმოგზაუროთ. ინტერნეტ-გიგანტის რუკების სერვისმა თვისი რუკები ახლომდებარე ციურ სხეულებზეც განავრცო — დაამატა სამი ახალი პლანეტისა და მრავალი მთვარის რუკები. ეს ყველაფერი იმაზე გაცილებით საოცარია, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს. წარსულში, ეს სერვისი მოიცავდა მხოლოდ დედამიწას, მარსს, მთვარეს და საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურს; იყენებდა NOAA-ს, ESO-ს, JAXA-ს და NASA-ს მიერ შეგროვილ მონაცემებს, საერთაშორისო კოსოსური სადგურის შემთხვევაში კი ასტრონავტ ტომას პესკეს მონაცემებს. ამჯერად, NASA-ს მონაცემების წყალობით, სერვისს დაემატა ვენერა, მერკური, პლუტონი და მთვარეები — ცერერა, იო, ევროპა, განიმედე, მიმასი, ენცელადი, დიონა, რეა, ტიტანი და იაფეტი. იმის გამო, რომ არ გვაქვს ზედაპირის დონის ფოტოები, ვერ შესძლებთ ამ პლანეტების ახლო ხედების ნახვას, მაგრამ შეგიძლიათ ისინი გარშემო ატრიალოთ, ამოადიდოთ — თქვენ წინაშეა ლამაზი, ვირტუალური გლობუსი. „დაზვერეთ ენცელადის ყინულოვანი ვაკეები, სადაც ხომალდმა
წაკითხვა
ძველი ეგვიპტის დაცემა შესაძლოა, გიგანტური ვულკანის ამოფრქვევამ გამოიწვია
გამოქვეყნებულია: 2017-10-18 20:03:00
კლეოპატრას თვითმკვლელობისა და ძველი ეგვიპტის დაცემის შესახებ, მრავალი ლეგენდა დადის.  შექსპირისეული დრამისა და პოლიტიკური დაპირისპირებების გარდა, ამ იმპერიის კოლაფსის მიზეზები შესაძლოა კიდევ უფრო შორს მიდიოდეს.  მკვლევრებმა შეისწავლეს დომინოს ეფექტი, რომელიც ძველ ეგვიპტეში სოციალურ გადატრიალებასა და დედამიწის მეორე მხარეს ამოფრქვეული ვულკანით გამოწვეულ კლიმატის ცვლილებას მოჰყვა. ისტორიკოსთა ჯგუფმა ერთმანეთს დაუკავშირა მყინვარულ საფარში ნაპოვნი ვულკანური მოვლენების მტკიცებულებები და ნილოსის ადიდების სეზონური ხასიათი; შედეგად, ისინი მივიდნენ დასკვნამდე, რომ ეგვიპტისათვის სასიცოცხლო ამ ციკლის მოშლას უნდა გამოეწვია მოვლენები, რომლებმაც ამ ძლევამოსილი კულტურის დასუსტება განაპირობა. კლიმატის ცვლილება და სოცლიალური გადატრიალება ხშირად გადადის ხელიდან ხელში და განაპირობებს დრამატულ ეკონომიკურ-პოლიტიკურ ძვრებს, რისი ხლივაც მარტივადაა შესაძლებელი მთელი ცივილიზაციის ისტორიაში. შესაბამისად, მოსაზრება სულაც არაა უცნაური. თუმცა, საღ ჰიპოთეზასაც კი აუცილებლად სჭირდება სოლიდური მტკიცებულებები. „ეს გახლავთ კლიმატის ჩანაწერების მშვენება“, — ამბობს იელის უნივერსიტეტის მკვლევარი ჯოზფ მენინგი. „პირველად ისტორიაში, შეგიძლიათ სინამდვილეში იხილოთ ეგვიპტის დინამიკური საზოგადოება და არა მხოლოდ ქრონოლოგიურად დალაგებულ სტატიკურ ტექსტთა აღწერილობა“. ჯგუფმა მიმართა წინა კვლევას, რომელიც დეტალურად აღწერს გასული 2500 წლის განმავლობაში მომხდარ მნიშვნელოვან ვულკანურ ამოფრქვევათა განრიგს. დიდ პრობლემას არ წარმოადგენს ვულკანთა მიერ ამოფრქვეული ლავა. თუმცა, გამოტყორცნილ ფერფლსა და გოგირდის ნაწილაკებს შეუძლია აეროზოლების წარმოქმნა, რომლებიც სტრატოსფეროში მიმოიფანტება და ირეკლავს მზის სინათლეს, რაც ტემპერატურასა და ატმოსფერულ ნალექებზე გავლენას ახდენს ამოფრქვევის ადგილიდან ძალიან შორსაც კი. იმის გასარკვევად, თუ როგორ შეიძლებოდა დაზიანებულიყო ეგვიპტის სეზონური ამინდი დროებითი ამოფრქვევბით, მკვლევრებმა მიმართეს მონუმენტ ალ-მიქიასს, იგივე ისლამურ ნილომეტრს. ეს გასაოცარი არქიტექტურული ნაგებობა წარმოადგენს ხელოვნების, წყლის წყაროსა და ისტორიული ჩანაწერების შემნახველის ნაზავს. 
წაკითხვა
ჩინეთის კოსმოსური სადგური მალე დედამიწაზე ჩამოვარდება
გამოქვეყნებულია: 2017-10-18 19:31:00
9,4-ტონიანმა ჩინეთის კოსმოსურმა სადგურმა ტიანგუნ-1-მა დედამიწაზე დაშვებისთვის საჭირო აჩქარება მიიღო და როგორც მოსალოდნელია, პლანეტის ზედაპირზე რამდენიმე თვეში ჩამოვარდება. მიუხედავად იმისა, რომ 12-მეტრიანი ლაბორატორია დიდი ალბათობით ატმოსფეროში შემოსვლისას დაიწვება, ნამსხვრევები, რომელთა წონაც 100 კგ-ს აღემატება, დაწვას ვერ მოასწრებს, დედამიწამდე მაინც მოაღწევს და არავინ იცის, თუ სად დაეცემა ისინი პლანეტას. კოსმოსური სადგური 2011 წელს გაეშვა და უმასპინძლა სამ მისიას, მათ შორის ჩინეთის პირველ ქალ კოსმონავტებს — ლიუ იანგსა და ვანგ იაპინგს. სადგურის სახელი ჩინურად „სამოთხის სასახლეს“ ნიშნავს და გამოიყენებოდა 2023 წლისთვის დაგეგმილი უფრო დიდი სადგურის ტექნოლოგიების გასატესტად.  ჩინელებმა რა თქმა უნდა, იცოდნენ რომ იგი სამუდამო არ იქნებოდა და 2016 წლის მარტში, ჩინეთის ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ სადგურის აღსასრულის დრო ახლოვდებოდა. მაგრამ 2016 წლის სექტემბერში, ჩინეთმა ოფიციალურიად აღიარა, რომ სადგურზე კონტროლი დაკარგა და ამჟამად იგი განადგურების ორბიტაზე მოძრაობდა. მათი პროგნოზით, სადგური დედამიწას უნდა შეჯახებოდა 2017 წლის ოქტომბერი — 2018 წლის აპრილის შუალედში; იქვე შენიშავდნენ, რომ ხომალდი დედამიწიდან 370 კმ სიმაღლეზე მოძრაობდა. ე. წ. კარმანის ხაზი, რომელიც დედამიწისა და კოსმოსის ოფიციალურ საზღვრად ითვლება, პლანეტიდან 100 კმ სიმაღლეზე მდებარეობს. ჰარვარდის უნივერსიტეტის ასტროფიზიკოსის, ჯონათან მაკდოუელის განცხადებით, ჩინური სადგური ახლა ბევრად უფრო ახლოსაა და სავარაუდოდ, დედამიწას ძალიან მალე შეეჯახება. „ამჟამად, მისი პერიგეა 300 კილომეტრს ქვემოთაა და იმყოფება მკვრივ ატმოსფეროში, სადაც უფრო მაღალია ხომალდის დაშლის მაჩვენებელი“, — უთხრა მან The Guardian-ს. „ვფიქრობ, ის დედამიწას რამდენიმე თვეში დაეცემა, 2017 წლის ბოლოს ან 2018 წლის დასაწყისში“. ზუსტად სად და როდის, უცნობია; მაგრამ ნაკლებ სავარაუდოა, რომ მან რაიმე სერიოზული საფრთხე გამოიწვიოს. 1991 წელს, რუსეთის კოსმოსური სადგური სალიუტ-7, დედამიწის ატმოსფეროში არგენტინის თავზე შევიდა და წარმოქმნა თვალწარმტაცი სინათლის შოუ, ხმელეთზე კი ძალიან ცოტა ნარჩენები ჩამოცვივდა.  2001 წელს, რუსეთის კოსმოსური სადგური „მირი“ ატმოსფეროში კონტროლირებადი გზით შემოიყვანეს, ჩამოცვივდა ნამსხვრევებიც, მაგრამ წყნარი ოკეანის თავზე. 
წაკითხვა
რა არის ნეიტრონული ვარსკვლავი
გამოქვეყნებულია: 2017-10-18 19:04:00
რამდენიმე დღის წინ, ფიზიკოსებმა და ასტრონომებმა მთელ მსოფლიოს ამცნეს, რომ ისტორიაში პირველად, დააფიქსირეს ორი ნეიტრონული ვარსკვლავის შეჯახება — ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი და მძვინვარე მოვლენა სამყაროში. მაგრამ რა არის სინამდვილეში ნეიტრონული ვარსკვლავი? სააგენტო AFP-მ ამ კითხვით კარდიფის უნივერსიტეტის გრავიტაციული ფიზიკის დეპარტამენტის ხელმძღვანელ პატრიკ სუტონს მიმართა, რომელიც აღმოჩენის პროცესშიც იყო ჩართული.  რა არის ნეიტრონული ვარსკვლავი? შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ, რომ ისინი არიან მკვდარი ვარსკვლავების კოლაფსირებული, გადამწვარი ბირთვები. როდესაც დიდი ვარსკვლავი სიცოცხლის დასასრულს აღწევს, მისი ბირთვი კოლაფსირდება, ვარსკვლავს შემოეძარცვება გარე ფენები; თქვენს ხელთ რჩება უკიდურესად ეგზოტიკური ობიექტი — ნეიტრონული ვარსკვლავი. როგორც წესი, ნეიტრონული ვარსკვლავების მასა ნახევარი მილიონით აღემატება დედამიწის მასას, მაგრამ მათი დიამეტრი მხოლოდ 20 კილომეტრია (დაახლოებით ლონდონის ზომის). ამ ვარსკვლავების შემადგენელ ნივთიერებათა ერთი მუჭას, დედამიწაზე ევერესტის მთის მასა ექნებოდა. ისინი ძალიან ცხელია, მილიონობით გრადუსი; არიან ძლიერ რადიოაქტიურნი, აქვთ უკიდურესად ძლიერი მაგნიტური ველი... ისინი ნამდვილად ყველაზე სასტიკი ობიექტებია მთელ სამყაროში.  რატომ ეჯახებიან ერთმანეთს ნეიტრონული ვარსკვლავები? სამყაროში ძალიან ხშირია, როდესაც მოცემული გაზის ღრუბლიდან ვარსკვლავები წყვილებად იბადებიან.  თუკი ვარსკვლავები საკმაოდ დიდია, სიცოცხლის დასასრულს, ისინი ფეთქდებიან და თავიანთ ადგილზე ტოვებენ ნეიტრონულ ვარსკვლავებს, რომლებიც შემდეგ ერთმანეთის გარშემო მოძრაობას განაგრძობენ. ერთმანეთის ორბიტაზე მოძრაობისას, ისინი გამოყოფენ
წაკითხვა
სატურნის მთვარე ტიტანის ამინდი უაღრესად მკაცრია და ძალიან ჰგავს დედამიწისას
გამოქვეყნებულია: 2017-10-17 21:40:00
სატურნის უდიდესი მთვარე — ტიტანი, იდუმალებით მოცული ადგილია; რაც უფრო მეტს ვსწავლობთ მის შესახებ, თავს იჩენს კიდევ უფრო მეტი სიურპრიზი. გარდა იმისა, რომ ის ერთადერთი სხეულია მზის სისტემაში დედამიწის გარდა, რომელსაც მკვრივი, აზოტით მდიდარი ატმოსფერო აქვს, მის ზედაპირზე მრავლადაა მეთანის ტბები, ატმოსფეროში კი მეთანის ღრუბლები. ეს ჰიდროლოგიური ციკლი, რომელშიც მეთანი სითხიდან აირად გარდაიქმნება და შემდეგ პირიქით, ძალიან ჰგავს დედამიწის ამინდის ციკლს. NASA/ESA-ს კასინი-ჰიუგენსის მისიის წყალობით, რომელიც 2017 წლის 15 სექტემბერს დასრულდა სატურნის ატმოსფეროში ხომალდის დაწვით — ბოლო წლებში ამ მთვარის შესახებ უზარმაზარი ცნობები მივიღეთ. უკანასკნელი აღმოჩენა, რომელიც ლოს-ანჯელესის კალიფორნიის უნივერსიტეტის პლანეტარულ მეცნიერებსა და გეოლოგებს ეკუთვნით, ტიტანზე მეთანის წვიმებს ეხება. მიუხედავად იმისა, რომ იქ იშვიათად მოდის, ეს წვიმები ძალიან ექსტრემალურია. იმისათვის, რათა განესაზღვრათ თუ რამდენად ექსტრემალური უნდა ყოფილიყო ამინდი, რომ ტიტანის ზედაპირს ამჟამიდენლი ფორმები შეეძინა, უნივერსიტეტის ჯგუფმა, მკვლევარ სონ ფოლკის ხელმძღვანელობით, ტიტანის ნალექების სიმულაციები ჩაატარა. შედეგად დადგინდა, რომ მეთანის თავსხმა წვიმებმა შეიძლება ზუსტად იმავე გზით ამოჭამა ტიტანის ყინულოვანი ზედაპირი, როგორც ექსტრემალური წვიმები გამოკვეთს დედამიწის კლდოვანი ზედაპირის ფორმებს. დედამიწაზე ინტენსიური წვიმები მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გეოლოგიურ ევოლუციაში. როდესაც ნალექები საკმაოდ მძიმეა, წვიმა განაპირობებს წყლის ვრცელ ნაკადებს, რომლებსაც დანალექები დაბლობებში გადააქვს, სადაც ისინი წარმოქმნიან გამოზიდვის კონუსის სახელით ცნობილ მახასიათებლებს. მისიის ფარგლებში, თავისი რადარული ინსტრუმენტის გამოყენებით, კასინის ორბიტერმა მსგავსი მა
წაკითხვა
რატომ შეიღება ბრიტანეთის თავზე ცა წითლად - უცნაური ფენომენი
გამოქვეყნებულია: 2017-10-17 20:13:00
ქარიშხალ ოფელიას, რომელმაც გუშინ ირლანდიის რესპუბლიკას გადაუარა — ექსტრემალურ წვიმასა და ქართან ერთად, თან ახლდა კიდევ ერთი უცნაური ეფექტი. მიუხედავად იმისა, რომ გაერთიანებული სამეფოს უმეტეს ნაწილში ამინდი შედარებით მშვიდი იყო, შუადღისას, ქვეყანა მწუხრში, მოწითალო ნათებაში გაეხვა. ბრიტანეთის მეტეოროლოგიური სამსახურის ცნობით, ასეთი ამინდი სწორედ ოფელიას მირ იყო გამოწვეული — გზადაგზა იგი მტვერს დაატარებდა, რომელმაც ატმოსფეროს ფიზიკა შეცვალა. როგორც მეტეოროლოგიური სამსახურის საიტზე გამოქვეყნებულ ბლოგპოსტში წერია, საჰარის უდაბნოდან აკრეფილი მტვერი ოფელიამ უჩვეულოდ ჩრდილოეთით წაიღო; ცაში არსებული ეს მტვერი ურთიერთქმედებაში შევიდა მზის სინათლესთან და გაფანტა ხილული სინათლის სპექტრი. ამავე დროს, დაზიანდა ლურჯი სინათლის მატარებელი ტალღები და უკან, ცაში აირეკლა; თუმცა იგივე არ მოსვლია წითელ ტალღებს, რომლებმაც დედამიწისკენ სვლა განაგრძეს და ცა უჩვეულოდ წითლად შეღებეს. „სითბოსთან ერთად, სამხრეთის ქარმა ჩვენს განედამდე მოიტანა საჰარის მტვერი, რომელმაც მზის ლურჯი ნათება გაფანტა და ცა იმაზე უფრო წითლად შეღება, ვიდრე ეს აისისა და დაისის დროსაა“, — წერია ბლოგპოსტში. 
წაკითხვა
როგორი იყო კასინის უკანასკნელი წუთები სატურნის ატმოსფეროში - რეკონსტრუქცია
გამოქვეყნებულია: 2017-10-17 19:34:00
2017 წლის 15 სექტემბერს, NASA-ს კოსმოსურმა ხომალდმა „კასინიმ“ სამუდმოდ ჩაყვინთა პლანეტა სატურნის ატმოსფეროს ზედა ფენაში. სასიკვდილო გზაზე მსვლელობისას, მონაცემებს პირდაპირ რეჟიმში გადმოსცემდა ხომალდის რვა სამეცნიერო ინსტრუმენტი. მიუხედავად იმისა, რომ ფინალური ჩაშვებისას შეგროვილი სამეცნიერო მონაცემების ანალიზს გარკვეული დრო სჭირდება, კასინის ინჟინრებმა უკვე თვალნათლივ იციან თუ როგორ იქცეოდა ხომალდი არსებობს უკანასკნელ წუთებში. ეს ყველაფერი მეცნიერებმა სატურნის ატმოსფეროს შესახებ არსებულ მონაცემებზე დაყრდნობით ივარაუდეს, რაც შემდეგ, ძალზედ გამოსადეგი იქნება სატურნის სამომავლო მისიებისათვის. ჩაშვების უკანასკნელ მომენტებში, კასინი სატურნის ატმოსფეროს მიაპობდა, რის საშუალებასაც გაუხშორებული აირების იგივე სიმკვრივე აძლევდა, როგორც ეს დედამიწის იმ ორბიტაზეა, რომელზეც საერთაშორისო კოსმოსური სადგური მოძრაობს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, იქ საერთოდაც თითქმის არაა არანაირი აირი. მიუხედავად იმ ფაქტისა, რომ აირის წნევა ვაკუუმთან ახლოსაა, კასინი 4,5-ჯერ უფრო სწრაფად მიჰქროდა, ვიდრე საერთაშორისო კოსმოსური სადგური. დიდი სიჩქარე საოცრად ზრდიდი იმ ძალას ანუ დინამიკურ წნევას, რომლითაც თხელი ატმოსფერო კასინიზე მოქმედებდა.  როგორც მონაცემები აჩვენებს, როდესაც კასინიმ სატურნთან საბოლოო მიახლოება დაიწყო, ატმოსფეროში შესვლამდე ერთი საათით ადრე, ფაქიზად შემოტრიალდა და ყოველ რამდენიმე წუთში ერთხელ, მშვიდად რთავდა ძრავებს, რათა დედამიწისკენ შემობრუნებული დარჩენილიყო. ერთადერთი ხელისშემშლელი ძალა ამ დროს სატურნის გრავიტაცია იყო, რომელიც ხომალდის ბრუნვას ცდილობდა. „იმისათვის, რომ ანტენა დედამიწისკენ მომართული შეგვენარჩუნებინა, გამოვიყენეთ ე. წ. „bang-bang კონტროლი“, — ამბობს კასინის მისიის ოპერაციების ხელმძღვანელი ჯული ვებსტერი.  „კოსმოსურ ხომალდს ვიწრო დიაპაზონი მივეცით, რომელშიც მას ტრიალი შეეძლო და როდესაც ის ერთი მიმართულებით ამ ლიმიტის დარღვევას ცდილობდა, ირთვებოდა ძრავი, რათა კვლავ იგივე პოზიციას დაბრუნებოდა“. ამ წერტილში, ღრუბლებიდან დაახლოებით 1900 კმ სიმაღლეზე, ხომალდმა სატურნის ატმოსფეროში შესვლა დაიწყო. კასინი სატურნს მიუახლოვდა თავის 11-მეტრიანი მაგნიტომეტრის დაფით, რომელიც ხომალდის გვერდისკენ იყო მიმართული. გაუხშოებული ა
წაკითხვა
უპრეცედენტო აღმოჩენა — დაფიქსირებულია ნეიტრონულ ვარსკვლავთა შეჯახებით წარმოქმნილი გრავიტაციული ტალღები
გამოქვეყნებულია: 2017-10-16 19:37:00
პირველად ისტორიაში, ევროპის სამხრეთული ობსერვტორიის (ESO) ჩილეში განთავსებულ ტელესკოპთა ფლოტმა გრავიტაციულ ტალღათა ხილული თანამოძმე დააფიქსირა.  როგორც ეს ისტორიული კვლევა გვიჩვენებს, ეს უნიკალური ობიექტი ორი ნეიტრონული ვარსკვლავის შეჯახების შედეგადაა წარმოქმნილი. ამ სახის შეჯახების კატაკლიზმური შედეგი მკვლევრებმა ჯერ კიდევ დიდი ხნის წინ იწინასწარმეტყველეს და მას კილონოვა უწოდეს — მოვლენები, რომლებიც სამყაროში მიმოფანტავს ისეთ მძიმე ელემენტებს, როგორებიცაა ოქრო და პლატინა. ეს აღმოჩენა ასევე იძლევა იმის ძლიერ მტკიცებულებას, რომ გამა-გამოსხივების მოკლეპერიოდიანი აფეთქებები ასევე ნეიტრონულ ვარსკვლავთა შეჯახებების შედეგადაა წარმოქმნილი. პირველად ისტორიაში, ასტრონომები დააკვირდნენ ერთ და იგივე მოვლენის როგორც გრავიტაციულ ტალღებს, ისე სინათლეს (ელექტრომაგნიტურ რადიაციას). ამის საშუალება მათ გლობალურმა თანამშრომლობამ და ESO-ს უმძლავრესმა ტექნოლოგიებმა მისცა. 2017 წლის 17 აგვისტოს, აშშ-ის ლაზერ-ინტერფერომეტრულ გრავიტაციულ ტალღათა ობსრვატორიამ (LIGO), იტალიის ინტერფერომეტრს  Virgo-სთან ერთად დედამიწასთან ჩავლილი გრავიტაციული ტალღები დააფიქსირა. ეს გახლდათ გრავიტაციულ ტალღათა დაჭერის მეხუთე შემთხვევა და მას GW170817 უწოდეს. ორი წამის შემდეგ, NASA-ს ფერმის გამა-გამოსხივების კოსმოსურმა ტელესკოპმა და ევროპის კოსმოსური სააგენტოს (ESA) გამა-გამოსხივების საერთაშროსო ასტროფიზიკურმა ლაბორატორიამ (INTEGRAL), ცის ზუსტად იგივე მონაკვეთში, გამა-გამოსხივების მოკლე აფეთქება დააფიქსირა. LIGO–Virgo-ს ობსერვატორიათა ქსელმა გაარკვია, რომ წყარო მდებარეობდა სამხრეთის ცის ვრცელ რეგიონში, რომლის ზომაც რამდენიმე ასეული სავსე მთვარისას უდრის და მოიცავს მილიონობით ვარსკვლავს. როგორც კი ჩილეში დაღამდა, ცის ამ მონაკვეთისკენ მრავალი ტელესკოპი მიმართეს ახალი წყაროების მოსაძებნად; მათ შორის იყო პარანალის ობსერვატორიაში განთავსებული ESO-ს ორი ტელესკოპი — VISTA და VLT , ESO-ს ლა-სილიის ობსერვატორიაში მდებარე იტალიური ტელესკოპი REM-ი, ლას-კუმბრესის ობსერვატორიის 0,4-მეტრიანი ტელესკოპი  LCO და სერო-ტოლოლოს ინტერ-ამერიკული ტეკლესკოპი DECam-ი. სინათლის დაფიქსირების შესახებ ცნობა პირველად 1-მეტრიან ტელესკოპ Swope-ისგან მოვიდა. ირკვეოდა ისიც, რომ წყარო ძალიან ახლოს იყო ჰიდრის თანავარსკვლავედში მდებარე ლინზისებრ გალაქტიკა NGC 4993-სთან. ტელესკოპ VISTA-ს მიერ ინფრაწითელ ტალღის სიგრძეში განხორციელებულმა დაკვირვებებმა წყაროს შესახებ ზუსტად იმავე ადგილისკენ მიუთითა. როდესაც ჰავაის კუნძულებზეც დაღამდა, სრულ მზადყოფნაში მოიყვანეს იქ განთავსებული ტელესკოპები — Pan-STARRS-ი და Subaru, რომლებმაც სინათლე ასევე დააფიქსირეს. 
წაკითხვა
მზის უახლოესი მეზობელი ვარსკვლავური სისტემა ბნელ, დიდი ხნის საიდუმლოს მალავს
გამოქვეყნებულია: 2017-10-14 20:54:00
ერთი წლის წინ ყველამ შევიტყვეთ, რომ მზის სისტემის უახლოეს მეზობელ ვარსკვლავურ სისტემაში დედამიწის მსგავსი, შესაძლოა სიცოცხლისათვის ხელსაყრელი პლანეტა მოძრაობს, მაგრამ ასევე შესაძლებელია, რომ ეს სისტემა ბნელ, დიდი ხნის საიდუმლოსაც მალავდეს. სამი ვარსკვლავისგან შემდგარი ალფა კენტავრი მზის სისტემისგან 4,37 სინათლის წლითაა დაშორებული და ჩვენთან ყველაზე ახლომდებარე ობიექტია მთელ გალაქტიკაში. თუმცა როგორც ჩანს, სამიდან ერთ-ერთი ვარსკვლავი ვარსკვლავთშორისი მასშტაბის ქურდობის მსხვერპლია. ახალი კვლევის მიხედვით, პროქსიმა კენტავრი — საყოველთაოდ ცნობილი ეგზოპლანეტა პროქსიმა b-ის დედავარსკვლავი, არ წარმოქმნილა მის კომპანიონ ვარსკვლავებთან ალფა კენტავრი A-სთან და ალფა კენტავრი B-სთან ერთად. შეგახსენებთ, რომ მეცნიერთა აზრით, ეგზოპლანეტა პროქსიმა b შესაძლოა სიცოცხლისათვის ვარგისი უახლოესი პლანეტა იყოს. მიუხედავად იმისა, რომ პროქსიმა b-ს სიცოცხლისუნარიანობა ცხარე კამათის საგანია ასტრონომებსა და ასტროფიზიკოსებს შორის, უფრო საყურადღებო ისაა, რომ ეს ეგზოპლანეტა მზის სისტემასთან ყოველთვის ასე ახლოს არ ყოფილა. როგორც ჰერდფორტშირის უნივერსიტეტის მკვლევართა მიერ ჩატარებული ახალი გათვლები გვთავაზობს, ალფა კენტავრი ერთ დროს შეიძლება მხოლოდ ორი ვარსკვლავისგან შედგებოდა — ალფა კენტავრი A-სა და ალფა კენტავრი B-სგან, რომლებმაც პროქსიმა კენტავრი თავიანთ გრავიტაციით ჩაიჭირეს.  ჯგუფმა მოახდინა ამ ვარსკვლავთა ორბიტების 10-მილიარდ წლიან მონაკვეთის სიმულაცია; აღმოჩნდა, რომ პროქსიმა კენტავრის ორბიტა ალფა კენტავრი A-სა და ალფა კენტავრი B-ს ორბიტებს მხოლოდ 74% შემთხვევაში ეკვროდა. „თუკი ეს სამი ვარსკვლავი ერთმანეთის გარშემო უკვე რამდენიმე მილიარდი წელია ბრუნავს, ვინმემ შეიძლება იფიქროს, რომ ეს ნამდვილად ბედნიერ ოჯახია“, — უთხრა New Scientist-ს ჰარვარდ-სმიტსონის ასტროფიზიკური ცენტრის ასტროფიზიკოსმა სკოტ კენიონმა. სხვა გარემოებებში
წაკითხვა
ვიკინგების სამარხში აღმოჩენილ ტანსაცმელზე ამოქარგული სიტყვა „ალაჰი“ იპოვეს
გამოქვეყნებულია: 2017-10-14 20:09:00
უძველეს ვიკინგურ სამარხში ათწლეულების წინ აღმოჩენილმა სამოსმა მეცნიერებს ახლახან ნამდვილი სიურპრიზი მოუწყო: აბრეშუმზე, ვერცხლისფერი ძაფით, გეომეტრიული ქუფის დამწერლობით ამოქარგული სიტყვები „ალი“ და „ალაჰ“. ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც სკანდინავიაში ნაპოვნი ისტორიული არტეფაქტი სიტყვა „ალის“ იხსენიებს, რაც არქეოლოგიურ აღმოჩენას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას სძენს. წარწერები აღმოაჩინეს IX-X საუკუნეების სამარხებში ნაპოვნ აბერშუმის 100 სამოსიდან 10-ზე. ნავისებრ სამარხებს თავის დროზე შვედეთში, გამლისა და უფსალის მახლობლად, ვიკინგების ეპოქის ძეგლებთან მიაკვლიეს.  წარწერები მაშინ შენიშნეს, როდესაც მკვლევართა ჯგუფი სამარხში აღმოჩენილი ტანსაცმლის ასლების დამზადებას ცდილობდა, გამოფენაზე გასატანად. „აღმოჩენა ძალიან მნიშვნელოვანია, რადგან გვეუბნება, რომ ეს ისტორიული ეპოქა შეუძლებელია დავახასიათოთ, როგორც „ტიპური ნორდიკული“, — უთხრა გამოცემა The Local-ს უფსალის უნივერსიტეტის ტექსტილის არქეოლოგმა ანიკა ლარსონმა. „იგი გვიჩვენებს, რომ ვიკინგები ახლო კონტაქტში ყოფილან სხვა კულტურებთან, მათ შორის ისლამურ სამყაროსთან“. მტკიცებულებები ვიკინგებისა და ისილამური სამყაროს კავშირების შესახებ, უკვე წლებია არსებობს. 2009 წელს, მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ მახვილების დასამზადებლად ვიკინგები არაბულ მეტალურგიულ ტექნოლოგიას იყენებდნენ, რამაც სავარაოდოდ მათთან ვოლგის სავაჭრო გზით მიაღწია. 2008 წელს, შვედეთში აღმოაჩინეს ვიკინგების ეპოქის არაბული მონეტების განძი, ორი წლის წინ კი, ასევე შვედეთში, IX საუკუნის ქალის სამარხში იპოვეს ბეჭედი, რომელსაც არაბულად ეწერა „ალაჰს“. გარდა ამისა, ნორვეგიაში, ვიკინგების ნავისებრ სამარხში ასევე აღმოჩენილია სპარსული აბრეშუმი. ლარსონის თქმით, თავდაპირველად, დიზაინს ვერაფერი გაუგო, მაგრამ შემდეგ გაახსენდა, რომ მსგავსი რამ სადღაც ჰქონდა ნანახი: მავრების ქსოვილებზე ესპანეთში. ქსოვილის ანალიზი, ქსოვის ტექნოლოგია და დიზაინი მიუთითებს ცენტრალურაზიურ ან სპარსულ წარმოშობაზე.  
წაკითხვა
სიმართლე აღდგომის კუნძულის იდუმალებით მოცული საზოგადოების კოლაფსის შესახებ
გამოქვეყნებულია: 2017-10-13 21:09:00
დიდი ხნის განმავლობაში, პოლინეზიისა და სამხრეთ ამერიკის ადგილობრივ ხალხთა წარმომავლობა ბურუსით იყო მოცული. როგორ შეგვიძლია ავხსნათ აღდგომის კუნძულის აშკარა პარადოქსი? გიგანტური „მოაის“ ქვის ქანდაკებების დიზაინი, მშენებლობა და ტრანსპორტირება — კულტურული მიღწევა სრულიად უნაყოფო კუნძულისთვის, რომელსაც აშკარად აკლდა როგორც ბუნებრივი, ისე ადამიანური რესურსები ამის განსახორციელებლად. დიდი ხნის განმავლობაში, ანთროპოლოგების გაოცებას იწვევდა ის ფაქტი, თუ როგორ შესძლო აღდგომის კუნძულის უბრალო მოსახლოებამ ასეთი კომპლექსური კულტურის შექმნა. ან იქნებ ეს ყველაფერი სინამდვილეში უფრო მოწინავე ხალხის, მაგალითად სამხრეთამერიკელების ნახელავია, რის შემდეგაც მთელი კუნძულის ბუნებრივი რესურსები ამოიწურა?  ბოლო წლებში, რაპა-ნუი (კუნძულის ადგილობრივი სახელწოდება) კაცობრიობის ეგოიზმის საბოლოო ბედის იგავი გახდა: ეკოლოგიური განადგურების საფრთხეების მორალური მოთხრობა.  გეოგრაფ ჯარედ დაიამონდოს მიერ წამოყენებული „ეკოციდის“ ჰიპოთეზის მიხედვით, რაპა-ნუი უნდა გამოვიყენოთ იმის სადემონსტრაციოდ, თუ როგორ არის საზოგადოება კოლაფსისთვის განწირული, თუკი ამ კუნძულის მაგალითს არ გავითვალისწინებთ. თუმცა, 60-წლიანი არქეოლოგიური კვლევა სინამდვილეში ძალიან განსხვავებულ სურათს ხატავს — ამჯერად, ახალი გენეტიკური მონაცემები დამატებით შუქს ჰფენს კუნძულის სასტიკ ბედისწერას. დროა, რაპა-ნუის საიდუმლოს ფარდა აეხადოს!  ეკოციდის ამბავი შეუსაბამოა ეკოციდის ჰიპოთეზას ორი მთავარი მოთხოვნა აქვს. პირველი — კუნძულის მოსახლეობა რამდენიმე ათასით შემცირდა და ევროპელთა იქ მისვლისას, მე-18 საუკუნეში, მათი ოდენობა სულ რაღაც 1500-3000 ადამიანსღა შეადგენდა. მეორე — პალმის ხეე
წაკითხვა
ახალი რეკორდი - ასტრონომებმა ირმის ნახტომში ყველაზე დიდი მანძილი გაზომეს, მალე ჩვენი გალაქტიკის დეტალური რუკა გვექნება
გამოქვეყნებულია: 2017-10-13 19:40:00
იდგე ტყეში, ხედავდე მხოლოდ რამდენიმე ხეს, მაგრამ ვერ ხედავდე მთლიან ტყეს — ერთგვარი იდიომაა, რომელიც ძალიან მარტივად შეიძლება მოვარგოთ ჩვენს გალაქტიკას — ვხედავთ ვარსკვლავების გარკვეულ ნაწილს, მაგრამ ვერ ვხედავთ მთლიანად ირმის ნახტომს, როგორც ერთიანობას. ძველი ასტრონომიული ხრიკის გამოყენებით ახლახან ჩატარებული კვლევის წყალობით, უკვე ხელთ გვაქვს უფრო ზუსტი მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, თუ სად არიან ობიექტები განლაგებული გალაქტიკის მეორე მხარეს, ეს კი საკვანძიო დეტალებით ავსებს ჩვენი კოსმოსური ეზოს რუკას. მართალია, ღამის ცა შეიძლება ძალიან ნაცნობი იყოს, მაგრამ იყო მოთავსებული კონკრეტულ ადგილას, გალაქტიკის შუაგულში, ცოტა არ იყოს აძნელებს მისი სრული სურათის წარმოდგენას, თუ როგორ გამოიყურება ჩვენი გალაქტიკა გარედან. ის ფაქტი, რომ ის გაბრტყელებული დისკის ფორმისაა, ბევრს არაფერს ნიშნავს; ყველაზე უკეთესი, რისი გაკეთებაც შეგვიძლია, არის მოვძებნოთ გზა, რათა გავზომოთ ვარსკვლავების შედარებითი პოზიციები და მათი სქემა 3D რუკაზე დავიტანოთ. მაგრამ როგორ უნდა ვიცოდეთ, რა მანძილითაა დაშორებული ვარსკვლავი? ეს მოციმციმე ბირთვული ღუმლები თითქმის ყველა ზომისა და სიკაშკაშის შეიძლება იყოს, შესაბამისად, მანძილის დასადგენად, ასტრონომებს სიკაშკაშის გამოყენება არ შეუძლიათ. უპრეცედენტო, რეკორდული კვლევის ჩასატარებლად, გერმანიის მაქს პლანკის რადიოასტრონომიის ინსტიტუტის ასტრონომებმა და აშშ-ის ჰარვარდ-სმიტსონის ცენტრის ასტროფიზიკოსებმა გამოიყენეს დაახლოებით 180 წლის წინანდელი ასტრონომიული მეთოდი. გედის თანავარსკვლავედის ერთ-ერთ ვარსკვლავამდე მანძილის დასადგენად, ვარსკვლავური პარალაქსის მეთოდი პირველად 1838 წელს გერმანელმა ასტრონომმა ფრიდრიხ ბესელმა გამოიყენა. 10,3 სინათლის წლის მანძილის გაზომვისას იგი დაახლოებით ერთი სინათლის წლით შეცდა. ნამდვილად კარგი შედეგია ადამიანისთვის, რომელი იყენებდა უმარტივეს ტელესკოპს, მახვილ მზერას და ძლიერ ტრიგონომეტრიულ უნარებს. საფუძველი ძალიან მარტივია; დაიჭირეთ საჩვენებელი თითი სახესთან ახლოს და ერთი თვალი დახუჭეთ. შემდეგ გაახილეთ და მეორე დახუჭეთ. შეცვალეთ თითის დაშორება და გაიმეორეთ. თითის პოზიციის ხილული ცვილება თითოეული თვალის შემთხვევაში, დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენადაა დაშორებული ის თქვენს სახეს.  იმისათვის, რომ ასეთი ცვლილება ისეთი შორეული ობიექტის შემთხვევაშიც შენიშნოთ, როგორიც ვარსკვლავია, დაგჭირდებათ თქვენი
წაკითხვა
Levi’s-ისა და Google-ის პირველი ჭკვიანი ქურთუკი - ინოვაცია ტექნოლოგიებში (ვიდეო)
გამოქვეყნებულია: 2017-10-13 19:30:00
Levi’s-ისა და Google-ის თანამშრომლობის შედეგად პირველი ჭკვიანი ქურთუკი შეიქმნა, რომელსაც მობილური მოწყობილობების კონტროლი შეუძლია. ​Google-მა ტანსაცმლის მწარმოებლებისთვის შეიმუშავა პლატფორმა - JACQUARD, რომელიც სამოსს მობილურ მოწყობილობებთან აკავშირებს. ჭკვიანი ქურთუკი ხელის ერთი შეხებით საშუალებას გაძლევთ, უპასუხოთ ან არ უპასუხოთ შემოსულ ზარებს, გამოტოვოთ ან დააპაუზოთ მუსიკა, ჩართონ ან გამორთოთ ტელეფონი, გამოიყენოთ აუდიო GPS ნავიგატორი, მოუსმინოთ ტექსტურ შეტყობინებებს და ა.შ.ქურთუკის მთავარი საიდუმლო JACQUARD-ის მგრძნობიარე ბოჭკოებია, რომლებიც სამოსშია ინტეგრირებული. მისი დახმარებით ქურთუკი ჩვენს ბრძანებებს მარტივად აღიქვამს.​ქურთუკს ტექნიკურ ღირსებებთან ერთად ტრადიციული დატვირთვაც აქვს. ის მოდური და თბილია, ამავდროულად შესაძლებელია მისი დარეცხვა. ქურთუკის ღირებულება 350$-დან იწყება, მისი ყიდვა კი Levi's-ის ოფიციალურ საიტზე შეგვიძლია.
წაკითხვა
აღმოჩენილია ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშა „ახალი ვარსკვლავი“
გამოქვეყნებულია: 2017-10-12 21:31:00
გუშინ, ასტრონომებმა საზოგადოებას ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ ამცნეს. იგი ამ ტიპის ყველზე კაშკაშა ვარსკვლავია მათ შორის, რაც კი ოდესმე გვიპოვია — ნოვა, რომელიც მეზობელი გალაქტიკის, მაგელანის პატარა ღრუბლის მიმართულებით აღმოაჩინეს. სვიფტის თანამგზავრული ობსერვატორიის გამოყენებით, ლესტერის უნივერსიტეტის ასტრონომებმა აღმოაჩინეს თეთრი ჯუჯა ვარსკვლავის ყველაზე ძლიერი ამოფრქვევა ამ დრომდე ხილულთა შორის. ნოვა, ანუ ე. წ. ახალი ვარსკვლავი წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც ბებერი ვარსკვლავი ამოიფრქვევა და სიცოცხლეს იბრუნებს. ახლო ბინარულ (ორმაგ) ვარსკვლავრ სისტემებში, რომლებიც თეთრი ჯუჯასა და მზის მსგავსი კომპანიონი ვარსკვლავისგან შედგება, თეთრი ჯუჯა კომპანიონს მატერიას აცლის და თანდათან იზრდება მანამ, სანამ კრიტიკულ სიმძიმეს მიაღწევს. ამ მომენტში უკვე იწყება უკონტროლო ბირთვული წვა, რაც განაპირობებს სიკაშკაშის უცაბედ და უზარმაზარ მატებას. მას ნოვას (ახალი ვარსკვლავი) უწოდებდნენ, რადგან ძველი ხალხისთვის ის მართლაც ახალი ვარსკვლავივით ჩნდებოდა ღამის ცაზე. როგორც წესი, ნოვები ხილულ სინათლეში ჩანს, მაგრამ ხშირად გამოყოფს მაღალენერგიულ რენტგენულ გამოსხივებასაც. ერთობლივად, ეს ორი განსხვავებული მონაცემი მკვლევრებს მრავალ ცნობას აწვდის თეთრ ჯუჯაზე, მაგალითად მისი ტემპერატურისა და ქიმიური შემადგენლობის შესახებ. სამხრეთ აფრიკაში, ავსტრალიასა და სამხრეთ ამერიკაში განთავსებული ტელესკოპების, ასევე სვიფტის თანამგზავრული ობსერვატორიის გამოყენებით, სამხრეთ აფრიკის ასტრონომიული ობსერვატორიის მკვლევართა ჯგუფმა დაადგინა, რომ 2016 წლის 14 ოქტომბერს აღმოჩენილი ნოვა სახელად SMCN 2016-10a, ყველაზე კაშკაშა ნოვაა მაგელანის პატარა ღრუბელში ოდესმე აღმოჩენილთა შორის. გარდა ამისა, ის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშა მათ შორის, რაც კი ოდესმე სხვა ნებისმიერ გალაქტიკაში აღმოუჩენიათ. მათ მიერ ჩატარებული დაკვირვებები ერთ-ერთი ყველაზე ამომწურავია ამ გალაქტიკაში ნოვების შესახებ ჩატარებულ კვლევებს შორის.  200 000 სინათლით მოშორებული მაგელანის პატარა ღრუბელი ირმის ნახტომის ერთ-ერთი ყველაზე ახლომდებარე კომპანიონი გალაქტიკაა; არის ჯუჯა, ჩვენსაზე გაცილებით ნაკლებად მასიური გალაქტიკა. ჩვენს გალაქტიკაში ნოვები ხშირად ხდება, წელიწადში დაახლოებით 35, მაგრამ SMCN 2016-10a პირველი ნოვაა, რ
წაკითხვა
ციმბირის წყლულის ეპიდემიას ნამიბიაში 100-ზე მეტი ბეჰემოთი ემსხვერპლა
გამოქვეყნებულია: 2017-10-12 20:56:00
ციმბირის წყლულის ეპიდემიას ნამიბიის ერთ-ერთ მიყრუებულ ეროვნულ პარკში 100 ბეჰემოთი ემსხვერპლა.  ეპიდემიის პირველი მსხვერპლი ბვაბვატის ეროვნულ პარკში ხელმძღვანელობამ 1 ოქტომბერს შენიშა, თუმცა ორ კვირაზე ნაკლებ პერიოდში, ინფექცია სწრაფად გავრცელდა და 109 ბეჰემოთი იმსხვერპლა. „გასულ კვირაში 100-ზე მეტი ჰეჰემოთი მოკვდა. სიკვდილის მიზეზი უცნობია, მაგრამ როგორც ნიშნები მეტყველებს, ეს ციმბირის წყლული უნდა იყოს“, — უთხრა AFP-ს ნამიბიის გარემოს დაცვის მინისტრმა პოჰამბა შიფეტამ. „სიკვდილის მიზეზების დასადგენად, ზონაში ამჟამად აქტიურად მუშაობს  ჩვენი ვეტერინარული სააგენტო. მას შემდეგ, რაც გვეცოდინება მიზეზები, გადავწყვეტთ მოქმედების გზებსაც“. მუცლით ამოტრიალებული მკვდარი ბეჰემოტები მდინარეში იპოვეს. თუკი მათი დახოცვის მიზეზი ციმბირის წყლული აღმოჩნდა, დიდი ალბათობით, ისინი ეპიდემიის ერთადერთი მსხვერპლნი არ იქნებიან. გავრცელებული ინფორმაციით, ნაპოვნია რამდენიმე მკვდარი წყლის კამეჩიც; არსებობს საფრთხე, რომ ცხოველთა გვამების შეჭმის შემდეგ, დაინფიცირდნენ ნიანგებიც. წიმბირის წყლულის გამომწვევია ბაქტერია Bacillus anthracis-ი. აფრიკის რეგიონის ეპიდემიების ისტორიიდან გამომდინარე, ადგილობრივებსა და ნამიბიის ხელისუფლებას ეჭვი სწორედ ციმბირის წყლულზე აქვს;  2004 წელს, დაბინძურებული წყლის დალევის შემდეგ, ამ ეპიდემიამ უგანდაში 300-ზე მეტი ცხოველი იმსხვერპლა, რამდენიმე მსგავსი ინცინდენტი 2010 წელსაც განმეორდა. „ეს სიტუაცია წარსულშიც გამოცდილი გვაქვს. მსგავსი რამ მოხდა ზამბიაშიც. როგორც წესი, ეპიდემია მაშინ ვრცელდება, როდესაც მდინარეებში წყლის დონე იკლებს“, — უთხრა გაზეთ New Era-ს ნამიბიის პარკებისა და ველური ბუნების მენეჯმენტის დირექტორმა კოლგარ სიკოპომ. გარდა ციმბირის წყლულის რეგულარული ინფექციებისა, ბოლო დროს მეცნიერებმა ასევე შეისწავლეს პათოგენის იდუმალი ჰიბრიდული შტამი, რომელთანაც დაკავშირებულია შიმპანზეების, გორილებისა და სპილოების დახოცვა.  კვლევის პერიოდში, კოტ-დ'ივუარში, ტაის ეროვნულ პარკში დახოცილ ცხოველთა 40%-ის სიკვდილის მიზეზი სწორედ ეს შტამი გახდა.  არ არსებობს მტკიცებულება, რომ ჰიპოპოტამთა დახოცვის მიზეზიც ეს შტამი გახდა. ოფიციალური პირები იმედოვნებენ, რომ ბვაბვატის ეროვნული პარკის სიშორე ხელს შეუძლის ეპიდემიის გავრცელებას ველური ბუნ
წაკითხვა
კოსმოსური დაკრძალვა - მიმოფანტეთ თქვენი საყვარელი ადამიანების ფერფლი კოსმოსში
გამოქვეყნებულია: 2017-10-12 19:33:00
გსურთ, თქვენი ფერფლი კოსმოსში მიმოიფანტოს? მიმზიდველი წინადადებაა, მაგრამ შესაძლოა ეს ის გამოსავალი არ იყოს, რომელსაც ეძებთ. გარდა ამისა, ამ საქმეში დიდი სიფრთხილე გვმართებს — როდის და სად უნდა დავიწყოთ მსგავსი მოქმედება? არც თუ ისე დიდი ხნის წინ, დიადი კარლ სეიგანი წერდა: „ყველა ის კლდოვანი თუ მეტალური ნივთიერება, რომელიც ჩვენ გვასაზრდოებს — რკინა ჩვენს სისხლში, კალციუმი კბილებში, ნახშირბადი ჩვენს გენებში — მილიარდობით წლის წინ წარმოიქმნა წითელი გიგანტი ვარსკვლავის წიაღში. ჩვენ მთლიანად ვარსკვლავის ნაბოძები ნივთიერებებისგან შევდგებით“. მართალია, აგებული ვართ ვარსკვლავური ნივთიერებებით, მაგრამ არა, კვლავ ვარსკვლავურ ნედლეულს ჯერ ვერანაირად ვერ დავუბრუნდებით, მიუხედავად იმისა, რომ ამას დაჟინებით მოითხოვს ერთ-ერთი ახალი კომპანია. აშშ-ში უკვე არსებობს კოსმოსური დამკრძალავი კომპანიები, მაგალითად Celestis და Elysium Space, რომლებსაც ადამიანის ფერვლი ორბიტაზე გააქვთ, შემდეგ კი კვლავ დედამიწაზე აბრუნებენ. მათგან განსხვავებით, ბრიტანული კომპანია Ascension-ი მომხმარებელს დაკრძალვის ახალი ტიპის სერვისს სთავაზობს — გარდაცვლილი ადამიანის ფერფლის კოსმოსში მიმოფანტვას. „მიმოფანტეთ თქვენი საყვარელი ადამიანების ფერფლი კოსმოსში“, — იუწყება კომპანიის საიტი. წაღების მეთოდი შემდეგია: ამინდის საჰაერო ბუშტი ადამიანის კრემირებულ ფერფლს ცაში წაიღებს, მაქსიმუმ 35 კმ სიმაღლეზე, სტრატოსფეროში. ეს სიმაღლე კი, ოფიციალურად არის „ახლო კოსმოსი“, რადგან აღემატება არმსტრონგის ზღვარს, რომელიც 19 კმ სიმაღლემდე ვრცელდება. ამ წერტილიდან, ატმოსფერო იმდენად თხელია, რომ წყალი დუღილს იწყებს ადამიანის სხეულის ტემპერატურაზე. ადამიანები იქ წნევისგან დამცავი სკაფანდრის გარეშე ვერ გადარჩებიან. თუმცა, ამ განცხადებას არ ეთანხმებიან სპეციალისტები. „ვერ ვიტყვი, რომ არმსტრონგის ზღვარი მიჩნეულია ატმოსფეროსა და კოსმოსის საზღვრად. მაგალითად, ავსტრალიის ამჟამინდელი კანონმდებლობის მიხედვით, კოსმოსი 100 კმ სიმაღლიდან იწყება“, — განუცხადა ScienceAlert-ს ფლინდერსის უნივერსიტეტის კოსმოსურმა არქეოლოგმა ელაის გორმანმა. „100 კილომეტრიან ზღვარს ასევე უწოდებენ კარმანის ხაზს — იგი კოსმოსს ყოფს ჰაერისგან, შესაბამისად, ამ ხასზ ქვემოთ მოქმედებს საავიაციო რეგულაციები“. 
წაკითხვა